کد مطلب: ۱۰۳۶۹۳۸

نگارمگ خانواده و روانشناسی والدین و کودک

۲۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۸:۴۶

سه نوع اختلال در کودکان بیش فعال

بیش فعالی که به اختصار ADHD خوانده می‌شود نوعی اختلال شایع است که حدود هشت تا ۱۰ درصد کودکان را مبتلا می‌کند. این بیماری در پسران شایعتر از دختران است که هنوز دلیل اصلی آن مشخص نشده است. ویژگی‌های اولیه بیش فعالی از سال‌های اولیه رشد یعنی قبل از ورود به مدرسه شروع می‌شود.

به گزارش مجله خبری نگار، یکی از دقدقه‌های اصلی روابط کودک و مادر همیشه بیش فعالی کودکان است، بر اساس اعتقاد متخصصین حوزه روانشناسی کودک، بیش فعالی اختلالی است که می‌تواند توسط اطرافیان کودک مهار شود. کودکانی که به دلیل بیش فعالی و شطینت زیاد والدین خود را کلافه و خسته می‌کنند و باعث می‌شوند پدر و مادر نارحت شوند با کنترل و رفتار صحیح اطرفیان قابل کنترل و تربیت می‌باشند در این مطلب شما را با روش‌های کنترل کودک بیش فعال آشنا می‌نماییم. امروزه خیلی از مادران از کودکان خود شاکی هستند و گمان می‌کنند که کودک آنها بیش فعال است. اول از همه باید با علائم کودک بیش فعال آشنا شوید و ببینید آیا کودک شما نیز این علائم را دارد یا نه؟

کودکان بیش فعال

تعریف بیش فعالی

تعریف بیش فعالیبیش فعالی که به اختصار ADHD خوانده می‌شود نوعی اختلال شایع است که حدود ۸ تا ۱۰ درصد کودکان را مبتلا می‌کند. این بیماری در پسران شایعتر از دختران است که هنوز دلیل اصلی آن مشخص نشده است. ویژگی‌های اولیه بیش فعالی از سال‌های اولیه رشد یعنی قبل از ورود به مدرسه شروع می‌شود.

انواع کودکان بیش فعال

انواع کودکان بیش فعالبیش فعالی دارای ویژگی‌های بارزی است که شامل پرتحرکی، کمبود توجه و تمرکز، بروز اعمال ناگهانی و غیرقابل پیش بینی می‌شود.

سه نوع اختلال در کودکان بیش فعال

اختلال اول: در گونه اول که کودک فقط در توجه و تمرکز مشکل دارد.

اختلال دوم: در نوع دوم فقط پرتحرکی دیده می‌شود و بالاخره نوع ترکیبی که کودک هم پرتحرک است و هم مشکل توجه و تمرکز دارد این اختلال در کودکان دبستانی و در پسر‌ها سه تا پنج برابر شایع‌تر از دختران است و بیشتر در پسران اول خانواده مشاهده می‌شود.

اختلال سوم: معمولا اختلال از سه سالگی به بعد تشخیص داده می‌شود. کودکان مبتلا در دوره شیرخواری اکثرا پرتحرک هستند و دست‌ها و پا‌های خود را زیاد حرکت می‌دهند؛ کم خواب، کم غذا هستند و زیاد گریه می‌کنند.

کودکان بیش فعال

علائم بیش فعالی

کودک غالباً با دست هایش بازی می‌کند و در جایش می‌لولد.

کودک معمولاً کلاس را ترک می‌کند.

غالباً می‌دود یا می‌پرد.

اغلب بازی یا فعالیت هایش پر سر و صداست.

به نظر می‌رسد کودک همیشه در حال حرکت است.

زیاد صحبت می‌کند.

از توجه به جزئیات ناتوان است.

اغلب قادر به پیگیری دستورات یا اتمام کار‌ها نیست.

قطع پی‌درپی گفت‌و‌گو و مکالمه بزرگ‌تر‌ها

پاسخ دادن به سؤال، پیش از آنکه جمله‌ی سؤال‌کننده به پایان برسد.

بی‌صبری و بی‌تحملی شدید طوری که هر آنچه طلب کرد، باید در همان لحظه آن را دریافت کند.

مدام در حال حرکت و جنب‌و‌جوش بودن

بی‌صبری و نداشتن تحمل برای ایستادن در صف و رعایت نوبت

عصبی و حساس بودن و مرتب پایین و بالا پریدن

هل دادن بقیه‌ی کودکان

برهم زدن بازی بقیه‌

انجام تکلیف‌های مدرسه بدون توجه و دقت

«قاپیدن» وسایل و اسباب‌بازی‌های کودکان دیگر

نداشتن مهارت‌های لازم در برقراری ارتباط‌های اجتماعی با دیگران

گم‌کردن وسایل شخصی

از این شاخه به آن شاخه پریدن

برای کودکی با اختلال بیش فعالی ـ کم توجهی انجام برخی رفتار‌ها ممکن است سخت‌تر باشد. حال بهتر است این سوال‌ها را از خودتان بپرسید:

آیا زمانی که از کودک تان می‌خواهید کاری انجام دهد مشکلی در شنیدن دارد؟

آیا او نسبت به دیگر کودکان سریع‌تر هیجان زده می‌شود؟

آیا خانه شما در زمان غذا خوردن، به خواب رفتن، شستن دندان‌ها و دیگر کار‌ها به میدان جنگ بدل می‌شود؟

آیا معلم شما نسبت به رفتار کودک شما در مدرسه نگران است.

