خشونت در مدارس؛ تهدیدی برای سلامت و آینده کودکان

به گزارش مجله خبری نگار/بهداشت نیوز، دانش‌آموزان، اصلی‌ترین گروهی هستند که خشونت در مدرسه را تجربه می‌کنند، اما عاملان این رفتار‌ها ممکن است دانش‌آموزان دیگر، معلمان یا سایر اعضای جامعه آموزشی باشند. همچنین کارکنان مدارس نیز در معرض انواع خشونت، ازجمله حملات فیزیکی، توهین کلامی و آزار‌های روانی و جنسی قرار دارند.

ابعاد گسترده خشونت در مدارس

آمار‌های جهانی نشان می‌دهد خشونت و قلدری در محیط‌های آموزشی همچنان شمار زیادی از دانش‌آموزان را درگیر کرده است. بر اساس اطلاعات یونسکو، هر ماه از هر سه دانش‌آموز در جهان، یک نفر در مدرسه مورد قلدری قرار می‌گیرد.

بیش از ۳۶ درصد دانش‌آموزان درگیر نزاع فیزیکی با همسالان خود می‌شوند و نزدیک به یک‌سوم آنان دست‌کم سالی یک‌بار مورد حمله فیزیکی قرار می‌گیرند. در کنار خشونت‌های فیزیکی، خشونت‌هایی که با استفاده از فناوری و ابزار‌های دیجیتال انجام می‌شوند نیز به مشکلی رو به گسترش تبدیل شده‌اند. برای مثال، قلدری سایبری حدود یک نفر از هر ۱۰ کودک را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

جمع‌آوری اطلاعات درباره خشونت جنسی و جنسیتی در مدارس دشوار است، اما برآورد‌های اخیر نشان می‌دهد از هر پنج دختر، یک نفر و از هر هفت پسر، یک نفر در دوران کودکی نوعی خشونت جنسی را تجربه کرده است. این آمار از شیوع احتمالی بالای خشونت جنسی در مدارس و محیط‌های اطراف آن حکایت دارد.

همچنین نیمی از کودکان ۶ تا ۱۷ ساله‌ای که به مدرسه می‌روند، در کشور‌هایی زندگی می‌کنند که هنوز تنبیه بدنی در مدارس به‌طور کامل ممنوع نشده است.

انواع خشونت در مدارس

خشونت در مدرسه می‌تواند جسمی، روانی یا جنسی باشد و به شکل‌های مختلفی بروز کند. تنبیه بدنی، آزار و تعرض جنسی، قلدری، قلدری سایبری، درگیری فیزیکی و خشونت روانی از جمله این موارد هستند. خشونت روانی ممکن است از سوی همسالان یا بزرگسالان و در قالب تمسخر آزاردهنده، توهین و رفتار‌های تحقیرآمیز صورت گیرد.

با این حال، همه اشکال خشونت در مدارس به رفتار‌های آشکار و مستقیم محدود نمی‌شوند. برخی سیاست‌ها، رویه‌ها و فرایند‌های آموزشی که گروه‌هایی از دانش‌آموزان را در موقعیت محرومیت یا طرد شدن قرار می‌دهند، نوعی خشونت نهادی به شمار می‌روند.

محتوای جانبدارانه کتاب‌های درسی، فضای نامناسب مدرسه، حمایت ناکافی از دانش‌آموزان آسیب‌پذیر، مقررات تبعیض‌آمیز درباره پوشش و توزیع نابرابر منابع آموزشی می‌توانند احساس تعلق و امنیت دانش‌آموزان را تضعیف کنند و بر رشد تحصیلی و اجتماعی آنان تاثیر بگذارند.

پیامد‌های خشونت بر سلامت و آینده دانش‌آموزان

تجربه خشونت در مدرسه می‌تواند پیامد‌های شدید و طولانی‌مدتی بر سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان، عملکرد تحصیلی و آینده آنان داشته باشد. قلدری با مشکلاتی مانند سردرد، اختلال خواب، افسردگی و افکار خودکشی ارتباط دارد. این تجربه همچنین ممکن است احتمال بروز رفتار‌های پرخطر، ازجمله مصرف مواد مخدر، استعمال دخانیات و دیگر موارد را افزایش دهد.

نتایج پژوهش‌ها نشان دادند، میان قلدری، فضای حاکم بر مدرسه و کاهش نمرات دانش‌آموزان در آزمون‌های استاندارد ارتباط وجود دارد. قلدری یکی از عوامل اصلی افت عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان محسوب می‌شود. تنبیه بدنی نیز بر رشد شناختی و رفتار دانش‌آموزان تاثیر منفی می‌گذارد و توانایی یادگیری آنان را مختل می‌کند.

از سوی دیگر، تجربه خشونت در دوران کودکی می‌تواند احتمال قربانی شدن یا ارتکاب خشونت در بزرگسالی را افزایش دهد؛ بنابراین پیامد‌های خشونت مدرسه‌ای ممکن است تا سال‌ها پس از پایان دوران تحصیل ادامه پیدا کند.

