جدال درونی حزب حاکم بر سر بقا در انگلیس

به گزارش مجله خبری نگار، تونی بلر که در سال‌ها ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۷ سکان دولت انگلیس را برعهده داشت، در تازه‌ترین مداخله سیاسی خود که بازتاب گسترده‌ای در فضای سیاسی و رسانه‌ای انگلیس داشته است، هشدار داد حزب کارگر با آینده خود و آینده کشور «بازی خطرناکی» را آغاز کرده و بدون بازتعریف مسیر سیاسی و اقتصادی خود نمی‌تواند از بحران کنونی عبور کند.

او در مقاله‌ای مفصل در پایگاه مؤسسه تونی بلر نوشت مشکل اصلی دولت کی‌یر استارمر نه صرفاً ضعف در اطلاع‌رسانی، نه شخصیت نخست‌وزیر و نه کم‌رنگ بودن ارزش‌های حزب کارگر، بلکه نبود یک برنامه منسجم و کارشده برای اداره کشور در جهان متحول امروز است.

ورود بلر به این مناقشه از آن جهت اهمیت دارد که او از چهره‌های اثرگذار و بحث‌برانگیز تاریخ معاصر حزب کارگر است و مداخله مستقیم او معمولاً زمانی مورد توجه قرار می‌گیرد که بحران از سطح اختلافات روزمره حزبی فراتر رفته باشد.

او در مقاله خود نوشت حزب کارگر دچار ظرفیت بالایی برای خودفریبی است و نباید پیروزی انتخاباتی سال ۲۰۲۴ را نشانه استقبال مردم از برنامه‌های حزب بداند. به نوشته بلر، پیروزی حزب کارگر بیش از آنکه حاصل جذابیت برنامه سیاسی استارمر باشد، نتیجه خستگی افکار عمومی از محافظه‌کاران بود و همین واقعیت، بحران کنونی حزب حاکم را به‌عنوان بحرانی عمیق‌تر از یک افت موقت محبوبیت نشان می‌دهد.

بلر هشدار داد که بحث بر سر کنار زدن استارمر، بدون روشن شدن مسیر جایگزین، حزب کارگر را به سوی بحران عمیق‌تری سوق می‌دهد. او تأکید کرد اگر قرار است رهبری حزب تغییر کند، نامزدهای احتمالی باید پیش از هر چیز توضیح دهند چه چیزی در دولت کنونی درست بوده، چه چیزی غلط بوده و دقیقاً چه برنامه‌ای برای آینده دارند.

نخست‌وزیر اسبق انگلیس در انتقاد از مسیر فعلی حزب کارگر، دولت استارمر را متهم کرد که در منطقه امن سنتی حزب و در جایگاهی شبیه «چپ نرم» گرفتار شده است. او نوشت حزب کارگر نمی‌تواند با نسخه‌های قدیمی درباره مالیات، هزینه‌های رفاهی، سیاست انرژی و رابطه با بخش خصوصی، خود را برای تحولات بزرگ پیش رو آماده کند. بلر همچنین هشدار داد که تداوم سیاست‌هایی مانند افزایش بار مالیاتی، گسترش هزینه‌های رفاهی، فشار بر کسب‌وکارها و بی‌توجهی به انقلاب هوش مصنوعی، انگلیس را در موقعیتی ضعیف‌تر قرار خواهد داد.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که تحرکات درون‌حزبی برای دوران پسااستارمر بالا گرفته و نام‌هایی مانند اندی برنهام شهردار منچستر بزرگ، وس استریتینگ وزیر مستعفی بهداشت، آنجلا رینر معاون پیشین نخست‌وزیر و شماری دیگر از چهره‌های حزب کارگر در فهرست گزینه‌های احتمالی جانشینی مطرح شده‌اند.

