چین پایان‌نامه دکتری را با محصول و اختراع جایگزین می‌کند!

به گزارش مجله خبری نگار/ایسکانیوز، در سال‌های اخیر، چین اصلاحاتی را برای تغییر رویکرد آموزش تحصیلات تکمیلی و پیوند بیشتر دانشگاه‌ها با نیاز‌های حرفه‌ای و صنعتی آغاز کرده است. در چارچوب این برنامه، معیار‌های دریافت مدرک در برخی رشته‌ها از نگارش پایان‌نامه‌های پژوهشی فراتر رفته و دستاورد‌های عملی و توانایی حل مسائل تخصصی نیز به عنوان ملاک ارزیابی دانشجویان مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد ابتدا در رشته مهندسی مطرح شد و اکنون با ورود پزشکی بالینی به این طرح، قرار است به‌تدریج در رشته‌هایی مانند ترجمه، کشاورزی، حسابداری و هنر نیز اجرا شود.

ارائه اختراع به جای رساله دکتری مهندسی

سیاست جدید چین که از سال ۲۰۲۴ در حوزه مهندسی به اجرا درآمده، مسیر متفاوتی برای دریافت مدرک دکتری ایجاد کرده است. براساس این رویکرد، دانشگاه‌ها می‌توانند به‌جای تکیه صرف بر رساله‌های پژوهشی، دستاورد‌هایی مانند ساخت نمونه اولیه محصول، ابداع روش‌های تولید یا اجرای پروژه‌های صنعتی را مبنای ارزیابی دانشجویان قرار دهند. این تغییر در راستای تقویت پیوند دانشگاه با صنعت و افزایش توان رقابتی چین در عرصه فناوری دنبال می‌شود.

الگوی سنتی ارزیابی پژوهشگران براساس تعداد مقالات علمی، در سال‌های گذشته انتقاد‌های زیادی را در چین برانگیخته است. تأکید بیش از اندازه بر انتشار مقاله، زمینه فعالیت مجموعه‌هایی موسوم به «کارخانه‌های مقاله» را فراهم کرد؛ مجموعه‌هایی که در ازای دریافت پول، مقالات سفارشی و گاه مبتنی بر داده‌های جعلی تولید می‌کردند تا پژوهشگران بتوانند الزامات ارتقای علمی خود را برآورده کنند. افزایش موارد بازپس‌گیری مقالات علمی نیز به یکی از نشانه‌های بحران اعتبار در نظام پژوهشی تبدیل شده است.

در این میان، منتقدان از اصطلاح «ژنرال‌های کاغذی» برای توصیف پژوهشگرانی استفاده می‌کنند که با وجود برخورداری از شاخص‌های علمی بالا، توانایی چندانی در تبدیل دانش خود به دستاورد‌های عملی ندارند. اصلاح معیار‌های ارزشیابی و حرکت به سمت مدارک کاربردی، تلاشی برای کاهش وابستگی نظام دانشگاهی به کمیت مقالات و توجه بیشتر به کیفیت و اثربخشی پژوهش‌هاست.

یکی از برنامه‌های مهم چین در این زمینه، طرح «آموزش مهندسان ممتاز» است که حوزه‌های راهبردی مانند نیمه‌هادی‌ها، فناوری کوانتومی و فناوری اطلاعات را در اولویت قرار داده است. هدف این برنامه، تربیت نیرو‌های متخصصی است که علاوه بر دانش نظری، توانایی طراحی، توسعه و اجرای فناوری‌های مورد نیاز صنایع را داشته باشند. در این چارچوب، همکاری دانشگاه‌ها و شرکت‌های صنعتی و حضور دانشجویان در پروژه‌های واقعی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

برای حفظ کیفیت آموزش و ارزیابی دستاورد‌ها نیز الگوی «استاد راهنمای دوگانه» در نظر گرفته شده است. بر اساس این روش، هر دانشجو علاوه بر استاد دانشگاهی، از راهنمایی یک متخصص باتجربه در صنعت بهره می‌برد تا مسیر پژوهش و آموزش او با نیاز‌های واقعی محیط کار هماهنگ باشد. البته ارزیابی دستاورد‌هایی مانند طراحی ریزتراشه یا توسعه فناوری‌های تولید، به معیار‌های تخصصی و متناسب با هر رشته نیاز دارد و نمی‌توان آنها را صرفاً با یک الگوی یکسان سنجید.

