کودک‌کشی، سنتی که غرب وحشی به آن پایبند است

به گزارش مجله خبری نگار، استعمار، نه تنها جغرافیای سرزمین‌ها، بلکه ذهن و روح نسل‌های در حال پرورش و شکوفایی را تسخیر کرد. این کلاف، سفری عمیق به تاریخ استعمار غرب در کشور‌های مختلف است، با تمرکز بر زخم‌های عمیقی که بر روح و روان کودکان و نوجوانان در دوران استعمار سنتی و نو نشسته است؛ نگاهی به تأثیرات ویرانگر آن بر شکل‌گیری هویت، ترسیم آینده و سرنوشت این نسل که می‌توانستند معماران فردایی متفاوت باشند؛ فردایی که از آنها ربوده شد و تاریخ همچنان در سوگ از دست رفتگی آن است.

شبیخون رسانه‌ای در عصر حاضر

در دنیای امروز، استعمار چهره‌ای مدرن و فریبنده‌تر به خود گرفته است. ابزار اصلی آن، «رسانه» و هدف، ذهن خلاق و کنجکاو نوجوانان است. امپراتوری‌های رسانه‌ای غرب، با بمباران پیوسته تصاویر، سبک‌های زندگی، ارزش‌ها و الگو‌های غربی، ناخودآگاه نوجوانان را نشانه گرفته‌اند. این «شبیخون فرهنگی»، حس «کمتر بودن» و «نامطلوب بودن» فرهنگ، تاریخ و هویت بومی را در ذهن نوجوان القا می‌کند و آنها را به سوی خودباختگی به غرب و از خودبیگانگی فرهنگی و تاریخی می‌کشاند. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، این روند از طریق مدارس تحت کنترل استعمارگران، کلیسا‌های تبشیری و انتشار نشریات با مضامین تحقیرآمیز صورت می‌گرفت. برای مثال، در هند مستعمره، زبان انگلیسی به عنوان زبان آموزش برتر تحمیل و تاریخ و ادبیات بومی به حاشیه رانده شد. این مصداقی از سرقت هویت فرهنگی و ادبی یک ملت از نسل آینده‌ساز آنان است. امروزه، این فرآیند از طریق پلتفرم‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، با سرعتی شگفت‌انگیز ادامه دارد. نوجوان به تدریج از ریشه‌های خود بیگانه شده و در دام «هویت گمشده» گرفتار می‌آید. او قهرمانان و الگو‌های خود را نه در میان مفاخر تاریخ و فرهنگ خود - همچون ستارخان یا علامه طباطبایی - بلکه در قاب‌های درخشان نمایشگر‌ها جست‌و‌جو می‌کند.

این «خود» واقعی نوجوان را تضعیف کرده و او را به سمت تقلیدی کورکورانه و مصرف‌گرایی سوق می‌دهد. نوجوان، در این «قفس هویت» مجازی، فرصت رشد و شکوفایی استعداد‌های منحصر‌به‌فرد خود را از دست می‌دهد، زیرا معیار سنجش ارزش او، نه اصالت وجودش، بلکه میزان همسویی‌اش با معیار‌های تحمیلی بیگانه است. این استعمار فرهنگی، بهایی بس سنگین بر دوش روح و روان و آینده نسل جوان می‌گذارد و آنها را از مسیر طبیعی رشد و خودشناسی منحرف می‌سازد. این نسل که می‌توانستند با تکیه بر ریشه‌های قوی، آینده‌ای خلاقانه و مستقل بسازند، اکنون در معرض خطر از دست دادن هویت اصیل خود قرار دارند و این تلخ‌ترین میراث استعمار نو برای جوانان است. کودکان و نوجوانان آینده سازان جهان و جهانیان هستند و از دست رفتن هویت سخت‌ترین ضرر ممکن بر روح و وجود آنان است؛ از دست رفتگی‌ای جبران ناپذیر.

میراث شوم

استعمار گونه‌های متعددی دارد و تاریخ استعمار، تنها به غارت منابع طبیعی و تحمیل ساختار‌های سیاسی و اقتصادی محدود نشده بلکه عمیق‌ترین و پایدارترین زخم‌ها را بر روان و هویت نسل‌هایی که در معرض آن قرار گرفتند، به‌ویژه نوجوانان، برجای گذاشت. شکنجه‌های روانی، تحقیر‌های فرهنگی سیستماتیک، تبعیض‌های نژادی و اجتماعی و سلب مالکیت از هویت و تاریخ، عواملی بودند که اعتماد به نفس نوجوانان را در هم شکستند. در مستعمرات آفریقایی، نوجوانان سیاهپوست مجبور بودند در مدارس، آموزه‌هایی را بیاموزند که برتری نژاد سفید و حقانیت استعمار را تلقین می‌کرد. آنها با تبعیض در دسترسی به آموزش، شغل، و فضا‌های عمومی روبه‌رو بودند. این تبعیض‌ها، حس «بی‌ارزشی» را در ذهن آنها نهادینه می‌کرد. نوجوانانی که شاهد خشونت‌های عریان استعمارگران علیه خانواده و جامعه‌ی خود بودند - مانند سرکوب وحشیانه شورش‌ها در الجزایر توسط فرانسوی‌ها - کابوس‌ها و ترس‌های عمیقی را تجربه می‌کردند که سال‌ها در وجودشان باقی می‌ماند.