بلر در این نوشتار، دامنه انتقادهای خود را به استارمر محدود نکرد و برخی مواضع چهره‌های مطرح برای جانشینی احتمالی او را نیز هدف گرفت. او به‌طور مشخص انتقاد برنهام از «۴۰ سال شکست سیاست‌گذاری» در انگلیس را رد کرد و هشدار داد این تصور که ناکامی‌های انتخاباتی حزب کارگر ناشی از کم‌رنگ بودن گرایش چپ در حزب است، نوعی خودفریبی سیاسی است. بلر تأکید کرد حرکت بیشتر به سمت چپ، نه‌تنها بحران حزب را حل نمی‌کند، بلکه آن را از مرکز قدرت دورتر خواهد کرد.

این حمله در شرایطی صورت می‌گیرد که برنهام به یکی از جدی‌ترین چهره‌های صف‌آرایی برای دوران پسااستارمر تبدیل شده است. گاردین گزارش داده است که او از خانم سو گری رئیس پیشین دفتر استارمر، درباره چگونگی تشکیل دولت آینده حزب کارگر مشورت گرفته است. همین گزارش نشان می‌دهد که بخشی از چهره‌های ارشد حزب، بازگشت برنهام به مجلس عوام را نه یک حرکت عادی انتخاباتی، بلکه گامی مهم در مسیر احتمالی جانشینی استارمر ارزیابی می‌کنند.

البته برنهام برای مشارکت در انتخابات درونی حزب کارگر باید به مجلس عوام برگردد. بر اساس برنامه اعلام شده او قرار است در انتخابات میان‌دوره‌ای حوزه انتخابیه میکرفیلد در روز ۱۸ ژوئن شرکت کند. نتیجه این انتخابات می‌تواند بر معادلات رهبری حزب کارگر اثر مستقیم بگذارد.

بر اساس گزارش‌ها، حزب سبزها کارزار خود در این حوزه را کاهش داده است. این اقدام از نگاه ناظران می‌تواند به سود برنهام تمام شود و احتمال بازگشت او به مجلس عوام را افزایش دهد. با این حال، رقابت در این حوزه برای حزب کارگر بدون خطر نیست، زیرا حزب راست‌گرای اصلاح نیز در تلاش است نارضایتی رأی‌دهندگان از دولت استارمر را به سود خود مصادره کند.

برخی تحلیلگران انگلیسی معتقدند اگر برنهام وارد مجلس عوام شود، موقعیت او برای رقابت رهبری به‌طور چشمگیری تقویت خواهد شد. با این حال هریت هارمن معاون پیشین حزب کارگر هشدار داده است که اگر برنهام جایگزین استارمر شود، کشور ممکن است به سمت انتخابات عمومی زودهنگام کشیده شود، زیرا نخست‌وزیری که بدون انتخابات سراسری وارد داونینگ‌استریت شود، با پرسش درباره مشروعیت سیاسی خود روبه‌رو خواهد شد.

استریتینگ هم با استعفا از وزارت بهداشت عملاً به یکی از چهره‌های محوری بحران تبدیل شده است. او در نامه استعفای خود از روش استارمر در برخورد با مخالفان داخلی انتقاد کرد و نوشت رویکرد سنگین و سختگیرانه نخست‌وزیر در برابر صداهای منتقد، سیاست را تضعیف می‌کند.

رسانه‌های انگلیسی این استعفا را نخستین تهدید سنگین از درون دولت علیه رهبری استارمر دانستند، هرچند نظرسنجی‌های درون‌حزبی نشان می‌دهد استریتینگ در میان اعضای حزب کارگر موقعیت قدرتمندی ندارد.

بر اساس نظرسنجی تازه یوگاو از اعضای حزب کارگر، ۴۷ درصد از اعضا برنهام را گزینه نخست خود برای رهبری حزب دانسته‌و ۳۱ درصد استارمر را در رتبه نخست قرار داده‌اند. همین نظرسنجی نشان می‌دهد ۵۹ درصد اعضای حزب در رقابت مستقیم میان برنهام و استارمر از برنهام حمایت می‌کنند و فقط ۳۷ درصد خواهان حفظ نخست‌وزیر فعلی هستند. در مقابل، استریتینگ در رقابت مستقیم با استارمر تنها ۱۵ درصد حمایت اعضا را به دست می‌آورد و ۶۵ درصد اعضا ترجیح می‌دهند استارمر بر او پیروز شود.

