موج‌سواری بیماری‌های فراموش شده در آمریکا! عقب‌گرد بهداشت با ترامپ

به گزارش مجله خبری نگار، خبرنگار گروه جامعه:سرخک در ایالات متحده بار دیگر به یک مسئله بهداشت عمومی تبدیل شده است؛ تحولی که نه حاصل جهش ویروس، بلکه نتیجه تغییر در سیاست‌گذاری سلامت این کشور است. داده‌های منتشرشده از سوی مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) و دانشگاه جانز هاپکینز نشان می‌دهد تعداد موارد ابتلا به سرخک در سال جاری میلادی به بالاترین سطح خود در ۳۳ سال گذشته رسیده است؛ سطحی که از نظر اپیدمیولوژیک دیگر قابل‌تفسیر به‌عنوان یک نوسان مقطعی نیست.

بر اساس این داده‌ها، موارد ابتلا در ۳۸ ایالت و ناحیه کلمبیا گزارش شده و شمار مبتلایان از ۱۹۰۰ نفر عبور کرده است. در این میان، ۱۵۵ نفر بستری شده‌اند و دست‌کم سه مورد مرگ (از جمله دو کودک) ثبت شده است. اهمیت این ارقام نه در بزرگی مطلق آنها، بلکه در زمینه‌ای است که در آن رخ داده‌اند؛ کشوری با پوشش گسترده خدمات درمانی، دسترسی فراگیر به واکسن و سابقه موفق کنترل سرخک.

تحلیل ترکیب جمعیتی مبتلایان نیز الگوی روشنی را نشان می‌دهد. ۹۲ درصد موارد مربوط به افرادی است که یا واکسینه نشده‌اند یا وضعیت واکسیناسیون آنها مشخص نیست. این نسبت، نقش کاهش پوشش واکسیناسیون را به‌عنوان عامل اصلی بازگشت بیماری برجسته می‌کند و فرضیه‌های مربوط به ناکارآمدی واکسن یا تغییر رفتار ویروس را به حاشیه می‌راند.

اما پرسش کلیدی اینجاست که چگونه جامعه‌ای که زمانی واکسن را نماد پیروزی علم بر مرگ می‌دانست، اکنون به نقطه‌ای رسیده که سرخک می‌تواند ساعت‌ها در هوا معلق بماند و بی‌وقفه قربانی بگیرد؟ پاسخ را نمی‌توان فقط در تصمیم والدین یا انتخاب‌های فردی جست‌و‌جو کرد. آنچه امروز در آمریکا جریان دارد، محصول تلاقی خطرناک سیاست‌گذاری ضدعلم، مشروعیت‌بخشی دولتی به جریان‌های ضدواکسن و تخریب نظام‌مند نهاد‌های علمی است؛ روندی که با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و انتصاب چهره‌هایی، چون رابرت اف. کندی جونیور به رأس وزارت بهداشت، شتابی بی‌سابقه گرفته است.

شیوع سرخک وارد فاز تازه‌ای می‌شود

اگر سرخک در سال‌های گذشته اغلب به‌صورت خوشه‌های محدود و قابل‌کنترل ظاهر می‌شد، الگوی شیوع سال جاری نشانه تغییر ماهیت بحران است؛ گسترشی چند کانونی، مداوم و وابسته به شکاف‌های ساختاری در پوشش واکسیناسیون آمریکا. داده‌های مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها نشان می‌دهد که ایالت تگزاس با بیش از ۷۰۰ مورد ابتلا، در صدر جدول قرار دارد؛ عددی که به تنهایی از کل موارد گزارش‌شده در بسیاری از سال‌های دهه گذشته بیشتر است. پس از آن، ایالت‌هایی، چون کانزاس، نیومکزیکو، آریزونا و یوتا، هرکدام با ده‌ها تا صد‌ها مورد، به کانون‌های فعال انتقال تبدیل شده‌اند.

اما آنچه توجه اپیدمیولوژیست‌ها را بیش از همه جلب کرده، سرعت گسترش بیماری در ایالت‌هایی است که پیش‌تر در حاشیه نقشه شیوع قرار داشتند. کارولینای جنوبی نمونه شاخص این وضعیت است. مقامات بهداشتی این ایالت در هفته‌های گذشته رسماً اعلام کردند شیوع سرخک در حال تسریع است و هیچ نشانه‌ای از مهار آن، حتی پس از پایان تعطیلات شکرگزاری و موج سفر‌های بین ایالتی، مشاهده نمی‌شود. تنها در منطقه‌ای موسوم به «بالادست کارولینای جنوبی» که شامل شهرستان‌های گرینیویل و اسپارتنبرگ است، ۱۱۱ مورد سرخک ثبت شده و ۲۷ مورد از آنها فقط در یک بازه زمانی کوتاه گزارش شده است.

