چاقی، دیابت و فشار خون در ایران بالا گرفت؛ سند ملی تصویب شد!

به گزارش مجله خبری نگار/بهداشت نیوز، دکتر باقر لاریجانی در نشست هم‌اندیشی راهبردی با پیشکسوتان پژوهش‌های علوم پزشکی کشور که در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، با بیان اینکه هدف از طرح مباحث مربوط به بیماری‌های غیرواگیر، بهره‌گیری از دیدگاه‌های صاحب‌نظران برای ایجاد تحول در این حوزه است، افزود: ممکن است بسیاری از مطالبی که مطرح می‌کنم برای دوستان آشنا باشد، اما هدف اصلی این است که از نظرات و راهنمایی‌های شما استفاده کنیم تا بتوانیم در حوزه بیماری‌های غیر واگیر تحولاتی در کشور ایجاد کنیم. با توجه به محدودیت زمان، تلاش می‌کنم مطالب را به‌صورت فشرده ارائه دهم.

لاریجانی با اشاره به سهم بالای بیماری‌های غیرواگیر در مرگ و میر‌ها در جهان و ایران گفت: بخش عمده‌ای از مرگ‌ومیر‌ها در کشور‌های مختلف، از جمله ایران، ناشی از بیماری‌های غیر واگیر است. حدود ۹۰ درصد مرگ‌ومیر‌های کشور به این بیماری‌ها مربوط می‌شود و شاخص‌های مربوط به مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری‌ها در ایران نیز قابل توجه است. در منطقه ما هم شرایط مشابهی وجود دارد.

وی بیماری‌های قلبی‌وعروقی را یکی از مهمترین چالش‌های حوزه بیماری‌های غیرواگیر دانست و اظهار کرد: بیماری‌های قلبی و عروقی در صدر مشکلات این حوزه قرار دارند. ما تعهد جهانی داشتیم که طی ۱۰ سال، مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری‌ها را ۲۵ درصد کاهش دهیم؛ با این حال، تقریباً بیشتر کشور‌ها در تحقق این هدف موفق نبودند و تنها تعداد محدودی از کشور‌ها توانستند به آن دست یابند. ایران نیز در زمره کشور‌هایی بود که نتوانست به هدف تعیین‌شده برسد.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: اگرچه ایران طی ۱۰ سال گذشته توانسته است تا حدودی میزان مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی و عروقی را کاهش دهد، اما این کاهش برای تحقق اهداف و تعهدات جهانی کافی نبوده است.

لاریجانی دیابت را از دیگر بیماری‌های مهم غیرواگیر عنوان کرد و افزود: دیابت نیز از جمله بیماری‌هایی است که سهم قابل توجهی در مرگ‌ومیر و بار بیماری‌ها دارد و کنترل آن یکی از اهداف مهم سازمان جهانی بهداشت در حوزه بیماری‌های غیرواگیر است. بیماری‌های مزمن و سرطان‌ها نیز در این گروه قرار می‌گیرند و از چالش‌های جدی نظام سلامت محسوب می‌شوند.

وی با اشاره به روند بیماری‌های سرطانی در جهان گفت: میزان ابتلا به سرطان‌ها در جهان روند افزایشی دارد. اگرچه در برخی شاخص‌ها کاهش‌هایی مشاهده شده است، اما همچنان چالش‌های جدی در زمینه کنترل و مدیریت این بیماری‌ها وجود دارد.

لاریجانی حوادث، به‌ویژه حوادث جاده‌ای، را یکی از مسائل مهم و تا حدودی متمایزکننده وضعیت ایران در مقایسه با بسیاری از کشور‌ها دانست و اظهار کرد: حوادث جاده‌ای و سایر حوادث موجب شده‌اند مرگ‌ومیر در میان افراد جوان در کشور به مسئله‌ای جدی تبدیل شود. این حوادث سهم قابل توجهی در مرگ‌ومیر گروه‌های سنی جوان دارند و کنترل آنها یکی از چالش‌های مهم کشور است.