بر اساس این نظرسنجی ۶۶ درصد اعضای حزب کارگر معتقدند استارمر به‌عنوان نخست‌وزیر عملکرد خوبی داشته است، اما فقط ۲۸ درصد باور دارند حزب کارگر با ادامه رهبری او می‌تواند در انتخابات ۲۰۲۹ پیروز شود. در مقابل، ۷۴ درصد اعضا گفته‌اند در صورت رهبری برنهام، احتمال پیروزی حزب در انتخابات آینده بیشتر خواهد بود. این شکاف نشان می‌دهد مساله استارمر فقط ارزیابی عملکرد دولت نیست، بلکه نگرانی از آینده قدرت و توان حزب برای حفظ داونینگ‌استریت است.

فشارها برای کناره‌گیری استارمر از قدرت، پس از نتایج ضعیف حزب کارگر در انتخابات محلی و منطقه‌ای شدت گرفت. گزارش‌ها حاکی است که بیش از ۸۰ نماینده حزب کارگر خواستار کناره‌گیری او شده‌اند و برخی وزیران ارشد نیز از نخست‌وزیر خواسته‌اند درباره جدول زمانی خروج خود تصمیم بگیرد.

استارمر اعلام کرده است که قصد کناره‌گیری ندارد و می‌خواهد به اداره کشور ادامه دهد. این ایستادگی، بحران را به مرحله‌ای پیچیده‌تر کشانده است، زیرا حزب کارگر اکنون میان ادامه رهبری نخست‌وزیری که محبوبیت انتخاباتی او فرسوده شده و ورود به رقابت رهبری که می‌تواند دولت را در برابر افکار عمومی و بازارهای مالی بی‌ثبات‌تر جلوه دهد گرفتار شده‌اند.

از این منظر، مقاله بلر بیش از آنکه صرفاً یک یادداشت تحلیلی باشد، به مثابه هشدار یک چهره کهنه‌کار به حزب حاکم دیده می‌شود. او با یادآوری تجربه خود در تبدیل حزب کارگر به نیروی مسلط انتخاباتی دهه ۱۹۹۰، تلاش کرده است بحران کنونی را از سطح دعوای شخصی با استارمر بالاتر ببرد و آن را بحران راهبرد، برنامه و نسبت حزب با جامعه انگلیس معرفی کند.

با این حال، همین مداخله نشان داد که حزب کارگر حتی درباره نسخه خروج از بحران نیز اجماع ندارد. واکنش‌ها به سخنان بلر نیز از عمق شکاف درونی حزب حکایت دارد. برخی چهره‌های نزدیک به دولت استارمر کوشیدند اظهارات او را متعلق به گذشته معرفی کنند و گفتند شرایط اجتماعی و اقتصادی امروز انگلیس با دوران نخست‌وزیری بلر تفاوت دارد.

از سوی دیگر، حامیان رویکرد میانه‌گرایانه بلر معتقدند حزب کارگر اگر بخواهد در برابر حزب اصلاح، محافظه‌کاران، سبزها و فشارهای اقتصادی دوام بیاورد، ناچار است از شعارهای پرهزینه فاصله بگیرد و برنامه‌ای قابل قبول برای رشد، انرژی، مهاجرت، مالیات و خدمات عمومی ارائه دهد.

از این منظر، ماه‌های آینده می‌تواند برای حزب کارگر سرنوشت‌ساز باشد. انتخابات میان‌دوره‌ای میکرفیلد، میزان توان برنهام برای بازگشت به وست‌مینستر، ادامه صف‌آرایی استریتینگ و دیگر چهره‌ها، واکنش بازارها و افکار عمومی به بحران رهبری و توان استارمر برای حفظ انسجام کابینه، همگی می‌تواند مسیر دولت حزب کارگر را تعیین کند.

ورود بلر به این صحنه هم نشان می‌دهد که بحث دیگر در حد زمزمه‌های رسانه‌ای یا نارضایتی‌های پراکنده نیست و بحران به نقطه‌ای رسیده که یکی از سنگین‌ترین نام‌های تاریخ معاصر حزب کارگر ناچار شده نسخه خود را برای نجات حزب حاکم ارائه کند.