گزارش گاردین از چگونگی تبدیل یک شکست نظامی به «حماسه نجات»

به گزارش مجله خبری نگار، برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس، سرنگونی هواپیمای آمریکایی و نجات دو سرنشین آن را به روایتی قهرمانانه و پرتعلیق تبدیل کرد؛ اما روزنامه انگلیسی گاردین، با بررسی پشت‌پرده این گزارش، پرسش مهم‌تری را مطرح کرد: چرا این داستان در این زمان و با چنین روایتی منتشر شد؟ در ادامه گزارش گاردین را می‌خوانید:

◻ تکنیک اول؛ تغییر قاب از «سرنگونی» به «نجات»

نقطه آغاز واقعی ماجرا، اصابت موشک ایرانی و سرنگونی هواپیمای آمریکایی است؛ اما برنامه به‌سرعت کانون توجه را از توان ایران در ساقط کردن هواپیما، به شجاعت سرنشینان و پیچیدگی عملیات نجات منتقل می‌کند. به این ترتیب، یک ضربه نظامی به آمریکا در قاب روایی تازه‌ای قرار می‌گیرد: «آمریکا نیروهایش را هرجا باشند، به خانه بازمی‌گرداند.»

◻ تکنیک دوم؛ قهرمان‌سازی با جزئیات عاطفی

ذکر سرعت برخورد با زمین، شکستگی استخوان‌ها، جراحت صورت، دعای خلبان و پیام «خداوند مهربان است»، اطلاعات خنثی نیستند. این جزئیات، مخاطب را از جایگاه ناظر جنگ خارج و به همراه عاطفی شخصیت اصلی تبدیل می‌کنند. از این لحظه، مخاطب دیگر درباره چرایی جنگ یا سرنگونی هواپیما سؤال نمی‌کند؛ فقط امیدوار است قهرمان زخمی زنده بماند.

◻تکنیک سوم؛ انحصار منبع و روایت یک‌طرفه

بخش اصلی اطلاعات از پنتاگون، فرماندهان آمریکایی، یکی از سرنشینان و تصاویر گزینش‌شده و از طبقه‌بندی خارج‌شده تأمین شده است. مخاطب نه به تصاویر کامل عملیات دسترسی دارد، نه روایت طرف ایرانی را می‌شنود و نه امکان بررسی مستقل ادعا‌هایی مانند حضور «۱۵۰۰ نیروی ایرانی» یا جزئیات درگیری را پیدا می‌کند؛ بنابراین با یک گزارش مستقل چندمنبعی روبه‌رو نیستیم؛ بلکه عمدتاً با بازآرایی تلویزیونی روایت رسمی ارتش آمریکا مواجهیم.

◻تکنیک چهارم؛ تبدیل رسانه به بخشی از عملیات سیاسی

سی‌ان‌ان گزارش داده بود که نمایش تلویزیونی این ماجرا برای وزیر دفاع آمریکا اهمیت ویژه‌ای داشته؛ زیرا دولت ترامپ در جنگی با تلفات انسانی بالا و افزایش شدید قیمت سوخت، به یک «داستان موفقیت» نیاز داشته است. پنتاگون این ادعا را «دروغ کامل» خوانده، اما امتناع یکی از دو سرنشین از حضور در برنامه و گزارش‌ها درباره فشار برای دسترسی انحصاری، تردید‌ها درباره استقلال تحریریه را افزایش داده است.

▫️ممکن است بخشی از اصل عملیات نجات واقعیت داشته باشد؛ اما واقعی بودن اجزای یک داستان، به‌معنای بی‌طرفانه بودن قاب آن نیست. پروپاگاندا همیشه با خبر جعلی ساخته نمی‌شود؛ گاهی با انتخاب حساب‌شده واقعیت‌ها، حذف زمینه‌های نامطلوب و چیدن اجزای درست در قالبی ساخته می‌شود که شکست را به فداکاری، هزینه را به اقتدار و یک عملیات نظامی بحث‌برانگیز را به فیلم قهرمانانه تبدیل کند.