زود تمرکزش را از دست می‌دهد و فراموش کار است؟

چه چیز‌هایی بیش فعالی نیست

توجه داشته باشید که تمام علایمی که در بالا ذکر شد اگر در دوره‌های کوتاه و یا غیر پی در پی رخ دهد طبیعی بوده و علامت بیش فعالی نمی‌باشند. همچنین کودکان در بعضی از موقعیت‌ها و بیماری‌های زیر علایمی همچون بیش فعالی از خود نشان می‌دهند:

تغییرات ناگهانی زندگی مانند طلاق، مرگ اعضای خانواده و یا تغییر منزل

تشنج‌های کشف نشده

اضطراب

افسردگی

بیماری‌هایی که بر روی مغز تاثیر می‌گذارند

مغز متفاوت کودکان بیش فعال

مغز متفاوت کودکان بیش فعال اختلال بیش فعالی ـ کم توجهی یک بیماری عصبی ـ رفتاری است با ۲ مولفه:

بیش فعالی و بی توجهی در کودکان بیش فعال

نداشتن تمرکز

برخی از این کودکان به صورت واضح فعالیت زیادی دارند و برخی هم توانایی تمرکز ندارند، اما بیشتر آنها هر دو مشکل را با هم دارند. این بچه‌ها مغز ماشین فراری را دارند، اما با ترمز دوچرخه. ذهن آنها در حال مسابقه است، اما نمی‌توانند در زمان لازم سرعت شان را کم کنند. اسکن‌های متعدد نشان می‌دهد بخشی از مغز کودک دچار اختلال که به کنترل رفتار کمک می‌کند، موجب تمرکز می‌شود و آنچه نیاز به انجام آن دارد را طبقه بندی می‌کند، کمی کوچکتر است. علاوه بر این انتقال دهنده‌های عصبی شیمیایی مغز مانند سروتونین، دوپامین و نوراپی نفرین که پیام را از یک قسمت مغز به قسمت دیگر می‌فرستند در آنها دچار کمبود است بنابراین برای مثال اگر معلم یک آموزش ۵ مرحله‌ای به کودک بدهد، او ممکن است تنها بتواند ۲ مرحله اول را انجام دهد و توالی کار‌های بعدی را از دست بدهد.

تشخیص بیش فعالی

تشخیص بیش فعالی تشخیص بیش فعالی با یک آزمون خاص امکانپذیر نیست. مجموعه‌ای از این علائم باید (حداقل در مدت شش ماه) مورد بررسی قرار بگیرد. کودک این موارد را معمولا قبل از هفت سالگی نشان می‌دهد. همچنین کودکی که دارای این نشانه هاست با رفتارهایش اطرافیان خود را در محیط‌های مختلفی مانند مدرسه یا خانه دچار مشکل می‌کند و حتی با گروه دوستان و همسالان خود نیز به راحتی کنار نمی‌آید. در مقابل این دسته از پدر و مادرها، والدینی هستند که نمی‌خواهند مشکل کودک خود را بپذیرند و معمولا با بهانه آوردن از هشدار‌های معلمان و سایر اطرافیان طفره می‌روند. این افراد از درمان این اختلال واهمه دارند و گمان می‌کنند دارو‌هایی که توسط پزشک تجویز می‌شود برای فرزندشان عوارض دارد. این در حالی است که اگر این کودکان در زمان مناسب درمان نشوند، نمی‌توانند در امور آموزشی و فعالیت‌های اجتماعی خود موفق عمل کنند و ممکن است برای خود و اطرافیانشان مشکل آفرین باشند.

تفاوت دختران بیش فعال با پسران بیش فعال

تفاوت دختران با پسران بیش فعالپسران سه برابر دختران در معرض این اختلال هستند و به طور معمول دختران ۵ سال بعد از پسران تشخیص داده می‌شوند. دختران بی نظم و ساکت کمتر به چشم می‌آیند حتی اگر اختلال شان به اندازه پسران باشد. بی توجهی و نادیده گرفتن موضوعات پیرامون از علائم اختلال در دختران مبتلا به بیش فعالی است. در پسران به جای آن انجام و بروز حرکات و رفتار‌های متفاوت و غیرمنطقی بدون انگیزه قبلی و برنامه عاری از فکر انتظار می‌رود. در دوران دبستان دخترانی با اختلال بیش فعالی، کودکانی کم دقت یا بی دقت هستند، همچنین در آموختن مهارت‌های آموزشی و حل مسائل ضعیف بوده و به جزئیات و موضوعات محیط پیرامون خود توجه ندارند، کمتر توجه می‌کنند و با تمام کردن کار‌ها مشکل دارند، اما آنها معمولاً پرخاشگر نیستند. دختران قرار نیست کیف مدرسه شان را در زمین بازی جا بگذارند یا دفتر مشق شان کثیف باشد.