عوامل خطر و سبک زندگی؛ چالش‌های کنترل بیماری‌های غیرواگیر

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نقش عوامل خطر در بروز بیماری‌های غیرواگیر، گفت: یکی از مسائل مهم در این زمینه، وضعیت تغذیه و دسترسی خانوار‌ها به مواد غذایی سالم است. بخش قابل توجهی از خانواده‌ها امکان تأمین سبد غذایی مناسب و سالم را ندارند و درصد پایینی از جمعیت به میزان مطلوب مواد غذایی مفید، از جمله میوه، دسترسی دارند.

وی با بیان اینکه وضعیت مصرف اسید‌های چرب ترانس در کشور نیز نامناسب است، افزود: در این زمینه شرایط ایران در مقایسه با میانگین جهانی نامطلوب است؛ هرچند در مقایسه با برخی کشور‌های منطقه وضعیت بهتری داریم. در حوزه مصرف سموم و آفت‌کش‌ها نیز با چالش‌هایی مواجه هستیم و وضعیت موجود در این زمینه مطلوب نیست.

لاریجانی استعمال دخانیات را از دیگر عوامل خطر مهم در بروز بیماری‌های غیرواگیر دانست و اظهار کرد: استعمال دخانیات همچنان یکی از چالش‌های جدی کشور است و متأسفانه صنعت دخانیات نیز همچنان به دنبال توسعه فعالیت‌های خود است. در جلسه اخیر شورای عالی سلامت، بحث جدی میان وزارت بهداشت و نمایندگان بخش صنعت درباره این موضوع مطرح شد و همچنان این استدلال عنوان می‌شود که محدود کردن مصرف سیگار ممکن است به کاهش اشتغال منجر شود.

وی با اشاره به افزایش مصرف الکل در کشور ادامه داد: داده‌های موجود نشان می‌دهد مصرف الکل در کشور روند افزایشی دارد و این مسئله نیز یکی از چالش‌های کنترل بیماری‌های غیرواگیر، از جمله بیماری کبد چرب، به شمار می‌رود.

لاریجانی کم‌تحرکی را از دیگر عوامل خطر مهم برشمرد و گفت: حدود ۶۰ درصد جمعیت کشور فعالیت بدنی کافی ندارند و این مسئله یکی از چالش‌های جدی در مسیر کنترل بیماری‌های غیرواگیر است.

ناکامی در تحقق هدف کاهش ۲۵ درصدی مرگ‌ومیر قلبی‌وعروقی

وی با اشاره به میزان کاهش مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌وعروقی در کشور اظهار کرد: هدف‌گذاری جهانی، کاهش ۲۵ درصدی مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری‌ها بود، اما در کشور ما این میزان کاهش در حدود ۸ تا ۱۰ درصد بوده است. هرچند روند کاهش مرگ‌ومیر آغاز شده، اما نتوانسته‌ایم به هدف تعیین‌شده جهانی دست پیدا کنیم. این چالش تنها مختص ایران نیست و در سطح جهانی نیز بسیاری از کشور‌ها در تحقق هدف کاهش مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌وعروقی با مشکل مواجه شدند. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت تعهدات ۱۰ سال گذشته را به دوره پنج‌ساله بعدی منتقل کرد.

وضعیت عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در کشور نگران‌کننده است

رییس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به وضعیت عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در کشور گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۳۰ تا ۳۴ درصد جمعیت کشور به فشار خون بالا مبتلا هستند، نزدیک به ۸۰ درصد مردم درجاتی از اختلال چربی خون دارند و حدود ۲۴ تا ۲۵ درصد جمعیت نیز با چاقی مواجه‌اند. همچنین اضافه‌وزن در حدود ۳۸ درصد جمعیت مشاهده می‌شود. این آمار‌ها نشان می‌دهد که با جمعیتی مواجه هستیم که از نظر عوامل خطر بیماری‌های مزمن، وضعیت مطلوبی ندارد و لازم است دستاورد‌های پژوهشی به تحول ملموسی در ارتقای سلامت مردم منجر شود.