با وجود این، مسیر جدید هنوز جایگزین کامل شیوه سنتی دریافت مدرک دکتری نشده است، اما نشان‌دهنده تغییر تدریجی نگاه چین به مأموریت دانشگاه‌هاست؛ تغییری که در آن، توانایی تبدیل دانش به فناوری و حل مسائل واقعی، در کنار تولید دانش نظری، جایگاه پررنگ‌تری پیدا می‌کند.

ارائه یک دستاورد علمی به جای رساله دکتری رشته‌های حرفه‌ای پزشکی

دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته‌های حرفه‌ای پزشکی می‌توانند به جای نگارش پایان‌نامه، با ارائه یک دستاورد عملی مدرک خود را دریافت کنند.

دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری برخی از رشته‌های پزشکی بالینی در چین اکنون این امکان را دارند که به جای ارائه پایان‌نامه، با ارائه یک «دستاورد عملی» فارغ‌التحصیل شوند. این دومین حوزه‌ای است که چنین مسیری برای فارغ‌التحصیلی در آن فراهم شده است. از سال ۲۰۲۴، دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری رشته‌های مهندسی نیز در دانشگاه‌های سراسر چین اجازه یافته‌اند پس از طراحی و توسعه یک محصول، فناوری، پروژه یا تأسیسات جدید، مدرک خود را دریافت کنند.

در ۲۲ اکتبر، گروهی از مشاوران آموزشی منصوب دولت، پیش‌نویس اسناد سیاست‌گذاری را منتشر کردند که در آن ضوابط مسیر جدید فارغ‌التحصیلی برای دانشجویان دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری حرفه‌ای پزشکی بالینی تشریح شده است. هر دو دوره معمولاً سه سال طول می‌کشند و اغلب پزشکان فارغ‌التحصیل و پزشکان شاغل در آنها تحصیل می‌کنند.

در چین، دوره‌های تحصیلات تکمیلی حرفه‌ای بر آموزش دانشجویان برای حل مسائل و مشکلات یک حوزه شغلی مشخص تمرکز دارند، نه بر تقویت مهارت‌های پژوهشی؛ رویکردی که در دوره‌های دانشگاهی و پژوهش‌محور دنبال می‌شود.

براساس ضوابط جدید، دانشجویان می‌توانند به جای پایان‌نامه، یک دستاورد عملی ارائه کنند؛ برای مثال، تحلیل یک مورد بالینی خاص یا بررسی یکی از مشکلات و چالش‌های پیش روی مراکز درمانی و پزشکی.

به گفته کمیته مدارک تحصیلی شورای دولتی چین، نهادی دولتی که هدایت اصلاحات آموزش تحصیلات تکمیلی را برعهده دارد، قرار است رشته‌هایی مانند ترجمه، کشاورزی، حسابداری و هنر نیز مسیر‌های مشابهی را برای فارغ‌التحصیلی معرفی کنند.

فوتائو هوانگ (Futao Huang)، پژوهشگر سیاست‌گذاری آموزش عالی در دانشگاه هیروشیما ژاپن، معتقد است این اصلاحات گامی در مسیر درست است؛ زیرا دانشجویانی که برای ورود به مشاغل حرفه‌ای آماده می‌شوند، باید به شیوه‌هایی آموزش ببینند و ارزیابی شوند که با الزامات شغلی آینده آنها تناسب داشته باشد.

هوانگ می‌افزاید: چالش واقعی، تدوین استاندارد‌هایی معتبر، شفاف و متناسب با هر حرفه برای ارزیابی دستاورد‌های عملی است.

