دروغ بزرگ برد اروپا در نبرد گازی با روسیه!

به گزارش مجله خبری نگار/ایران: قیمت عمده فروشی گاز طبیعی در اروپا روز دوشنبه هفته گذشته منفی شد؛ به تعبیری تأمین‌کنندگان گاز مایل بودند که به مدت یک ساعت که قیمت به زیر صفر رسید، نزدیک به ۱۶ یورو به هر کسی که می‌توانست یک مگاوات ساعت گاز را با خود ببرد، پرداخت کنند، حجمی از گاز که تقریباً معادل میانگین مصرف ماهانه یک خانوار بریتانیایی بود. رسانه‌ها بویژه آن‌هایی که وابستگی به منافع اروپا دارند، این موضوع را شکست روسیه در نبرد انرژی تعبیر کردند و نوشتند که «این یک چرخش قابل توجه در بازار گاز اروپاست و معنی آن پیروزی اروپا بر زمستان سخت است.»

از جمله یورونیوز در گزارشی نوشت: «این یک چرخش قابل توجه در بازاری بود که تا پایان ماه اوت شاهد ثبت رکورد‌های قیمتی بیش از ۳۰۰ یورو برای هر مگاوات ساعت گاز بود. فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید که روسیه در نبرد انرژی شکست خواهد خورد.»

بیرول روز جمعه گفته بود: «درست قبل از حمله [به اوکراین]، حدود ۶۵ درصد از کل صادرات گاز روسیه به اروپا و ۵۵ درصد از صادرات نفت روسیه به اروپا می‌رفت، اما اکنون روسیه بزرگ‌ترین مشتری خود را برای همیشه از دست داده است؛ بزرگ‌ترین مشتری!»، اما این اظهارات بیرول درحالی عنوان می‌شود که او در مصاحبه هفته‌های اخیر خود با یورونیوز که در مقر آژانس بین‌المللی انرژی در پاریس ضبط شد، از یک بحران بین‌المللی با گستره و گستردگی بی‌سابقه صحبت کرد که در تمام گوشه و کنار جهان ویرانی به بار می‌آورد. او بیان کرده بود که «ما در میانه اولین بحران واقعاً جهانی انرژی هستیم. جهان ما هرگز و هرگز شاهد بحران انرژی با این عمق و با این پیچیدگی نبوده است. در دهه ۱۹۷۰، ما بحران نفتی داشتیم، اما این فقط نفت بود. اکنون بحران نفت، گاز طبیعی، زغال سنگ و برق داریم. دلیل آن بسیار ساده است؛ بخشی از تولیدات روسیه، بزرگ‌ترین صادرکننده انرژی در جهان از بازار خارج شده است.»

بیرول در این گفتگو اروپا را «مرکز طوفان» توصیف و پیش‌بینی کرد که این قاره می‌تواند زمستان آتی را، اگر زمستان خیلی طولانی و سردی نباشد، با آسیب‌های اجتماعی پشت سر بگذارد -، اما نگرانی بیشتری در مورد زمستان ۲۰۲۳-۲۰۲۴ ابراز کرد و گفت: «خیلی صادقانه بگویم، این زمستان سخت است و زمستان آینده ممکن است سخت‌تر باشد.» گذشته از تغییر گفتمان رئیس آژانس بین‌المللی انرژی در کمتر از ۱۰ روز، موضوعی که این روز‌ها غیرواقعی به نظر می‌رسد، بحث عبور اروپا از زمستان سخت است. ملاک این ادعا را نیز منفی شدن قیمت گاز در یک ساعت می‌دانند و از پایان فرضیه «زمستان سختِ ۲۰۲۲» می‌نویسند. اما این موضوع چقدر صحت دارد؟

علت منفی شدن قیمت گاز در اروپا

مانند روز‌های نخست همه‌گیری کرونا که مخازن ذخیره‌سازی نفت در امریکا پر شد و شاخص نفت خام امریکا WTI برای ساعاتی تا نزدیکی منفی ۴۰ دلار در بشکه سقوط کرد، این افت قیمت گاز در اروپا نیز در شرایطی رخ داد که همزمان با پُر شدن انبار‌های ذخیره گاز طبیعی مایع یا ال‌ان‌جی (Liquefied natural gas) در اروپا محموله‌های جدید همچنان در بنادر کشور‌های عضو اتحادیه اروپا در حال پهلوگیری بودند.