وی با اشاره به وضعیت تغذیه در کشور افزود: در حالی که توصیه جهانی، مصرف کمتر از پنج گرم نمک در روز است، متوسط مصرف نمک در کشور حدود ۹ گرم و در برخی آمار‌ها نزدیک به ۱۲ گرم گزارش شده است. تنها حدود ۳۸ درصد جمعیت، میزان مصرف نمک متناسبی دارند و بخش قابل توجهی از مردم نیز به غذای خود نمک اضافه می‌کنند.

وی با بیان اینکه مصرف میوه و سبزیجات در کشور کافی نیست، اظهار کرد: مصرف ماهی نیز در سبد غذایی بخش محدودی از خانوارها، حدود یک‌چهارم جمعیت، قرار دارد. بنابراین، وضعیت تغذیه و الگوی مصرف مواد غذایی از جمله موضوعاتی است که باید در برنامه‌های ارتقای سلامت مورد توجه جدی قرار گیرد.

لاریجانی با اشاره به تفاوت الگوی عوامل خطر بیماری‌ها در استان‌های مختلف کشور گفت: خوشبختانه امروز اطلاعات بسیار دقیقی درباره وضعیت سلامت مردم در سطح کشور در اختیار داریم. نقشه‌های پراکندگی عوامل خطر نشان می‌دهد که برای مثال، در سیستان و بلوچستان مسئله اصلی چاقی نیست، اما در برخی مناطق مرکزی کشور چاقی و اضافه‌وزن وضعیت متفاوتی دارد. بنابراین، نمی‌توان برای تمام مناطق کشور یک نسخه واحد در نظر گرفت و لازم است برنامه‌ریزی‌ها متناسب با شرایط هر استان و منطقه انجام شود.

وی با اشاره به وضعیت مصرف دخانیات در کشور افزود: اطلاعات موجود نشان می‌دهد که مصرف سیگار در مناطق مختلف کشور الگوی متفاوتی دارد و گسترش مصرف قلیان نیز به یکی از چالش‌های جدید سلامت تبدیل شده است. همچنین مواجهه با دود دست‌دوم دخانیات یا استعمال غیرفعال دخانیات در کشور مسئله‌ای جدی است. در کنار این موارد، داده‌های موجود درباره مصرف الکل نیز ضرورت توجه به این عامل خطر را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به وضعیت فشار خون بالا در جمعیت کشور اظهار کرد: حدود ۳۴ درصد جمعیت کشور به فشار خون بالا مبتلا هستند و میزان کنترل این بیماری نیز با اهداف مورد انتظار فاصله دارد.

رییس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با تشریح وضعیت اختلالات چربی خون در کشور گفت: حدود ۸۰ درصد جمعیت به نوعی اختلال چربی خون مبتلا هستند؛ به‌طوری‌که حدود ۶۸ درصد جمعیت، سطح HDL یا کلسترول خوب پایین، حدود ۳۹ درصد تری‌گلیسیرید بالا و نزدیک به ۲۱ درصد کلسترول بالا دارند. همچنین حدود ۱۶ درصد جمعیت با بالا بودن LDL مواجه هستند. این آمار‌ها نشان می‌دهد که برای کنترل اختلالات چربی خون و کاهش خطر بیماری‌های مرتبط با آن باید اقدامات جدی‌تری انجام شود.

وی دیابت را یکی دیگر از مسائل مهم سلامت جامعه دانست و افزود: در این حوزه، اهداف جهانی بر شناسایی ۸۰ درصد مبتلایان، کنترل بیماری در ۸۰ درصد افراد شناسایی‌شده و دستیابی به سطح مطلوب کنترل فشار خون تأکید دارد؛ اما وضعیت ما با این اهداف فاصله دارد. در حال حاضر حدود ۷۰ درصد مبتلایان به دیابت در کشور شناسایی می‌شوند، اما تنها حدود ۳۰ درصد جمعیت مبتلا تحت کنترل مناسب قرار دارند. نکته نگران‌کننده این است که میزان کنترل دیابت در پنج سال گذشته از حدود ۴۰ درصد به ۳۰ درصد کاهش یافته است.