در آمریکای لاتین، نوجوانان بومی، شاهد نابودی زبان، سنت‌ها و باور‌های نیاکان خود بودند و با تحمیل زبان اسپانیایی و دین مسیحیت، در بحران هویتی عمیق فرو رفتند. این آسیب‌های روانی و هویتی، اغلب چنان عمیق بودند که حتی پس از پایان دوران استعمار رسمی و دستیابی به استقلال سیاسی، همچنان نسل به نسل منتقل شده و سایه سنگین خود را بر روح جوانان جامعه نگه داشتند. این «میراث ستم»، باعث می‌شود نوجوانان امروز، با انبوهی از احساسات منفی، سرخوردگی، ناامیدی و تردید نسبت به توانایی‌های خود و آینده جامعه‌شان روبه‌رو شوند چرا که فرهنگ و هویت آنان ربوده شده است. درک این زخم‌های تاریخی و روانی - مانند سندروم «مستعمره مغلوب» - برای هرگونه تلاش جهت بهبود وضعیت روانی و هویتی نسل جوان، امری حیاتی است. این زخم‌ها، توانایی جامعه برای پیشرفت، خلاقیت و خودباوری را تحلیل می‌برند و بازسازی هویت ملی و فردی را به فرآیندی دشوار و طولانی بدل‌می‌سازند.

استثمار کودکان و نوجوانان

استعمار، در تاریک‌ترین ابعاد خود، کودکان و نوجوانان را به ابزاری برای پیشبرد اهداف اقتصادی و سیاسی خود تبدیل کرد و آنها را به قربانیان اصلی استثمار بدل کرد چرا که آنها آسیب‌پذیرترین و تاثیرپذیرترین طیف جامعه از استعمار غربی می‌باشند. در کنگو تحت استعمار بلژیک، سیاست‌های وحشیانه لئوپولد دوم، نوجوانان کنگو را مانند کارگرانی خردسال و بی‌دستمزد، در معادن وسیع الماس و کائوچو و مزارع عظیم، ساعات طولانی و طاقت‌فرسای کار را وادار می‌کرد و جان و تن آنان را فرسوده. دستان کوچکشان، زخمی از کار اجباری بود و نگاهشان، خسته از رؤیا‌های بر باد رفته. استعمارگران، سود سرشاری از کار این کودکان به دست می‌آوردند، در حالی که آنها از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی و فرصت تحصیل و بازی محروم بودند و این نقض حقیقی حقوق بشر است.

گزارش‌های آن دوران، از بریدن دست کسانی که تنبلی یا مقاومت می‌کردندحکایت دارد؛ داستانی دهشتناک که بخش‌مهمی ازتاریخ استعمار‌کنگو را تشکیل می‌دهد. درهند، تحت سلطه امپراتوری بریتانیا، سیاست‌های استعماری وصادرات بی‌رویه غلات ازسرزمین هند، که برای تأمین غذای سربازان و مقامات بریتانیایی صورت می‌گرفت، منجر به قحطی‌های ویرانگر و گسترده‌ای شد. قحطی بنگال در سال ۱۷۷۰ و قحطی بزرگ هند در اواخر قرن نوزدهم، نمونه‌های بارز این فجایع هستند که در این میان، کودکان و نوجوانان، بیشترین آسیب را دیدند. قحطی، چهره معصومانه بسیاری از کودکان را در هم پیچید و آنها را به کام مرگ کشاند، در حالی که غلات از سرزمینشان صادر می‌شد تا سفره استعمارگران پر شود. اینها تنها دو نمونه کوچک از هزاران حکایت تلخ و فراموش شده‌ای هستند که تاریخ استعمار به خود دیده است؛ حکایت نوجوانانی که استعمار، نه تنها فرصت «نوجوانی» و «رشد» را از آنها ربود، بلکه گاه، حتی جان شیرینشان را نیز قربانی سوداگری‌های خود کرد. این استثمار سیستماتیک، نه تنها جسم نحیف این کودکان را فرسود، بلکه روح و روان آنها را نیز عمیقا تخریب کرد و خاطره تلخ آن، تا سال‌ها در ذهن بازماندگان باقی ماند.

این مصداقی از نیست‌کردن آینده هزاران رویا و آرزوی بی‌حد‌و‌مرز است.

