گاو که دلار نمی‌خورد، چرا شیر با دلار گران می‌شود؟

به گزارش مجله خبری نگار، «گاو که دلار نمی‌خورد، چرا قیمت شیر با دلار بالا می‌رود؟» این پرسشی است که با افزایش قیمت شیر و لبنیات مطرح شده و مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های لبنی در پاسخ به آن گفته است: «اتفاقاً دلار می‌خورند!»؛ جمله‌ای که یک سؤال مهم‌تر را پیش می‌کشد: دلار دقیقاً از کدام بخش هزینه تولید شیر وارد قیمت می‌شود؟

اهمیت این سؤال از آنجاست که شیر خام، ماده اولیه بسیاری از محصولات لبنی است و تغییر هزینه تولید آن می‌تواند در ادامه زنجیره به قیمت محصول نهایی منتقل شود. البته قیمت لبنیات فقط به شیر خام وابسته نیست و هزینه‌هایی مانند انرژی، دستمزد، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های تولید و توزیع نیز در قیمت نهایی نقش دارند.

دلار از مسیر نهاده‌ها به شیر می‌رسد

خوراک یکی از اصلی‌ترین هزینه‌های دامداری است و بخشی از نهاده‌هایی مانند ذرت، جو و کنجاله سویا تحت تأثیر واردات، قیمت‌های جهانی و نرخ ارز قرار دارند؛ بنابراین تغییرات ارزی می‌تواند از مسیر نهاده‌ها به هزینه تولید شیر منتقل شود؛ اما میزان این اثرگذاری تنها با مشخص شدن سهم نهاده‌های ارزی در قیمت تمام‌شده شیر قابل محاسبه است.

در عین حال، وضعیت بازار نهاده‌ها یکدست نیست. جبرائیل برادری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، با اشاره به افزایش واردات و رقابت بخش خصوصی به خبرنگار فارس گفته بود برخی نهاده‌ها در بازار پایین‌تر از نرخ‌های رسمی عرضه می‌شوند؛ با این حال، با توجه به افزایش قیمت جهانی کالا‌های اساسی و نرخ ارز، نمی‌توان به‌طور کلی از کاهش قیمت نهاده‌ها سخن گفت.

این موضوع یک سؤال دیگر را پیش روی زنجیره تولید قرار می‌دهد؛ اگر بخشی از نهاده‌ها در مقاطعی پایین‌تر از نرخ رسمی عرضه می‌شوند، این کاهش قیمت چه میزان از هزینه واقعی دامدار را کم کرده و اثر آن تا چه اندازه در قیمت شیر خام دیده شده است؟

قیمت شیر خام در زنجیره لبنیات

از سوی دیگر، قیمت شیر خام سهم قابل‌توجهی در هزینه تولید محصولات لبنی دارد و افزایش آن می‌تواند به قیمت کارخانه منتقل شود. برادری نیز ۹ شهریور ۱۴۰۵ درباره افزایش قیمت لبنیات گفته بود که این افزایش در صورت ارائه آنالیز هزینه از سوی کارخانه و تأیید سازمان حمایت قابل قبول است و هزینه‌هایی مانند دستمزد، حمل‌ونقل و انرژی نیز در این محاسبات لحاظ می‌شود؛ بنابراین برای بررسی قیمت لبنیات باید کل زنجیره هزینه را دید؛ از خوراک دام و قیمت شیر خام گرفته تا فرآوری، بسته‌بندی و توزیع.

دلار دقیقاً چقدر در قیمت شیر سهم دارد؟

حالا به همان جمله ابتدایی برمی‌گردیم؛ اگر منظور از اینکه «گاو‌ها دلار می‌خورند»، اثر نرخ ارز بر نهاده‌های دامی است، باید سهم نهاده‌های وارداتی و ارزبری آنها در هزینه تولید یک کیلو شیر خام مشخص شود.

تا زمانی که این سهم به‌صورت عددی مشخص نشود، «دلار می‌خورند» تنها یک توضیح کلی درباره اثر ارز بر هزینه تولید است. اما با مشخص شدن سهم واقعی نهاده‌های ارزی، هزینه شیر خام و سایر هزینه‌های تولید، می‌توان دقیق‌تر پاسخ داد که دلار چه میزان از قیمت شیر و در نهایت قیمت محصولات لبنی را توضیح می‌دهد.