لاریجانی با انتقاد از ناکافی بودن روش‌های متعارف در کنترل دیابت گفت: با وجود تبلیغات گسترده درباره داروها، انسولین و سایر روش‌های درمانی، میزان کنترل دیابت در کشور طی پنج سال گذشته کاهش یافته است. این مسئله نشان می‌دهد که روش‌های فعلی به‌تنهایی پاسخگو نیستند و باید در شیوه‌های مداخله و مدیریت بیماری تحول ایجاد کنیم. لازم است از ابزار‌های نوآورانه، فناوری‌های جدید و روش‌های متفاوت برای کنترل بیماری‌ها استفاده کنیم؛ چراکه ادامه مسیر با همان روش‌های متعارف، لزوماً ما را به نتایج مطلوب نمی‌رساند.

وی با اشاره به وضعیت مصرف دارو‌های کاهنده چربی خون افزود: حدود ۵۰ درصد افراد مبتلا به اختلالات چربی خون از دارو‌های استاتین استفاده می‌کنند، اما وضعیت کشور در دستیابی به اهداف جهانی کنترل این اختلالات همچنان فاصله قابل توجهی دارد. در حوزه فشار خون نیز تنها حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد مبتلایان به کنترل مطلوب بیماری دست یافته‌اند. این آمار‌ها نگران‌کننده است و خوشبختانه اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت کشور و عوامل خطر بیماری‌ها از طریق سامانه‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی در دسترس قرار گرفته است. در این زمینه، اطلاعات گردآوری‌شده در پایگاه وزارت بهداشت و همچنین سامانه پژوهشکده، شامل حدود ۶۰۰ هزار رکورد، امکان دسترسی به داده‌های مرتبط با سرطان، مطالعات سلامت و مطالعات پیمایشی از جمله مطالعات استپس را فراهم کرده است.

وی افزود: در این پایگاه اطلاعاتی، ۱۰۲ عامل خطر مرتبط با بیماری‌های غیرواگیر نیز به‌صورت دقیق قابل بررسی است و پژوهشگران می‌توانند نقشه پراکندگی این عوامل را در سطح کشور مشاهده کنند

وی با تأکید بر ضرورت استفاده از داده‌های منطقه‌ای برای مدیریت بیماری‌ها اظهار کرد: بررسی اطلاعات نشان می‌دهد که وضعیت عوامل خطر در برخی استان‌ها با میانگین کشوری تفاوت دارد و حتی ممکن است شرایط یک استان با شهرستان‌های مختلف آن نیز متفاوت باشد. ازاین‌رو، مدیریت و کنترل بیماری‌ها باید در سطح استانی و شهرستانی نیز با جدیت دنبال شود و برنامه‌های مداخله‌ای متناسب با ویژگی‌های هر منطقه طراحی شوند.

لاریجانی با اشاره به ظرفیت مطالعات و پیمایش‌های سلامت در کشور گفت: خوشبختانه پیمایش‌های ملی و اطلاعات سلامت در کشور با دقت قابل توجهی انجام شده‌اند و در برخی زمینه‌ها حتی از اطلاعات موجود در بسیاری از کشور‌های دیگر نیز دقیق‌تر هستند. بنابراین، امروز از نظر دسترسی به داده‌های سلامت با کمبود جدی مواجه نیستیم و مسئله اصلی این است که چگونه از این اطلاعات برای ایجاد تحول در وضعیت سلامت مردم استفاده کنیم.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تأکید بر ضرورت مدیریت هدفمند بیماری‌های غیرواگیر خاطر نشان کرد: اطلاعات موجود این امکان را فراهم می‌کند که وضعیت بیماری‌هایی مانند دیابت و عوامل خطر مرتبط با آن را در سطح دانشگاه‌ها، استان‌ها و مناطق مختلف کشور بررسی و با یکدیگر مقایسه کنیم. برای مثال، می‌توان مشخص کرد وضعیت دیابت در یک دانشگاه یا استان در چه سطحی قرار دارد و چه جایگاهی در مقایسه با سایر مناطق دارد. این اطلاعات نشان می‌دهد که برای مدیریت بیماری‌ها باید برنامه‌ریزی دقیق و متناسب با شرایط هر منطقه داشته باشیم.

