اتهام ارتباط با سفارت آمریکا علیه شهید بهشتی از کجا آغاز شد؟ پای منافقین در میان بود

به گزارش مجله خبری نگار، تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، به کشف و انتشار مجموعه‌ای از اسناد محرمانه منجر شد؛ اسنادی که کارکنان سفارت پیش از ورود دانشجویان تلاش کرده بودند با خرد کردن و از بین بردن آنها، آثار ارتباطات و فعالیت‌های خود را پنهان کنند. با این حال، دانشجویان پیرو خط امام توانستند بخش مهمی از این اسناد را بازیابی و در قالب اطلاعیه‌ها و نشست‌های خبری منتشر کنند.

اما در میان اسناد و افشاگری‌های آن دوره، ماجرای دیدار شهید آیت‌الله بهشتی با برخی کارکنان سفارت آمریکا نیز به موضوعی بحث‌برانگیز تبدیل شد؛ موضوعی که به گفته محمد محبوبی، پژوهشگر تاریخ معاصر، برخلاف بسیاری از افشاگری‌های دیگر، ابتدا از سوی دانشجویان پیرو خط امام مطرح نشد، بلکه سازمان منافقین با انتشار مطلبی در نشریه «مجاهد» آن را به جریان انداخت.

محبوبی در توضیح این ماجرا می‌گوید که پس از تسخیر سفارت، موج افشاگری‌ها علیه افراد مختلف آغاز شد و دانشجویان با حضور در نشست‌های خبری تلویزیونی، اسناد کشف‌شده را در اختیار افکار عمومی قرار می‌دادند. در ادامه، نشریه مجاهد با انتشار مطلبی درباره دیدار شهید بهشتی با آمریکایی‌ها، مدعی وجود اسنادی در این زمینه شد؛ موضوعی که فضای سیاسی آن روز‌ها را تحت تأثیر قرار داد و پرسش‌هایی درباره ماهیت این ملاقات‌ها ایجاد کرد.

به گفته این پژوهشگر، شهید بهشتی در همان زمان درباره این موضوع توضیح داد که فعالیت پنهانی نداشته و اسناد مربوط به ملاقات‌هایش نیز قابل بررسی است. با این حال، فضای هیجانی جامعه و حساسیت افکار عمومی نسبت به هرگونه ارتباط با سفارت آمریکا، باعث شده بود صرف حضور نام افراد در اسناد، برای برخی به معنای محکومیت تلقی شود.

تفاوت ملاقات‌های شهید بهشتی با ارتباطات امیرانتظام چه بود؟

محبوبی با اشاره به اینکه نام افراد مختلفی از جمله مرحوم آیت‌الله منتظری، آیت‌الله موسوی اردبیلی، اعضای دولت موقت و ابوالحسن بنی‌صدر نیز در اسناد مربوط به ملاقات با آمریکایی‌ها مطرح شده بود، بر ضرورت تفکیک ماهیت این ارتباطات تأکید می‌کند.

به گفته او، ملاقات‌های شهید بهشتی با کارکنان بخش سیاسی سفارت آمریکا، در پی درخواست طرف آمریکایی و در چارچوب گفت‌و‌گو‌هایی درباره مسائل روز، روابط دوجانبه و تحولات سیاسی داخلی ایران انجام شده بود. این ملاقات‌ها با کارکنان بخش سیاسی سفارت صورت می‌گرفت؛ افرادی که با چهره‌های مختلف سیاسی دیدار و درباره مسائل جاری گفت‌و‌گو می‌کردند.

محبوبی در مقابل، اسناد مربوط به عباس امیرانتظام را از جنس دیگری توصیف می‌کند و می‌گوید در این اسناد، ملاقات با افسر سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و نشانه‌هایی از آگاهی و تمایل امیرانتظام به همکاری اطلاعاتی مطرح است.

به تعبیر او، تفاوت اصلی در ماهیت ارتباطات و محتوای گفت‌وگوهاست؛ موضوعی که به گفته وی، در فضای ملتهب آن روز‌ها کمتر مورد توجه قرار می‌گرفت.

محتوای اسناد چه چیزی را نشان می‌داد؟

این پژوهشگر همچنین با طرح این پرسش که شهید بهشتی در ملاقات‌های خود چه مطالبی را با آمریکایی‌ها در میان گذاشته است، می‌گوید که بررسی اسناد منتشرشده نشان می‌دهد که شهید بهشتی نه‌تنها اسرار دولت موقت یا شورای انقلاب را در اختیار طرف آمریکایی قرار نداده، بلکه در مواضع خود نسبت به دخالت‌های آمریکا نیز رویکردی صریح و انتقادی داشته است.

محبوبی معتقد است برای قضاوت درباره چنین پرونده‌هایی، صرف مشاهده نام یک فرد در اسناد ملاقات‌های سفارت کافی نیست و باید زمان، طرف ملاقات، موضوع گفت‌و‌گو‌ها و محتوای اسناد را در کنار یکدیگر بررسی کرد.

به گفته او، همین تفکیک می‌تواند تفاوت میان یک ملاقات سیاسی و ارتباط اطلاعاتی را روشن کند؛ تفاوتی که در فضای پرالتهاب پس از تسخیر سفارت، گاه زیر سایه قضاوت‌های شتاب‌زده قرار می‌گرفت.