داستان سقوط قیمت نفت در ۲۰ آوریل ۲۰۲۰ و در اوج همه‌گیری کرونا، از این قرار بود که با توجه به محدودیت ذخیره‌سازی نفت در ماه مه، قرارداد‌های خرید آتی نفت دبلیوتی‌آی برای سررسید ماه مه ۲۰۲۰ در بازار نفت با نزدیک شدن به تاریخ انقضا (۲۱ آوریل) و افزایش احتمال فیزیکی شدن، در بازار خریدار نداشت و دارندگان آن‌ها برای اجتناب از اجبار به تحویل فیزیکی و پرداخت هزینه‌های زیاد انبار در ماه مه، حاضر شدند هر طور شده از این قرارداد‌ها رها شوند؛ بنابراین قیمت قرارداد‌های آتی نفت دبلیوتی‌آی برای سررسید ماه مه ۲۰۲۰ در روز قبل از انقضای آن یعنی ۲۰ آوریل بشدت سقوط کرد و وارد قلمرو منفی شد.

این نخستین بار در تاریخ بازار بورس نیویورک بود که قیمت قرارداد‌های آتی نفت منفی می‌شد و دیگر هم تکرار نشد. اکنون قیمت هر بشکه نفت خام در محدوده ۹۴ دلار است و در این مدت تا ۱۱۵ دلار در بشکه نیز بالا رفته است. اما مقایسه میان این دو نیز مبنای کارشناسی ندارد و موضوع گاز طبیعی متفاوت از نفت است.

مشکل گاز اروپا رفع نشده است

محمد دیالمی، تحلیلگر حوزه انرژی در این باره می‌گوید: «قیمت اسپات TTF (ساعت بعد) در روز دوشنبه ۲۴ اکتبر برای یک ساعت به محدوده منفی رسید و دوباره بازگشت. قیمت منفی یک موضوع در بازار‌های مالی کالا‌های اولیه و کمودیتی‌ها (commodity) است. یعنی مثل همان قیمت منفی نفت در آوریل ۲۰۲۰، وقتی که تحویل فیزیکی دارند. در آن تاریخ، مخازن کوشینگ اوکلاهاما پر شده بود و تاریخ سررسید قرارداد‌های آتی نفت که رسید، در یک روز قیمت به منفی۳۷ دلار سقوط کرد و در روز بعد و با آغاز خوانش قیمت نفت از روی قرارداد ژوئن، قیمت نفت به محدوده مثبت برگشت.»

او ادامه می‌دهد: «همین موضوع هم در مورد گاز در‌هاب TTF هلند اتفاق افتاد. چون مخازن پر هستند و کسی نمی‌خواهد گاز را تحویل بگیرد. اساساً بازیگران اصلی بازار‌های مالی برای تحویل فیزیکی کالا در آنجا معامله نمی‌کنند؛ بلکه یا برای مدیریت ریسک (هج کردن) یا برای کسب منفعت (سفته‌بازی) در این بازار هستند.»

دیالمی با تأکید بر اینکه «اما بین نفت منفی و گاز منفی در روز دوشنبه تفاوت‌هایی وجود دارد» اظهار می‌کند: «قیمت منفی نفت خام روی قرارداد‌های ماه آینده اتفاق افتاد، اما قیمت منفی گاز روی قرارداد‌های «ساعتی» یا next hour اتفاق افتاد.» او توضیح می‌دهد: «این قرارداد‌های ۶۰ دقیقه‌ای در حجم زیاد برای مدیریت ریسک یا سفته‌بازی معامله می‌شوند و برخلاف نفت منفی، قیمت بنچمارک برای گاز TTF نیستند. یعنی قرارداد‌های ICE ENDEX Next Hour قیمت گاز را در هاب و در نتیجه برای هاب‌های دیگر مثل NBP تعیین نمی‌کند؛ بلکه قرارداد‌های ماه آتی هستند که تعیین‌کننده هستند.»