وی افزود: در برنامه‌های ملی، هم عوامل خطر و هم بیماری‌های مختلف در سطح کشور مورد توجه قرار گرفته‌اند، اما لازم است در سطح استان‌ها نیز تحرک جدی ایجاد شود و مجموعه مدیریتی استان، از جمله استانداران و سایر دستگاه‌های مسئول، در این زمینه مشارکت فعال داشته باشند.

تدوین اسناد راهبری مدیریت بیماری‌های غیر واگیر

لاریجانی با اشاره به تدوین اسناد راهبردی برای مدیریت بیماری‌های غیرواگیر در دانشگاه علوم پزشکی تهران اظهار کرد: در سطح دانشگاه، سند مشخصی برای این موضوع تدوین شده که به دلیل برخورداری از رویکرد چندبخشی و مشارکت دادن بخش‌های مختلف، دو بار موفق به دریافت جایزه جهانی شده است. این رویکرد در حوزه بیماری‌های غیرواگیر در کشور نیز تا حدودی ترویج شده و گزارش‌ها و مستندات مربوط به آن در قالب انتشارات علمی در دسترس قرار دارد.

وی ادامه داد: برای هر یک از بیماری‌ها و بخش‌های مختلف، راهنما‌ها و دستورالعمل‌های مشخصی تدوین شده است تا نحوه مشارکت بخش‌های مختلف و مسئولیت هر یک در مدیریت بیماری‌ها روشن باشد؛ با این حال، در برخی حوزه‌ها همچنان با چالش‌های جدی مواجه هستیم.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به چالش‌های کنترل مصرف دخانیات گفت: با وجود تلاش‌های انجام‌شده از سوی متخصصان و مسئولان این حوزه، از جمله دکتر مسجدی و همکارانشان، همچنان در زمینه کنترل مصرف سیگار با مشکلاتی مواجه هستیم. همچنین در حوزه مالیات بر مواد غذایی و دسترسی مردم به غذای سالم، چالش‌های مهمی وجود دارد و بخش قابل توجهی از جمعیت کشور به مواد غذایی سالم و مناسب دسترسی کافی ندارند.

وی با ابراز نگرانی از احتمال تشدید این مشکلات در سال‌های آینده افزود: لازم است روند برنامه‌ریزی و اجرای سیاست‌های مرتبط با پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر با جدیت بیشتری دنبال شود. نتایج ارزیابی‌ها نشان داد که در تقویت بخش پیشگیری با چالش‌های جدی مواجه هستیم. اگرچه در حوزه درمان اقداماتی انجام شده است، اما در زمینه پیشگیری هنوز کاستی‌های قابل توجهی وجود دارد.

وی با بیان اینکه هماهنگی بین‌بخشی از نقاط ضعف اصلی برنامه‌های کنترل بیماری‌های غیرواگیر است، اظهار کرد: اجرا نشدن تعهدات بین‌بخشی، مشخص نبودن دقیق مسئولیت دستگاه‌ها و ضعف در هماهنگی میان بخش‌های مختلف، از جمله مشکلاتی است که باید برطرف شود. برای اصلاح این وضعیت، تقویت هماهنگی بین‌بخشی، تأمین منابع مورد نیاز، نظارت مستمر و پاسخگویی دستگاه‌های مسئول ضروری است. بیماری‌های غیرواگیر هنوز به اندازه کافی در اولویت برنامه‌ریزی‌های کشور، مسئولان و حتی بخشی از جامعه پژوهشی قرار نگرفته‌اند؛ در حالی که کاهش بار این بیماری‌ها می‌تواند جان شمار زیادی از مردم را نجات دهد و از تحمیل هزینه‌های سنگین به نظام سلامت جلوگیری کند.