حل مسائل دنیای واقعی

ژو فیفی (Zhou Feifei)، جراح ستون فقرات در بیمارستان سوم دانشگاه پکن، می‌گوید مسیر جدید فارغ‌التحصیلی به دانشجویان رشته‌های حرفه‌ای پزشکی بالینی اجازه می‌دهد براساس میزان تأثیرگذاری پژوهش‌هایشان بر بیماران و جامعه ارزیابی شوند.

او اضافه می‌کند: این رویکرد آنها را تشویق می‌کند تا مشکلات دنیای واقعی را شناسایی کنند و با استفاده از روش‌های علمی برای حل آنها تلاش کنند.

یکی از دانشجویان ژو به نام تی داجائو (Tie Dazhao)، نخستین فردی بود که در ماه ژوئن با دریافت مدرک «دکتری عملی» در رشته پزشکی بالینی فارغ‌التحصیل شد. او در سال ۲۰۲۳ به‌عنوان یکی از موارد آزمایشی این طرح انتخاب شده بود.

به گفته ژو، تی نرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی توسعه داده است که به پزشکان کمک می‌کند نوعی بیماری نادر ستون فقرات را طبقه‌بندی کنند و راهکار‌های درمانی مناسب را برای بیماران پیشنهاد دهند.

لیپینگ دوان (Liping Duan)، پزشک ارشد بخش گوارش بیمارستان سوم دانشگاه پکن و عضو کمیته مشورتی ملی مسئول تدوین سیاست‌های این حوزه، می‌گوید دانشگاه‌ها تشویق شده‌اند سیاست‌های اختصاصی خود را برای آموزش دانشجویان تحصیلات تکمیلی حرفه‌ای و تعیین الزامات فارغ‌التحصیلی آنها تدوین کنند.

دوان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های این طرح را ایجاد استانداردی یکپارچه برای ارزیابی دستاورد‌های عملی می‌داند و توضیح می‌دهد: برای مثال، آنچه در رشته قلب و عروق قابل استفاده است، ممکن است برای رشته پوست مناسب نباشد.

او همچنین بر اهمیت کنترل کیفیت دستاورد‌های ارائه‌شده تأکید می‌کند و می‌گوید: ممکن است برخی افراد به اشتباه تصور کنند حالا که دانشجویان می‌توانند بدون نگارش پایان‌نامه فارغ‌التحصیل شوند، دریافت مدرک آسان‌تر شده است.

رشته ترجمه در گام بعدی

ایرین ژانگ (Irene Zhang)، زبان‌شناس دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای چین و عضو کمیته مشورتی ملی تدوین سیاست‌های این حوزه، معتقد است دوره‌های تحصیلات تکمیلی حرفه‌ای ترجمه نیز با چالش‌های مشابهی روبه‌رو خواهند شد.

او توضیح می‌دهد ماهیت متون و آثاری که باید ترجمه شوند، تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند؛ از سخنرانی‌های شفاهی معاصر گرفته تا متون مهم و کهن. همچنین ارزیابی دقیق توانایی‌های داوطلبان ممکن است دشوار باشد؛ زیرا آنها می‌توانند برای انجام کار خود از نرم‌افزار‌های ترجمه کمک بگیرند.

ژانگ پیش‌بینی می‌کند سیاست‌های مربوط به دوره‌های ترجمه در نیمه نخست سال ۲۰۲۷ منتشر شوند. به گفته او، انتظار می‌رود نخستین گروه از دانشجویان کارشناسی ارشد این دوره‌ها در سال ۲۰۲۸ و دانشجویان دکتری حرفه‌ای نیز در فاصله سال‌های ۲۰۲۹ تا ۲۰۳۱ تحصیلات خود را به پایان برسانند.

ژانگ معتقد است این مسیر جدید فارغ‌التحصیلی به تربیت مترجمانی توانمند کمک می‌کند که بتوانند به نیاز‌های متغیر جامعه پاسخ دهند.

او می‌گوید برخی مشاغل ترجمه علاوه بر تسلط بر چند زبان، به مهارت‌های عملی مستحکمی نیز نیاز دارند؛ مهارت‌هایی مانند مذاکره میان فرهنگی و واکنش به شرایط اضطراری.