قصه کلاس درسی که آسمانش فروریخت

بشنو از من، کودک من؛ امروز از تو و از برای تو می‌نویسم. با واژگانم از درد تو سخن می‌گویم. امروز به‌جای تویی که دیگر نیستی، تن به زیستن می‌دهم. چرا که تو خود رویا بودی و رویا می‌پروراندی. امروز از برای رویای تو ادامه می‌دهیم، که یادت هرگز از خاطر پاک نمی‌شود. زندگی‌بخش رویاها، تو را هزاران‌هزار بار یاد می‌کنم که اگر اکنون از تو نگویم، پس از چه بگویم؟ اگر اکنون از تو نگویم، پس چه زمانی بگویم؟ آن‌قدر می‌گویم و می‌گویم تا واژگانم تمام شوند و دیگر نای نهادن قلم بر کاغذ نداشته باشم؛ چرا که تو ارزش تمام اینها و هرچه‌بیشتر را داری. کاش کاری بیشتر از من بر‌می‌آمد؛ مرا ببخش. حادثه تلخ و فراموش‌نشدنی حمله موشکی به مدرسه دخترانه شجره طیبه میناب، که در جریان جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل بر علیه ایران رخ داد، همچون زخمی عمیق بر پیکر تاریخ معاصر ایران، نمادی کوبنده از شکنندگی امنیت و رؤیا‌های کودکان این سرزمین شد. در آن روز، کلاس درس، نه پناهگاهی امن، بلکه صحنه هجوم ناگهانی و ویرانگر مرگ بود. صدای انفجار، جایگزین صدای درس و خنده شد و آسمان، که باید مامن پرواز آرزوهای‌شان می‌بود، ناگهان بر سرشان فروریخت. این حمله یادآور تلخ‌ترین چهره جنگ و تاثیر ویرانگر آن بر کودکان و نوجوانان بی‌گناه بود.

«سکوت کرکننده‌ای» که پس از فرو ریختن دیوار‌ها و سقف‌های مدرسه بر‌جای ماند، فریاد ناگفته دانش‌آموزانی بود که دیگر نتوانستند به آغوش خانواده‌های‌شان بازگردند؛ سکوتی که از میان آوارها، فریاد مظلومیت یک نسل را سر‌می‌داد. «رویا‌هایی که فرصت تحقق پیدا نکردند»؛ این عبارت، تلخ‌ترین و گویاترین توصیف برای قصه پر‌غصه دانش‌آموزان پرکشیده این مدرسه است. رویا‌هایی که با کوله‌باری از آرزو، در کلاس درس، بال پرواز به سوی ابدیت گشودند و فرصت شکوفایی در دامن خانواده و جامعه را از دست دادند. حادثه میناب، تلنگری است دردناک و یادآور این حقیقت بنیادین که امنیت، آرامش، و حق تحصیل، حقوق مسلم و سلب‌نشدنی هر نوجوانی در هر کجای این جهان است. این حادثه، تنها یک واقعه تلخ در دوران جنگ نبود، بلکه شاهدی بر آن بود که چگونه جنگ، معصومیت را قربانی خود می‌کند و چگونه دشمنان، گاهی حتی امن‌ترین پناهگاه‌های کودکان را نیز هدف قرار می‌دهند. هرگونه تعرض به این حقوق، جرمی نابخشودنی علیه سرمایه‌های اصلی یک ملت و آینده‌ی آن محسوب می‌شود. این حادثه، نباید تنها در تاریخ ثبت شود، بلکه باید چراغ راهی باشد برای تلاش بی‌وقفه جهت حفظ امنیت و فراهم‌آوردن فضایی امن و پر امید برای رشد و بالندگی همه نوجوانان این مرز‌و‌بوم.

انفجار اتمی و آینده بر‌باد‌رفته

در ششم آگوست سال ۱۹۴۵، انفجار اتمی بر فراز شهر هیروشیما، نه‌تنها ده‌ها‌هزار انسان را در لحظه‌ای سوزاند و شهری را به تلی از خاکستر تبدیل کرد، بلکه خاطره معصومانه کودکی و نوجوانی را در ذهن بازماندگان، برای همیشه با سایه وحشت، کابوس، و دردی جانکاه درآمیخت. نوجوانانی در آن روز شوم، شاهد صحنه‌هایی دلخراش از مرگ، ویرانی، و سوختگی بودند و عزیزان، دوستان و مدرسه‌شان را در آن انفجار ناگهانی از دست دادند و نوجوانانی زنده ماندند، اما با عوارض ویرانگر تشعشعات اتمی، تا ابد درگیر بیماری‌های صعب‌العلاج، جهش‌های ژنتیکی و ترس از آینده‌ای نامعلوم‌شدند. بسیاری از نوجوانانی که جان سالم به در بردند، تا سال‌ها بعد از انفجار، با بیماری‌هایی، چون سرطان خون (لوکمی)، تومور‌های مغزی و مشکلات مادرزادی در فرزندان‌شان دست‌و‌پنجه نرم می‌کردند. داستان دخترکی به‌نام ساداکو ساساکی، که با الهام از افسانه ژاپنی ساخت هزار درنای کاغذی، تلاش کرد تا از بیماری خود شفا یابد، اما سرانجام در سن ۱۲‌سالگی درگذشت، نمادی تلخ از سرنوشت بسیاری از نوجوانان قربانی هیروشیما و ناگازاکی است.