لاریجانی با اشاره به اهمیت اقتصادی سرمایه‌گذاری در پیشگیری از بیماری‌ها افزود: مطالعات متعددی نشان داده‌اند که سرمایه‌گذاری در پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر می‌تواند صرفه‌جویی قابل توجهی در هزینه‌های سلامت ایجاد کند. از سوی دیگر، اگر بتوانیم نظام سلامت کشور را با تمرکز بر مدیریت این بیماری‌ها مدرن‌سازی کنیم، در واقع بخش عمده‌ای از نظام سلامت را متحول کرده‌ایم؛ چراکه سهم قابل توجهی از بیماری‌های جامعه در این گروه قرار می‌گیرند.

وی با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت بیماری‌های غیرواگیر گفت: باید از ظرفیت ابزار‌های فناورانه جدید استفاده کنیم و زمینه مشارکت همه بخش‌های کشور را در این مسیر فراهم آوریم. راهکار‌های مشخصی برای این موضوع وجود دارد و یکی از محور‌های مهم آن، افزایش مشارکت مردم در مراقبت از سلامت خود است. باید از شاخص‌ها و تعهدات بین‌المللی در حوزه کنترل بیماری‌های غیرواگیر نیز غافل نباشیم. کشور در این زمینه تعهداتی پذیرفته است و نباید از مسیر پیشرفت جهانی عقب بماند. مشارکت مردم و بهره‌گیری از فناوری‌های جدید باید به بخش جدایی‌ناپذیر برنامه‌های سلامت تبدیل شود.

لاریجانی با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی و پلتفرم‌های دیجیتال در مدیریت بیماری‌ها اظهار کرد: می‌توان با کمک هوش مصنوعی، مدیریت مجازی سلامت و توسعه پلتفرم‌های دیجیتال، مراقبت مستمر و حتی ۲۴ ساعته از مردم را امکان‌پذیر کرد. در این زمینه گام‌های مؤثری برداشته شده است و باید این ظرفیت‌ها را در سطح جامعه توسعه دهیم.

وی با تأکید بر ضرورت عبور از مرحله تدوین اسناد و ورود به مرحله اجرا افزود: تجربه کشور‌های مختلف نشان می‌دهد کشور‌هایی که توانسته‌اند در زمینه کنترل بیماری‌های غیرواگیر موفق عمل کنند، از سند، چارچوب و راهبرد مشخص برخوردار بوده‌اند؛ اما صرف تدوین سند و قرار دادن آن در بایگانی کافی نیست. هدف باید اجرای واقعی برنامه‌ها و ایجاد تحول در نظام سلامت باشد.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: شواهد جهانی نشان می‌دهد که با برنامه‌ریزی دقیق و اجرای راهبرد‌های مشخص می‌توان در کنترل بیماری‌های غیرواگیر تحول ایجاد کرد. اسناد راهبردی باید اهداف روشن، قابلیت اجرا و سازوکار هماهنگی بین‌بخشی داشته باشند و مسئولیت دستگاه‌های مختلف در آنها مشخص شود.

وی با اشاره به تصویب چارچوب جدید مدیریت بیماری‌های غیرواگیر در کشور گفت: خوشبختانه چارچوب و سند جدیدی که برای این حوزه تدوین شده، طی روز‌های گذشته در شورای عالی سلامت به تصویب رسید. رئیس‌جمهور نیز بر اهمیت این سند تأکید و به دولت دستور داده است که اجرای آن را به‌طور جدی دنبال کند و استان‌ها و دانشگاه‌ها نیز در مسیر تحقق اهداف آن قرار گیرند.

