آنتن‌کشی با سریال‌های تاریخی دقیقه نودی

به گزارش مجله خبری نگار، اگر به ویترین سریال‌های تلویزیونی در ۴ یا ۵ سال اخیر نگاه کنیم، با یک واقعیتِ تلخ و انکارناپذیر رو‌به‌رو می‌شویم: رسانهٔ ملی در این چند سال عملاً هیچ سریال موفق، جریان‌ساز و ماندگاری در حوزهٔ آثار تاریخی و مذهبی نداشته است. این خشکسالیِ تولید در شرایطی رخ می‌دهد که با فرا رسیدن روز‌های نخستین محرم، یک تصویر، یک نغمه و یک قابِ تکراری بر پیشانی آنتن صداوسیما نقش می‌بندد؛ قابِ سرخِ «مختارنامه». شاهکار داوود میرباقری که نخستین بار در سال ۱۳۸۹ روی آنتن رفت، حالا پس از گذشت ۱۶ سال، به پایی ثابت، بی‌بدیل و البته اجتناب‌ناپذیر در جدول پخش مناسبتی تبدیل شده است. درست است که مردم هنوز هم با اشتیاق پای تماشای دیالوگ‌های فاخر این مجموعه می‌نشینند، اما این استمرار شانزده‌ساله، بیش از آنکه نشانه‌ای از قدرت یک اثر باشد، آیینهٔ تمام‌نمای یک خلأ بزرگ در مدیریت تولیدات الف‌ویژه است.

در همین سال‌های اخیر، مدیران و برنامه‌سازان تلویزیون بار‌ها تلاش کردند تا با تکیه بر فرمول‌های مختلف، قفل این بن‌بست تولیدی را بشکنند. آثاری، چون «عشق کوفی»، «مهمان‌کشی» و تعدادی مجموعهٔ دیگر تاریخی روی آنتن رفتند؛ اما واقعیتِ خروجیِ قابِ جادو نشان داد که هیچ‌کدام از این تلاش‌ها نتوانستند حتی به نزدیکیِ موفقیتِ همه‌جانبهٔ آن شاهکارِ قدیمی برسند و در جلب رضایت مخاطب ناکام ماندند.

پرسش اساسی اینجاست که چرا این سریال‌ها با وجود هزینه‌های مادی و معنوی، در تکرار آن موفقیت شکست خوردند؟ پاسخ را باید در فقدان استراتژی، متن ضعیف و شتاب‌زدگی در تولید جست‌و‌جو کرد. مجموعه‌های متأخر، با وجود داشتن ایده‌های اولیهٔ جذاب، در لایهٔ پژوهش و نگارش فیلم‌نامه با نوعی تعجیل رو‌به‌رو بودند.

 مختارنامه محصول نزدیک به یک دهه پژوهش و ساختِ وسواس‌گونه بود؛ فرایندی که در آن متنِ فیلم‌نامه بار‌ها صیقل خورد و میرباقری تاریخ را ملموس و دراماتیزه کرد. اما آثار چند سال اخیر غالباً میان یک روایت تاریخیِ خشک و یک ملودرامِ سادهٔ امروزی معلق ماندند و نتوانستند اتمسفر حماسی و معرفتیِ عاشورا را بازآفرینی کنند.

باید پذیرفت که تکیهٔ انحصاری بر تکرار، پاشنه آشیلِ سینمای مذهبی ماست. تلویزیون به جای ارتزاقِ مداوم از گذشته، نیاز به باز کردن فضا برای حضور نسل جدید کارگردانانِ دغدغه‌مند و صدالبته صبوری در تولید دارد. جنگ نرم و کارزار هویتی امروز، به موشک‌های جدیدی در حوزهٔ تصویر نیاز دارد و تا زمانی که نگاهِ دقیقه‌نودی بر مدیریتِ ساختِ سریال‌های محرم سایه انداخته باشد، ویترینِ تلویزیون، همچنان در تسخیر تکرار‌های باشکوهِ گذشته باقی خواهد ماند.

منبع: فرهیختگان-عاطفه جعفری