این کارشناس انرژی اظهار می‌کند: «شانس منفی شدن قیمت قرارداد‌های فیوچرز ماهانه، تقریباً خیلی کم است. مانند منفی شدن نفت برنت که احتمال آن بسیار کم است. چرا؟ چون زیرساخت‌ها و مخازن ذخیره و مصرف‌کننده‌های زیادی هستند که می‌توانند گاز را دریافت کنند. درست برعکس هنری‌هاب در امریکا. حالا سؤال این است که آیا با این افت قیمت‌ها، مشکل گاز اروپا رفع شده است؟ پاسخ آن منفی است.»

چرا مشکل گاز اروپا تمام نشدنی است

دیالمی درخصوص اینکه چرا با این افت قیمت‌ها، مشکل گاز اروپا رفع نشده، می‌گوید: «اروپا دچار بحران انرژی است. صنایع زیادی در اروپا (بعضاً به صورت دائمی) تعطیل شده‌اند. از کارخانجات پتروشیمی و کود شیمیایی تا فولاد و آلومینیوم و ... در این شرایط هستند. چراکه دسترسی به گاز کم است و زمانی که این کارخانه‌ها شروع به مصرف کنند، قیمت گاز مجدداً بالا می‌رود.» او ادامه می‌دهد: «اینکه امروز در اروپا به دلیل خرید بسیار زیاد LNG با قیمت‌های گزاف، کاهش مصرف ناشی از صرفه‌جویی و تعطیلی صنایع، هوای نسبتاً معتدل اکتبر و تولید مناسب برق توسط تجدیدپذیر‌ها قیمت پایین آمده، دلیل بر کاهش یا رفع بحران انرژی نیست.»

قیمت‌ها با زمستان سرد بالا می‌رود

این کارشناس انرژی می‌گوید: «اگر به قیمت گاز در قرارداد‌های ماه‌های آتی نگاه کنید، متوجه می‌شوید که همچنان عدم قطعیت در بازار موج می‌زند. مثلاً قرارداد ژانویه ۲۰۲۳ از اوج ۳۴۰ یورویی به ۱۴۵ یورو رسیده است یا اینکه تعداد کشتی‌های LNG لنگر انداخته در مدیترانه و شمال غرب اروپا زیاد شده است که منتظر هستند در زمان بالا رفتن قیمت، گاز را وارد بازار اروپا کنند؛ به جای اینکه به سمت چین بروند که قیمت JKM (شاخص قیمت تک محموله ال ان جی آسیا) نسبت به TTF تضمین هم دارد. البته ناگفته نماند که چین هم مصرف گاز خود را کم کرده است.»

او در پایان بیان می‌کند: «در هر صورت یک زمستان سرد، می‌تواند قیمت را دوباره بالا ببرد و فراموش نکنیم که با کاهش شدید جریان گاز روسیه، این بحران انرژی در اروپا به سال‌های بعد نیز کشیده می‌شود.» آن طور که بلومبرگ نیز در این زمینه می‌نویسد، اروپا در زمستان امسال با یک بحران دیگر نیز مواجه است؛ اینکه ذخایر گاز کشور‌ها با گاز گرانقیمت پر شده و شرکت‌ها حاضر نیستند که این ذخایر را با قیمت پایین بفروشند. قیمت گاز در تابستان امسال در مقاطعی به حدود ۳۴۰ یورو در هر مگاوات ساعت رسید و اکنون قرارداد‌های زمستانی نزدیک به ۱۴۰ یورو معامله می‌شود.

این موضوع نیز در کنار عوامل دیگر از جمله افزایش تقاضا، احتمال افزایش مجدد قیمت‌ها را تقویت می‌کند. بر اساس آنچه کارشناسان می‌گویند، اگرچه برخی از ذخایر اروپا بیش از ۹۴ درصد پرشدگی دارند، اما اروپا همچنان با بحران مواجه است و نمی‌توان شرایط کنونی و افت قیمت یک ساعته را نماد پیروزی اروپا بر زمستان سخت و شکست روسیه در نبرد انرژی دانست.