لاریجانی با اشاره به روند تدوین این سند اظهار کرد: برای رسیدن به این مرحله، مسیر طولانی طی شده است. در این فرآیند، وضعیت بیماری‌های غیرواگیر در جهان و کشور، ظرفیت‌ها و مزیت‌های موجود و راهکار‌های حرکت به سمت بهبود شرایط بررسی شد و بر اساس نتایج این مطالعات، اهداف مشخصی برای اقدامات آینده طراحی شد. در چارچوب جدید، پنج بیماری در اولویت قرار گرفته‌اند و علاوه بر آن، دو حادثه مهم نیز مورد توجه قرار گرفته است. همچنین سلامت روان به‌عنوان یکی از محور‌های این سند اضافه شده است؛ چراکه با توجه به گستردگی چالش‌های سلامت روان در جامعه، لازم بود این موضوع نیز در برنامه ملی مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به ارائه سند جدید به رئیس‌جمهور گفت: رئیس‌جمهور پس از مطالعه این سند، بر اهمیت آن تأکید کرده و خواستار ایجاد تحول در کشور بر اساس چارچوب‌های پیش‌بینی‌شده در آن شده است.

لاریجانی با اشاره به ساختار سند اشاره کرد و گفت: بخش نخست سند به تاریخچه موضوع و اقدامات پیشین اختصاص دارد و در آن به نقش مسئولان ارشد کشور، از جمله رئیس مجلس وقت و رئیس‌جمهور، در تعیین و پیگیری این برنامه‌ها پرداخته شده است. بخش دوم نیز خلاصه‌ای از مطالعات و پژوهشی است که به سفارش وزارت بهداشت انجام دادیم و نتایج آن مبنای تدوین بخش‌هایی از این چارچوب قرار گرفته است.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، در ادامه سخنان خود با اشاره به ارزیابی عملکرد برنامه پیشین کنترل بیماری‌های غیرواگیر گفت: بررسی شاخص‌ها نشان می‌دهد که در دستیابی به اهداف تعیین‌شده برای کاهش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر موفق عمل نکرده‌ایم. در این دوره، مصرف دخانیات افزایش یافته، حوادث ترافیکی بیشتر شده، مصرف الکل روند افزایشی داشته، چاقی و فشار خون بالا افزایش پیدا کرده و شیوع دیابت نیز بیشتر شده است. تنها در زمینه مصرف نمک توانسته‌ایم حدود یک درصد کاهش ایجاد کنیم.

وی افزود: این ارزیابی نشان می‌دهد که در اجرای سند قبلی کنترل بیماری‌های غیرواگیر با ناکامی‌هایی مواجه بوده‌ایم. این نتایج بر اساس بررسی دقیق شاخص‌ها و عملکرد برنامه‌های گذشته به دست آمده و ضرورت بازنگری در شیوه برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات را نشان می‌دهد.

لاریجانی با اشاره به ساختار سند جدید مدیریت بیماری‌های غیرواگیر اظهار کرد: یکی از بخش‌های این سند به بررسی بار جهانی بیماری‌ها اختصاص دارد و نشان می‌دهد که بیماری‌های غیرواگیر همچنان در صدر مشکلات سلامت در جهان و کشور قرار دارند. بخش دیگر نیز به این موضوع می‌پردازد که چگونه می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، مسیر کنترل این بیماری‌ها را طی کرد و دستاورد‌های مورد انتظار را محقق ساخت

وی با اشاره به وضعیت سلامت روان در کشور گفت: بر اساس آمار‌های ملی، حدود ۲۵ درصد جمعیت کشور با چالش‌هایی در حوزه سلامت روان مواجه هستند. به همین دلیل، سلامت روان نیز در چارچوب جدید مورد توجه قرار گرفته و برای آن اهداف راهبردی مشخصی در نظر گرفته شده است.