تشخیص بیش فعالی سخت است

تشخیص بیش فعالی هیچ آزمایشی وجود ندارد که با انجام آن بتوان گفت کودک دچار بیش فعالی است. اما اغلب پزشکان با تاریخچه خانوادگی، جزئیات پرسش‌هایی که انجام می‌دهند و بررسی رفتار کودکان و میزان اهمیت آن براساس سن و سال او سعی می‌کنند تشخیص صحیح را داشته باشند. با صحبت کردن با کودک، والدین و معلمان و اگر لازم باشد مادربزرگ و پدربزرگ و اقوام پزشکان می‌توانند تعیین کنند علائم با توجه به سن کودک متناسب است یا مشکل جدی وجود دارد. آنها باید عواملی مانند عصبانیت، اختلال یادگیری، افسردگی، طلاق یا بیماری یکی از اعضای خانواده را هم در نظر بگیرند.

دلایل بیش فعالی

دلایل بیش فعالی علت به وجود آمدن بیش فعالی احتمالا ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است. احتمالا این کودکان در بخش‌های مربوط به توجه و تمرکز در مغز دچار نقص جزئی هستند. از عواملی که می‌توانند در بروز این اختلال موثر باشند سیگار کشیدن و یا مصرف الکل در دوران بارداری توسط مادر است. حتی استنشاق تحمیلی دود سیگار توسط مادر باردار، باعث اختلال در رفتار کودک می‌شود. استرس مادر هم با این موضوع ارتباط دارد. تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده بیانگر این است که این اختلال معمولا در خویشاوندان نزدیکان افراد هم وجود دارد.

مسمومیت ناشی از سرب حاصل از دود اتومبیل و آلودگی هوا، غذا‌های محتوی مواد افزودنی مثل شیرین کننده‌های مصنوعی و یا رنگ دهنده‌های خوراکی، مواد جلوگیری کننده از فاسد شدن غذا که در بعضی از غذا‌های آماده وجود دارد، نیز در ایجاد بیش فعالی سهیم هستند.

در صورت بی توجهی به کودکان بیش فعال و معالجه نشدن آنها احتمال اینکه این افراد در آینده به افسردگی مبتلا شوند و یا در نوجوانی رفتار‌های ضد اجتماعی و گاه بزهکارانه داشته باشند زیاد است؛ بنابراین به والدین توصیه می‌شود که حتما در دوران کودکی برای معالجه فرزند خود اقدام کنند. این بیماری در دوران مدرسه بیشتر مشکل آفرین می‌شود، زیرا کودک تمرکز کافی برای گوش دادن به درس ندارد و مدام برای بیرون رفتن از کلاس اجازه می‌خواهد. این بچه‌ها نمی‌توانند آرام روی صندلی بنشینند، معمولا پرحرف هستند و مدام سر کلاس با دوستان خود حرف می‌زنند و این موضوع باعث می‌شود از لحاظ تحصیلی با مشکل مواجه باشند. والدین باید به رفتار کودکان خود دقت داشته باشند و تنها در صورتی که مجموعه‌ای از این نشانه‌ها را در مدت طولانی مشاهده کردند با یک متخصص مشورت کنند. در غیر اینصورت نمی‌توان به هر کودک پرتحرک برچسب بیش فعالی زد.

عوارض و خطرات بیش فعالی

عوارض و خطرات بیش فعالی، بیش فعالی می‌تواند زندگی را برای کودکان سخت کند، کودکانی که بیش فعالی دارند:

معمولا در مدرسه و کلاس با دیگر کودکان مشاجره و درگیری دارند.

صدمات و اتفاقات دیگری نسبت به سایر کودکان برای آنها پیش می‌آید.

عزت نفس پایینی دارند.

مشکل با تعامل و برقراری ارتباط با همسالان و بزرگسالان.

ریسک معتاد و یا الکلی شدن و یا سایر رفتار‌های بزهکارانه در آنها بیشتر است.

هرچند بیش فعالی باعث ابتلا به بیماری‌های دیگر نمی‌شود، اما کودکان بیش فعال بیشتر از سایر کودکان در خطر ابتلاء به مشکلات زیر هستند:

ناتوانی در یادگیری

اضطراب

افسردگی

اختلال دو قطبی