سؤال «چرایی» این فاجعه انسانی، سال‌هاست که ذهن اندیشمندان، مورخان، و بازماندگان را به خود مشغول کرده است: آیا قدرت‌طلبی و پایان‌دادن به یک جنگ، ارزش نابودی معصومیت، رؤیا‌ها و آینده یک نسل کامل را دارد؟ پس حق زندگی بشر چه می‌شود؟ استفاده از سلاح اتمی، که پیامد‌های انسانی آن تا سال‌ها ادامه یافت، نقطه عطفی تاریک در تاریخ بشر بود و هشداری جدی درباره خطرات تسلیحات کشتار جمعی. هیروشیما، نمادی تکان‌دهنده از این است که چطور با یک تصمیم سیاسی و نظامی، سرنوشت هزاران کودک و نوجوان می‌تواند به‌سادگی به خاکستر تبدیل شود و سایه وحشت و اندوه، تا سال‌ها بر زندگی بازماندگان، خانواده‌های‌شان و حتی نسل‌های بعدی سنگینی کند.

این فاجعه، یادآور مسئولیت عظیم قدرت‌ها در قبال حفظ جان و آینده نسل‌های آینده‌است.

نوجوانان، معماران آینده رها از بند استعمار.

اما تاریخ، مجموعه‌ای از ستم‌ها و فجایع نیست؛ بلکه همواره قصه مقاومت، ایستادگی، و امید نیز بوده است. نوجوانان ایران امروز، وارثان راستین تاریخی پر فراز‌و‌نشیب، سرشار از رنج‌ها، اما همچنین افتخارات بزرگ هستند. آنها با چشمانی بازتر و ذهنی هوشیارتر نسبت به نسل‌های گذشته، شاهد وقایع پیرامون خود هستند، از تاریخ درس می‌آموزند، و با قدرت تحلیل و قضاوت، مسیر آینده را ترسیم می‌کنند. آگاهی عمیق از ابعاد مختلف استعمار - چه در شکل سنتی آن با غارت منابع و سرکوب ملت‌ها، همچون مبارزات ضد استعماری در آمریکای لاتین علیه اسپانیا و پرتغال، یا جنبش‌های استقلال‌طلبانه در آسیا و آفریقا علیه بریتانیا و فرانسه - و چه در قالب استعمار نو با تهاجم فرهنگی، اقتصادی و رسانه‌ای، به مهم‌ترین ابزار آنها برای مقابله و رهایی تبدیل شده است. آنها در برابر شبیخون رسانه‌ای و فرهنگی، با تقویت هویت بومی، بازشناسی میراث غنی فرهنگی و تاریخی خود - مانند توجه مجدد به شعرای کهن، هنر‌های سنتی، و میراث فلسفی - و با نقد هوشمندانه و تحلیل انتقادی، مقاومت می‌کنند. نوجوانانی که امروز به تاریخ استعمار نگاه می‌کنند، تنها شاهد رنج‌ها نیستند، بلکه از تجربیات ملت‌های پیشین درس می‌گیرند تا از تکرار تاریخ جلوگیری کنند. آنها با درک عمیق میراث تلخ ستم و استثمار، تلاش می‌کنند تا با تکیه بر توانایی‌های خود - چه در عرصه‌های علمی و فناوری، چه در هنروفرهنگ، و چه در فعالیت‌های اجتماعی - آینده‌ای مستقل وآزاد بنا نهند.

 همان‌طور که در دوران مبارزات استقلال‌طلبانه، جوانان نقش کلیدی ایفا کردند، امروز نیز نوجوانان با رویکردی نوین، به دنبال اثبات توانمندی‌های خود هستند. آنها کلید رهایی از بند‌های گذشته و ساختن جهانی عادلانه‌تر، مبتنی بر احترام متقابل و استقلال، هستند؛ نسلی که امید را در دل دارد و برای ساختن فردایی روشن و انسانی، مصمم و آماده اقدام است. این نسل، با تکیه بر دانش و آگاهی، می‌تواند پلی میان گذشته پر رنج و آینده‌ای سرشار از امید و شکوفایی بزند.

منبع: جام‌جم-آروشا شیرزاد