وی با بیان اینکه در سند جدید اهدافی برای پنج سال آینده تعیین شده است، افزود: این اهداف شامل کاهش عوامل خطر و اصلاح الگوی زندگی مردم است. برای مثال، کاهش مصرف روغن‌های ناسالم و چربی‌های مضر، کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین و اصلاح فعالیت بدنی ناکافی در جمعیت از جمله محور‌های پیش‌بینی‌شده در این برنامه است. همچنین برای کنترل دیابت و بهبود وضعیت پیشگیری و کنترل سرطان‌ها و بیماری‌های مزمن ریوی، اهداف مشخصی طراحی شده است. جزئیات اهداف و اقدامات پیش‌بینی‌شده برای هر یک از بیماری‌ها در سند جدید آمده است و علاقه‌مندان می‌توانند برای آگاهی از این برنامه‌ها و نقشه راه اجرای آنها به نسخه منتشرشده سند در وب‌سایت مربوطه مراجعه کنند.

رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر ضرورت حمایت از پژوهش و نوآوری در حوزه بیماری‌های غیرواگیر گفت: یکی از مسائل مهم در این حوزه، صرفاً توجه به آمار و کمیت بیماری‌ها نیست، بلکه باید از پژوهش‌های نوآورانه و مداخلات مؤثر نیز حمایت کنیم. برای تحقق این هدف، لازم است اقدامات مشخصی برای دستگاه‌های مختلف تعریف شود و هماهنگی بین‌بخشی در اجرای برنامه‌ها تقویت شود.

وی با اشاره به نقش فناوری‌های نوین در تحقق اهداف سند جدید افزود: یکی از برنامه‌های مهم ما استفاده از هوش مصنوعی و مدیریت مجازی سلامت برای فراهم کردن امکان مراقبت ۲۴ ساعته از افراد است. در این زمینه، حدود دو سال است که روی توسعه یک سامانه دیجیتال و طراحی سازوکار‌های لازم برای ایجاد تحول در شیوه مراقبت از سلامت مردم کار می‌کنیم.

وی توانمندسازی مردم و مشارکت دادن بخش‌های مختلف کشور را از دیگر محور‌های این برنامه دانست و اظهار کرد: به نظر می‌رسد با مشارکت دادن همه ظرفیت‌های کشور و اجرای برنامه‌های توانمندسازی بتوانیم این مسیر را با اثربخشی بیشتری دنبال کنیم.

لاریجانی با اشاره به استفاده از توصیه‌های آینده‌نگرانه در حوزه پزشکی گفت: برای پیشبرد این سند از مجموعه‌ای شامل ۱۰ توصیه در حوزه آینده پزشکی نیز استفاده می‌کنیم تا بتوانیم مسیر تحول را به‌درستی طراحی و اجرا کنیم. در این زمینه، باید نگاه جامعی داشته باشیم و امکان رصد مستمر تحولات و ارزیابی نتایج اقدامات را فراهم کنیم.

وی تأکید کرد: کنترل بیماری‌های غیرواگیر بدون استفاده از روش‌های جدید، داده‌های به‌روز و فناوری‌های نوین امکان‌پذیر نیست. تجربه‌های جهانی، از جمله پروژه‌های بین‌المللی در حوزه بیماری‌های قلبی‌عروقی و سایر بیماری‌های غیرواگیر، نشان می‌دهد که می‌توان با رویکرد‌های بین‌رشته‌ای و مشارکت بخش‌های مختلف، برنامه‌های مؤثری را طراحی و اجرا کرد.

وی با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در زمینه استفاده از هوش مصنوعی ادامه داد: روش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی نیز در حال پیگیری است و قرار است به‌زودی اجرای آزمایشی برخی از این برنامه‌ها آغاز شود. همچنین استفاده از ظرفیت گروه‌های مردمی، از جمله سفیران سلامت، می‌تواند به مشارکت بیشتر جامعه در اجرای برنامه‌های پیشگیری و کنترل بیماری‌ها کمک کند.

لاریجانی گفت: برای پیشبرد برنامه ملی کنترل بیماری‌های غیرواگیر، باید تعهد دستگاه‌های مختلف به اقدام عملی، اجرای مسئولیت‌های تعیین‌شده، نظارت مستمر و پاسخگویی تقویت شود. تنها با ایجاد این سازوکار‌ها و مشارکت همه بخش‌ها می‌توانیم اهداف سند جدید را محقق کنیم.