جمعیت این بز کوهی کمیاب در تاجیکستان ۱۰ برابر شد؛ راز یک احیای شگفت‌انگیز چیست؟

به گزارش مجله خبری نگار، کمیته حفاظت محیط زیست وابسته به دولت تاجیکستان با اشاره به انتشار گزارشی در نشریه بین‌المللی «Conservation Frontlines» درباره احیای جمعیت مارخور در این کشور اعلام کرد که شمار این گونه نادر حیات وحش طی سه دهه گذشته بیش از ۱۰ برابر افزایش یافته است.

بنابر ارزیابی این کمیته، احیای جمعیت مارخور یکی از نمونه‌های موفق حفاظت از تنوع زیستی در سطح جهان به شمار می‌رود.

در همین راستا، مجمع عمومی سازمان ملل به ابتکار «امامعلی رحمان» رئیس‌جمهور تاجیکستان، روز ۲۴ مه را به عنوان روز جهانی مارخور نام‌گذاری کرده است. قطعنامه مرتبط تحت شماره A/RES/۷۸/۲۷۸ با هدف جلب توجه جامعه جهانی به حفاظت از گونه‌های جانوری کمیاب و صیانت از اکوسیستم‌های کوهستانی به تصویب رسیده است.

بر اساس اعلام کمیته حفاظت محیط زیست تاجیکستان، افزایش جمعیت مارخور نتیجه اجرای دو اقدام اصلی در حوزه حفاظت از محیط زیست با حمایت نهاد‌های دولتی و شرکای بین‌المللی بوده است.

نخستین اقدام، ایجاد مناطق شکار تحت مدیریت جوامع محلی است که امکان مشارکت مستقیم ساکنان مناطق کوهستانی در حفاظت از حیات وحش را فراهم کرده است.

در چارچوب این برنامه، شکارچیان غیرمجاز سابق نیز به فعالیت‌های حفاظتی جذب شده‌اند و از دانش و تجربه آنها درباره رفتار مارخور‌ها و شرایط مناطق کوهستانی برای حفاظت از این گونه استفاده می‌شود.

ساکنان محلی همچنین مسئولیت گشت‌زنی، پایش و سرشماری جمعیت این حیوانات را در مناطق مرتفع و صعب‌العبور بر عهده دارند.

اقدام دوم، اجرای شکار تحت نظارت و ضوابط سخت‌گیرانه است که درآمد حاصل از آن برای تأمین هزینه فعالیت‌های حفاظتی اختصاص می‌یابد.

بر اساس اعلام این کمیته، سهمیه شکار مارخور کمتر از یک درصد جمعیت کل این گونه است و انتخاب حیوانات نیز با در نظر گرفتن سن، داده‌های علمی و الزامات مدیریت جمعیت انجام می‌شود.

درآمد‌های حاصل از این فعالیت‌ها برای تأمین هزینه گشت‌های حفاظتی، پایش جمعیت حیات وحش و همچنین رسیدگی به نیاز‌های اجتماعی جوامع محلی از جمله تأمین آب، حمایت از مدارس و مراکز درمانی و اجرای سایر برنامه‌های اجتماعی هزینه می‌شود.

ذخیره‌گاه طبیعی دولتی «دشت‌جم» در شهرستان «شمس‌الدین شاهین» استان ختلان نیز یکی از زیستگاه‌های اصلی مارخور در تاجیکستان به شمار می‌رود.

به گفته «خورشید شمسی‌الدین‌زاده»، رئیس اداره مناطق طبیعی تحت حفاظت ویژه کمیته حفاظت محیط زیست تاجیکستان، در حال حاضر بیش از یک هزار رأس مارخور تنها در محدوده این ذخیره‌گاه زندگی می‌کنند.

این مقام تاجیکستانی تأکید کرد که احیای جمعیت این گونه حاصل رویکردی جامع مبتنی بر مدیریت علمی، مشارکت جوامع محلی، حمایت دولت و همکاری‌های بین‌المللی بوده است.

وی همچنین اعلام کرد که تاجیکستان در ۳۱ مه ۲۰۲۵ به عضویت کامل اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) درآمده و از آن زمان همکاری فعالی با گروه متخصصان سم‌داران کوهستانی این اتحادیه (Caprinae Specialist Group) داشته است.

این همکاری زمینه بهره‌گیری از تجربیات عملی متخصصان تاجیکستانی و ظرفیت‌های علمی کارشناسان بین‌المللی را فراهم کرده است.

نشریه بین‌المللی «Conservation Frontlines» نیز به موضوعات مرتبط با حفاظت از حیات وحش، بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی و تعامل انسان با محیط زیست می‌پردازد.

کمیته حفاظت محیط زیست تاجیکستان انتشار گزارش احیای جمعیت مارخور در این رسانه را نشانه‌ای از توجه و به رسمیت شناخته شدن دستاورد‌های زیست‌محیطی این کشور در سطح بین‌المللی دانسته است.

تاجیکستان اعلام کرده است که برنامه‌های خود را برای حفاظت از مارخور، به عنوان یکی از گونه‌های ثبت‌شده در کتاب سرخ این کشور، و صیانت از زیستگاه طبیعی آن در اکوسیستم‌های کوهستانی پامیر و حصار-آلای ادامه خواهد داد.