ایران تاجر و ایران شاهراهی

به گزارش مجله خبری نگار، نشست تخصصی «تصویر ایران بین‌الملل، سناریو‌ها و پیشران‌ها» با سخنرانی دیاکو حسینی، کارشناس روابط بین‌الملل، در چارچوب سلسله نشست‌های «هم‌آفرینی ایران آینده» توسط گروه آینده‌پژوهی مرکز پژوهش‌های مجلس برگزار شد. در این نشست، مباحثی پیرامون الزامات طراحی یک طرح جامع برای حضور بین‌المللی ایران، چالش‌های موجود و پیشران‌های تغییر در محیط ژئوپلیتیک کشور مطرح شد.

فقدان طرح جامع بین‌المللی ایران

حسینی در آغاز نشست تأکید کرد که ایران تاکنون از یک «طرح جامع بین‌المللی» برخوردار نبوده و سیاست خارجی کشور بیشتر صورت «واکنشی» داشته است. به گفته وی، تمرکز اصلی بر برهم‌زدن طرح‌های قدرت‌های دیگر – از جمله آمریکا و اسرائیل – بوده و نه ارائه یک الگوی کلان که بتواند جایگاه ایران را در نظام بین‌الملل تعریف کند. وی افزود برای عبور از این وضعیت، لازم است طرحی ملی برای ایران در عرصه بین‌الملل طراحی و سپس در میان نخبگان و افکار عمومی اجتماعی‌سازی شود تا نوعی اجماع پیرامون ایده‌ی کشور برای حضور بین‌المللی در جهان آینده شکل گیرد.

پیامد‌های ژئوپلیتیکی و تغییر نقش منطقه‌ای قدرت‌ها

در بخش دیگری از سخنان، حسینی به نقش آمریکا در منطقه اشاره کرد و گفت مشخص نیست خروج احتمالی آمریکا الزاماً به تقویت امنیت ایران منجر شود؛ زیرا ممکن است قدرت‌های دیگر – همچون چین – جایگزین آن شوند و این امر پیامد‌های تازه‌ای برای موازنه‌های منطقه‌ای ایجاد کند.

چالش «تصویر پادگانی» از ایران

وی یکی از مسائل اساسی را شکل‌گیری «تصویر پادگانی» از ایران در افکار عمومی جهان دانست؛ تصویری که به گفته او نتیجه سیاست‌های آمریکا و اسرائیل بوده است. دکتر حسینی تأکید کرد کشور‌هایی که چنین تصویری از آنها وجود دارد، برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی با دشواری‌های جدی مواجه می‌شوند، زیرا هر لحظه ممکن است در معرض تهدید یا درگیری تلقی شوند.

گذار از ایران پادگانی به ایران تجاری

او پیشنهاد کرد ایران باید از مزیت‌های ژئوپلیتیکی خود به برای حرکت به سمت تبدیل‌شدن به یک «کشور تجاری و شاهراهی» استفاده کند؛ کشوری که امنیت مسیر‌های ارتباطی جهانی به آن وابسته باشد.

به گفته دکتر حسینی، الگوی ایرانِ تجاری مشابه امارات نیست، زیرا امارات به دلیل محدودیت‌های جغرافیایی به محلی برای پول‌شویی و هاب مالی و تجاری تبدیل شده؛ درحالی‌که ایران ظرفیت آن را دارد که با تکیه بر موقعیت جغرافیایی و اتصالات خشکی و دریایی خود، نقش گسترده‌تری در زنجیره‌های تجاری جهانی ایفا کند.

روابط ایران با قدرت‌ها؛ ضرورت نگاه جامع

حسینی با اشاره به نگرانی‌های اسرائیل از احتمال عادی‌سازی روابط ایران و آمریکا، این نکته را مطرح کرد که توافق با آمریکا باید جامع باشد و صرف توافق هسته‌ای کافی نیست. وی یادآور شد بسیاری از نهاد‌های ایرانی - از جمله نهاد‌های بانکی بین‌المللی- به‌طور همزمان تحت تحریم‌های هسته‌ای و تحریم‌های حمایت از تروریسم قرار دارند و رفع تحریم‌های هسته‌ای به‌تنهایی آثار ملموسی نخواهد داشت.

وی همچنین باور به شکل‌گیری مثلث «ایران، روسیه و چین در برابر آمریکا» را نوعی تصور اشتباه دانست که در دو دهه اخیر در میان سیاستگذاران ایرانی رواج یافته است. به گفته وی، چین نشان داده است با هر دولتی در ایران می‌تواند کار کند، زیرا حجم اقتصاد این کشور ایران را ناگزیر از تعامل می‌کند؛ اما روسیه در این زمینه نگرانی‌هایی دارد.

پیامد‌های جنگ روسیه و اوکراین

حسینی یکی از دلایل پیچیده‌شدن وضعیت ایران در سال‌های اخیر و همچنین شکل‌گیری نبرد کنونی را پیامد‌های جنگ روسیه و اوکراین دانست؛ جنگی که باعث اجماع‌سازی منفی علیه ایران -خصوصاً توسط اروپا- شد. وی معتقد است اگر ایران تنها بر یک بلوک تکیه نمی‌کرد و از روابط با کشور‌های مختلف - بدون تکیه صرف بر یکی از آنها- سهم می‌برد، وضعیت متفاوت می‌بود.

جایگاه ایران در میان قدرت‌های دریایی و قاره‌ای

در ادامه، او یادآور شد که ایران به دلیل اتصالات خشکی و دریایی خود از نظر تاریخی همواره با دو نوع قدرت – قاره‌ای و دریایی – درگیر بوده است: از ازبک‌ها و افغان‌ها و روس‌ها (به عنوان تهدیدات قاره‌ای) گرفته تا پرتغالی‌ها و اسپانیایی‌ها (به عنوان تهدیدات دریایی). این ویژگی، جایگاه ایران را در موقعیتی ویژه قرار داده که هم به مسیر‌های دریایی جهانی دسترسی دارد و هم به شاهراه‌های زمینی منطقه.

او تأکید کرد اگر ایران بتواند بار دیگر به دلیل این موقعیت جغرافیایی خاص به یک «کشور تجاری و شاهراهی» تبدیل شود – نقشی که در طول تاریخ با یک موقعیت کاروان‌سرایی ایفا کرده – بسیاری از رقبای منطقه‌ای از جمله اسرائیل با نگرانی به آن خواهند نگریست.

منبع: فرهیختگان-محمد‌حسین قدمی