یونسکو تاکید کرد خشونت در مدارس فقط مسئله‌ای مرتبط با حقوق کودکان نیست، بلکه در صورت بی‌توجهی، هزینه‌های قابل‌توجهی را نیز به نظام‌های آموزشی تحمیل می‌کند.

نقش جنسیت در خشونت مدرسه‌

هنجار‌ها و کلیشه‌های جنسیتی آسیب‌زا از عوامل مهم بروز خشونت در مدارس و محیط اطراف آنها هستند. دانش‌آموزان با جنسیت‌های مختلف ممکن است خشونت جنسیتی را تجربه کنند که تحصیل، حقوق و سلامت جسمی و روانی آنان را به‌شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد.

خشونت جنسیتی مرتبط با مدرسه شامل رفتار‌ها یا تهدید‌هایی است که به آسیب جنسی، جسمی یا روانی منجر می‌شوند و در محیط مدرسه یا از طریق نظام آموزشی رخ می‌دهند. این رفتار‌ها اغلب از هنجار‌های جنسیتی آسیب‌زا، کلیشه‌ها و نابرابری در روابط قدرت ناشی می‌شوند.

عواملی مانند قومیت، فرهنگ، فقر و توانایی‌های فردی نیز می‌توانند این نوع خشونت را تشدید کنند. برای مثال، قلدری علیه افراد به دلیل گرایش جنسیتی، از باور‌ها و نگرش‌های جنسیتی و هنجار‌های اجتماعی گسترده‌تر درباره جنسیت و روابط جنسی تاثیر می‌پذیرد.

یونسکو با اشاره به تفاوت تجربه دختران و پسران از قلدری می‌گوید دختران به همان اندازه پسران در معرض قلدری قرار دارند، اما شکل این رفتار‌ها متفاوت است. پسران بیشتر با قلدری و خشونت فیزیکی مواجه می‌شوند، درحالی‌که دختران بیشتر در معرض خشونت روانی، به‌ویژه قلدری سایبری و آزار‌های مرتبط با ظاهر قرار دارند.

تنبیه بدنی و سایر شکل‌های انضباط خشونت‌آمیز نیز تحت تاثیر جنسیت قرار دارند. پسران بیشتر از دختران در معرض تنبیه بدنی هستند و گاهی دانش‌آموزان به دلیل رفتار‌هایی تنبیه می‌شوند که با انتظارات اجتماعی از جنسیت آنها مطابقت ندارد.

از این رو، یونسکو بر ضرورت تدوین راهبرد‌هایی تاکید می‌کند که به تفاوت‌های جنسیتی توجه داشته باشند و هنجار‌های آسیب‌زا را تغییر دهند. اصلاح برنامه‌های درسی، آموزش جامع درباره جنسیت و سلامت جنسی، ایجاد زیرساخت‌های آموزشی برابر و استفاده از روش‌های تدریس حساس به مسائل جنسیتی از جمله این راهکار‌ها هستند.

همکاری جهانی برای پایان دادن به خشونت جنسیتی

بر اساس گزارش وب‌سایت یونسکو، گروه کاری جهانی برای پایان دادن به خشونت جنسیتی مرتبط با مدارس در سال ۲۰۱۴ با هدایت یونسکو و ابتکار سازمان ملل متحد برای آموزش دختران (UNGEI) تاسیس شد. این گروه اکنون بیش از ۷۵ سازمان را گرد هم آورده است که برای پایان دادن به خشونت جنسیتی در مدارس و محیط‌های اطراف آنها فعالیت می‌کنند.

یونسکو به‌عنوان یکی از روسای مشترک این گروه، بر تقویت همکاری‌های بین‌المللی، تبادل دانش و شواهد پژوهشی و حمایت از تلاش‌ها برای مقابله با خشونت علیه کودکان و زنان و دختران تاکید دارد.

روز جهانی مقابله با خشونت و قلدری در مدارس

روز جهانی مقابله با خشونت و قلدری در مدارس، از جمله قلدری سایبری، هر سال در نخستین پنج‌شنبه ماه نوامبر برگزار می‌شود. این مناسبت در سال ۲۰۱۹ از سوی کشور‌های عضو یونسکو به تصویب رسید و نخستین‌بار در سال ۲۰۲۰ گرامی داشته شد. هدف از نام‌گذاری این روز، افزایش آگاهی درباره انواع خشونت در محیط‌های آموزشی و تاکید بر ضرورت پیشگیری از قلدری، آزار اینترنتی و سایر رفتار‌های خشونت‌آمیز است.

یونسکو در این مناسبت بر همکاری دانش‌آموزان، والدین، معلمان، مسوولان آموزشی و شرکت‌های فناوری برای ایجاد محیط‌های یادگیری امن و حمایت از سلامت جسمی و روانی کودکان و نوجوانان تاکید می‌کند.