قطعنامه ۵۸۲؛ امیدی برای آنش‌بس یا بیانیه سیاسی

به گزارش مجله خبری نگار،، در اواسط مارس ۱۹۸۵ (۱۳۶۳) دبیر کل سازمان ملل طرحی ۸ ماده‌ای برای پایان جنگ پیشنهاد داد که بعد‌ها محور قطعنامه‌های شورای امنیت قرار گرفت. با روشن شدن پیروزی در عملیات «والفجر ۸» و تغییر موازنه قوا به سود ایران، شورای امنیت سازمان ملل تصمیم گرفت در اوایل اسفندماه ۱۳۶۴ تشکیل جلسه دهد.

شورای امنیت در ۳ اسفند ۱۳۶۴ با حضور عمان، نماینده عراق، قطعنامه ۵۸۲ را در مورد جنگ صادر کرد. این قطعنامه بر مبنای طرح ۸ ماده‌ای با دبیر کل سازمان ملل در جلسه ۲۴ فوریه ۱۹۸۶ مطابق با ۵ اسفند ۱۳۶۴ به تصویب رسید.

اعضای سازمان ملل متحد در شورای امنیت طی جلسات متعدد به بررسی تحولات میدانی و پیامد‌های سیاسی جنگ پرداختند. در این نشست‌ها، چند محور اصلی مورد بحث قرار گرفت:

کشور‌های عضو شورا، با وجود اختلاف‌نظر‌های سیاسی، بر این نکته توافق داشتند که ادامه جنگ می‌تواند پیامد‌های خطرناکی برای امنیت بین‌المللی داشته باشد.

مفاد و اهداف قطعنامه ۵۸۲

قطعنامه ۵۸۲ در فضایی از نگرانی و احتیاط دیپلماتیک شکل گرفت. این قطعنامه به‌طور کلی بر موارد زیر تأکید داشت:

قطعنامه در نهایت با رأی مثبت اعضای شورای امنیت به تصویب رسید؛ اقدامی که بیانگر اجماع نسبی قدرت‌های جهانی درباره ضرورت مهار بحران بود. با این حال، همانند بسیاری از قطعنامه‌های مرتبط با جنگ تحمیلی، اجرای عملی مفاد آن با چالش‌های جدی روبه‌رو شد. واکنش‌ها به قطعنامه متفاوت بود. برخی آن را گامی ضروری برای پایان جنگ دانستند و برخی دیگر معتقد بودند که متن قطعنامه به ریشه‌های اصلی درگیری نپرداخته است.

پیش از این قطعنامه، معمولاً سازمان ملل در مقاطع مختلف، پس از مدتی تعلل، بیانیه یا قطعنامه‌ای صادر و در آن صرفاً از وجود درگیری بین ایران و عراق اظهار تأسف می‌کرد؛ اما پس از فتح فاو و ایجاد موقعیت برتر سیاسی - نظامی برای جمهوری اسلامی، در این قطعنامه تقاضای آتش‌بس و عقب‌نشینی به مرز‌های بین‌المللی، بدون اشاره به تعیین متجاوز و پرداخت غرامت جنگ و نیز بازگشت آوارگان عراقی به کشورشان مطرح شد. این قطعنامه برخلاف قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت سازمان ملل به‌اتفاق آرا مورد تصویب قرار گرفت. وزیر خارجه عراق بلافاصله این قطعنامه را قابل‌پذیرش خواند. عراق اعلام کرد درصورتی‌که ایران این قطعنامه را رسماً و بدون قید و شرط بپذیرد، این کشور هم قطعنامه را می‌پذیرد.

ایران در واکنش به صدور این قطعنامه اعلام کرد که ما هیچ‌وقت به این سازمان و این شورا امیدی نداشته‌ایم. این قطعنامه هیچ اثری ندارد و ما را از اینکه بتوانیم از این راه، عدالت و حق را برقرار کنیم مأیوس کرد. اگر کار جدی می‌خواهد انجام بشود باید با واقعیت‌ها درست برخورد شود. آتش‌افروز جنگ و متخلف از موازین بین‌المللی مشخص و محکوم شود.