تلسکوپی که نوبل آورد، در آستانه سقوط به زمین

به گزارش مجله خبری نگار/شهرآرانیوز، ناسا در تاریخ ۲۹ اکتبر (۷ آبان) درخواست رسمی دریافت اطلاعات (RFI) درباره توانایی‌های شرکت‌های فعال در حوزه خدمات‌رسانی فضایی را منتشر کرد. این درخواست می‌تواند شامل راهکار‌هایی برای افزایش ارتفاع مداری هابل، که به‌دلیل مقاومت جو زمین به‌تدریج در حال کاهش است، یا حتی مأموریتی برای ارتقای قابلیت‌های این تلسکوپ باشد.

تلسکوپ هابل که در آوریل ۱۹۹۰ با همکاری آژانس فضایی اروپا به فضا پرتاب شد، تاکنون پنج‌بار در مأموریت‌های شاتل فضایی و به‌دست فضانوردان تعمیر و سرویس شده است. آخرین مأموریت تعمیراتی آن به سال ۲۰۰۹ بازمی‌گردد.

دستاورد‌های علمی هابل چشمگیر بوده‌اند. این تلسکوپ به دانشمندان کمک کرد شواهدی از شتاب‌گرفتن انبساط جهان به دست آورند؛ کشفی که به دریافت جایزه نوبل منجر شد. هابل همچنین اطلاعات گسترده‌ای درباره سیارات، کهکشان‌ها، ستارگان و دیگر اجرام کیهانی فراهم کرده است.

بر اساس آمار ناسا، مشاهدات این تلسکوپ تاکنون به انتشار دست‌کم ۲۳ هزار مقاله علمی منجر شده است. با وجود گذشت بیش از سه دهه از آغاز فعالیت هابل، تقاضا برای استفاده از آن همچنان بسیار بالاست؛ به‌طوری‌که در هر سال، اخترشناسان حدود هفت برابر زمان رصد موجود برای این تلسکوپ درخواست ثبت می‌کنند.

هابل علاوه بر جامعه علمی، در میان عموم مردم نیز محبوبیت زیادی دارد. تصاویر نمادین آن، از جمله تصویر مشهور «ستون‌های آفرینش» در سحابی عقاب، از شناخته‌شده‌ترین تصاویر نجومی جهان هستند. به همین دلیل، تلاش برای افزایش عمر عملیاتی این رصدخانه فضایی موضوع تازه‌ای نیست.

تلاش دوباره برای افزایش عمر هابل

در سال ۲۰۲۲، جرد آیزاکمن، کارآفرین میلیاردر حوزه فناوری، پیشنهاد داده بود از تجهیزات شرکت اسپیس‌ایکس برای اجرای مأموریتی با هدف تعمیر و نگهداری هابل استفاده شود. آیزاکمن پیش‌تر دو مأموریت سرنشین‌دار اسپیس‌ایکس به مدار زمین را نیز خریداری و فرماندهی کرده بود.

با این حال، ناسا آن زمان این پیشنهاد را رد کرد؛ زیرا معتقد بود اجرای چنین مأموریتی ممکن است خطراتی برای تلسکوپی که هنوز عملکرد مناسبی دارد، ایجاد کند.

اما اکنون شرایط تغییر کرده است. آیزاکمن که در دسامبر ۲۰۲۵ به ریاست ناسا رسید، در بیانیه‌ای در تاریخ ۳۰ اکتبر اعلام کرد بازده علمی هابل به‌اندازه‌ای ارزشمند است که این سازمان باید تمام فرصت‌های منطقی برای ادامه فعالیت آن را بررسی کند.

او به‌ویژه بر اهمیت بررسی راهکار‌هایی تأکید کرد که هزینه کمتری نسبت به ساخت و پرتاب یک مأموریت فضایی جدید داشته باشند.

آیزاکمن همچنین در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس در ۳۰ اکتبر نوشت که بررسی گزینه‌های موجود همچنان ارزشمند است. او یادآوری کرد ناسا پیش‌تر راهکاری با هزینه بسیار کمتر برای حفظ فعالیت هابل را بررسی کرده بود و افزود: «آن زمان گذشت، اما هنوز ارزش تلاش کردن را دارد؛ هابل شایسته این تلاش است.»

درخواست جدید ناسا فقط به راهکار‌های نجات و افزایش عمر تلسکوپ محدود نمی‌شود. این سازمان از شرکت‌ها خواسته است سناریو‌های جایگزین را نیز بررسی کنند؛ از جمله بازگرداندن ایمن و کنترل‌شده هابل به جو زمین یا انتقال آن به مداری برای پایان دادن به مأموریتش.

بر اساس اعلام ناسا، هابل در صورت ادامه روند طبیعی کاهش ارتفاع مداری، احتمالاً در سال ۲۰۳۳ یا ۲۰۳۴ وارد جو زمین خواهد شد. بنابراین، هرگونه تلاش برای سرویس‌دهی به این تلسکوپ باید حداکثر تا سال ۲۰۳۲ انجام شود.

تجربه ناموفق نجات تلسکوپ فضایی سوئیفت

ناسا در اوایل سال جاری میلادی نیز با شرکت Katalyst Space Technologies برای اجرای مأموریتی ۳۰ میلیون دلاری همکاری کرد. هدف این مأموریت افزایش ارتفاع مداری رصدخانه فضایی نیل گرلز سوئیفت (Neil Gehrels Swift Observatory) بود؛ تلسکوپی که آن هم به‌دلیل مقاومت جو زمین در حال نزدیک شدن به سطح سیاره است.

این مأموریت بلندپروازانه با سرعت زیادی توسعه یافت تا پیش از افزایش فعالیت خورشید و گسترش جو زمین، که موجب افزایش مقاومت جوی و سرعت کاهش ارتفاع مدار می‌شود، به نتیجه برسد.

فضاپیمای این مأموریت در تابستان با موفقیت پرتاب شد، اما مشکلات مربوط به سامانه کنترل مانع از آن شد که فضاپیمای LINK متعلق به شرکت Katalyst بتواند به تلسکوپ سوئیفت متصل شود.

انتظار می‌رود تلسکوپ سوئیفت در ۴ نوامبر (۱۳ آبان) و پس از ۲۲ سال فعالیت وارد جو زمین شود؛ این در حالی است که عمر عملیاتی طراحی‌شده آن تنها دو سال بود.