کشف یک سیستم آب‌رسانی «استثنایی» ۲۰۰۰ ساله در پترا

به گزارش مجله خبری نگار، این مطالعه که به رهبری محقق نیکلاس یونگمن از دانشگاه هومبولت در برلین انجام و در مجله Levant منتشر شد، یک سیستم آبی پیچیده را آشکار کرد که تصورات قبلی را به چالش می‌کشد.

پروژه توسعه شهری پترای باستانی، نوشته ن. یونگمن

برخلاف باور قبلی مبنی بر اینکه کانال به یک کانال اصلی واحد متکی بوده است، این مطالعه وجود دو کانال موازی را که با هم کار می‌کردند، اثبات کرد: یکی از آنها از گل پخته (خاک پخته یا تراکوتا) ساخته شده بود که سبک معمول نبطی‌ها بود و دیگری از سرب، ماده‌ای که استفاده از آن به طور کلاسیک با مهندسی رومی مرتبط بود.

این کشف، پترا را در میان پیشرفته‌ترین تمدن‌ها از نظر فناوری در زمینه مهندسی هیدرولیک قرار می‌دهد.

لوله سربی بلندی که مستند شده و حدود ۱۱۶ متر طول دارد، یک معمای فنی جذاب را نشان می‌دهد. در حالی که لوله‌های سفالی برای جریان طبیعی آب کافی بودند، لوله‌های سربی - که گران‌تر و پیچیده‌تر هستند - به طور خاص برای مقاومت در برابر فشار‌های عظیم و استفاده در سیستم‌های پیچیده سیفون معکوس (یک تکنیک مهندسی هوشمندانه که اجازه می‌دهد آب بدون نیاز به پمپاژ مکانیکی از میان تپه‌ها یا دره‌های پست به سمت بالا جریان یابد. این سیستم بر اساس اصل تعادل هیدرولیکی کار می‌کند) طراحی شده‌اند.

یانگمن در مورد این کشف گفت: «تصمیم به نصب چنین خط لوله پیچیده‌ای نه تنها نشان دهنده ثروت عظیم دولت نبطی و نبوغ مهندسان آن است، بلکه اهمیت استراتژیک رساندن آب به تل زنتور و مرکز شهر را نیز برجسته می‌کند. فرضیه‌ای که اکنون روی آن کار می‌کنیم، ساخت این سیستم یکپارچه را با توسعه مجموعه معبد بزرگ و باغ‌های کاخ سلطنتی در دوران سلطنت پادشاه آرتاس چهارم (نهمین پادشاه پادشاهی نبطی) مرتبط می‌داند.»

در میان ۱۷ سازه آبی مستند شده در منطقه مورد مطالعه به مساحت ۲۵۰۰ متر مربع، یک سد نگهدارنده به دلیل طراحی غیرمعمول خود برجسته بود. شکل نامنظم و ظاهر پلکانی این سد، سوالات متعددی را در مورد هدف آن مطرح می‌کند.

دانشمندان حدس می‌زنند که طراحی پلکانی ممکن است یک راه‌حل مهندسی هوشمندانه برای توزیع فشار عظیم آب بوده باشد، یا شاید یک آبشار مصنوعی بوده که به زیبایی این مکان افزوده است.

این مطالعه داستان هیجان‌انگیزی از تحول فناوری را آشکار می‌کند، جایی که لوله سربی گران‌قیمت بعداً رها و تعطیل شد و کل سیستم به لوله‌های سفالی اقتصادی‌تر متکی شد.

یانگمن این تغییر را توضیح می‌دهد: «به نظر می‌رسد تصمیم برای تغییر ماهیتاً اقتصادی بوده است، زیرا ساخت و نگهداری لوله‌های سربی به منابع عظیم و نیروی کار متخصص نیاز دارد، در حالی که لوله‌های سفالی یک راه حل عملی و کارآمد ارائه می‌دهند.»

این مطالعه با حرکت از مطالعات توصیفی کلی به تجزیه و تحلیل دقیق اجزای فنی، مدل جدیدی برای درک توسعه سیستم‌های آبی در پترا ارائه می‌دهد، مراحل متوالی توسعه سیستم آبی را آشکار می‌کند، قابلیت فناوری پیشرفته تمدن نبطی را نشان می‌دهد و مدلی را برای چگونگی ایجاد تعادل بین جاه‌طلبی‌های فناوری و ملاحظات اقتصادی توسط تمدن‌های باستانی ارائه می‌دهد.

شایان ذکر است که شهر پترا، که در قرن اول پیش از میلاد به عنوان پایتخت امپراتوری نبطی‌ها رونق گرفت، پیش از آنکه در سال ۳۶۳ میلادی بر اثر زلزله‌ای بزرگ ویران شود، برای تأمین آب باغ‌ها، استخر‌ها و حمام‌های عمومی خود به سیستم‌های پیچیده‌ی آبی متکی بود.

منبع: مجله باستان شناسی