لیندا بل، اپیدمیولوژیست ارشد ایالت از «انتقال مستمر» سخن می‌گوید؛ عبارتی که در ادبیات بهداشت عمومی به معنای شکست مداخلات کلاسیک مهار است. انتقال بیماری به چندین مدرسه و حتی یک کلیسا در شهرستان اسپارتنبرگ و قرنطینه ۲۵۴ نفر به مدت سه هفته، نشان می‌دهد ویروس نه‌تنها مهار نشده، بلکه در فضا‌های اجتماعی روزمره ریشه دوانده است.

در غرب آمریکا نیز الگو مشابه است. آریزونا با ۱۷۶ مورد و یوتا با ۱۱۵ مورد ابتلا، شاهد گسترش بیماری در مراکز مراقبت از کودکان و حتی فضا‌های آموزشی مشترک بوده‌اند. در کلرادو، تشخیص سرخک در یک کودک واکسینه نشده بدون هیچ منبع تماس یا سابقه سفر، زنگ خطر دیگری (احتمال وجود موارد شناسایی نشده و زنجیره‌های پنهان انتقال) را به صدا درآورده است. این پراکندگی جغرافیایی، یک پیام روشن دارد، سرخک به آمریکا «وارد» نشده؛ بلکه در داخل کشور آمریکا و به‌واسطه شکاف‌های ایمنی جمعی، دوباره‌زاده شده است. داده‌های جدید CDC نیز نشان می‌دهد که برای پنجمین سال متوالی، نرخ واکسیناسیون کودکان مهدکودکی در سطح ملی کاهش یافته و معافیت‌های واکسیناسیون به بالاترین حد ثبت‌شده رسیده است. در پاییز گذشته، ۲۸۶ هزار کودک بدون ارائه مدرک مصونیت کامل، وارد مدارس آمریکا شده‌اند که می‌توانند به‌مثابه بمبی خاموش عمل کنند که تنها به یک جرقه نیاز دارد.

عقب‌گرد آمریکا به دهۀ ۸۰ میلادی با بازگشت ترامپ

نگاهی به تاریخ آمریکا این مسئله را یادآوری می‌کند که در دهه ۱۹۸۰، کاهش بودجه‌های بهداشت عمومی در دوران رونالد ریگان، به بازگشت گسترده سرخک انجامید و تنها در سال ۱۹۹۰ بیش از ۲۷ هزار مورد ابتلا ثبت شد. کنترل آن بحران، نه با انکار علم، بلکه با کمپین‌های واکسیناسیون مردمی و بازسازی اعتماد عمومی ممکن شد؛ به‌طوری‌که سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۰۰ اعلام کرد سرخک در ایالات متحده آمریکا ریشه‌کن شده است.

با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، سیاست واکسیناسیون کودکان وارد مرحله‌ای تازه شد؛ مرحله‌ای که در آن، اصل اجماع علمی دیگر مبنای تصمیم‌گیری نبود. گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد دولت ترامپ در حال بررسی تغییرات اساسی در برنامه ملی واکسیناسیون کودکان است؛ تغییری که می‌تواند بزرگ‌ترین عقب‌گرد نظام ایمن‌سازی آمریکا در چند دهه اخیر باشد.

بر اساس این طرح، دولت قصد دارد برنامه واکسیناسیون آمریکا را به الگوی کشور دانمارک نزدیک کند. این مقایسه در نگاه نخست فنی و بی‌طرفانه به نظر می‌رسد، اما در واقع قیاسی احمقانه است. دانمارک کشوری با جمعیتی کوچک، تأمین اجتماعی یکپارچه، پوشش کامل خدمات سلامت و سطح اعتماد اجتماعی بالاست؛ ویژگی‌هایی که آن را اساساً با جامعه‌ای ۳۳۰ میلیونی، ناهمگون و قطبی شده مانند آمریکا غیرقابل‌مقایسه می‌کند. بااین‌حال، دانمارک به‌عنوان الگو انتخاب شده، چون فهرست واکسن‌های توصیه‌شده در آن محدودتر است؛ محدودیتی که نه به دلیل موفقیت بیشتر، بلکه به‌واسطه ساختار اجتماعی متفاوت صورت گرفته است. کلکتیو اویدنس هشدار داده است که در صورت اجرای این تغییرات، آمریکا ممکن است دیگر واکسیناسیون علیه بیماری‌هایی مانند آبله‌مرغان، هپاتیت، روتاویروس و حتی آنفلوانزا را توصیه نکند و این تصمیم نه بر پایه داده‌های تازه از عوارض واکسن‌ها، بلکه صرفاً بر مبنای همسان‌سازی سیاسی اتخاذ خواهد شد.

البته نگرانی اصلی متخصصان سلامت عمومی، نه فقط حذف چند واکسن، بلکه شکستن یک قاعده دیرپا در سیاست‌گذاری آمریکاست؛ اینکه واکسن‌ها تنها زمانی از برنامه ملی حذف می‌شوند که شواهد علمی قوی از خطرات جدی آنها وجود داشته باشد. آنچه اکنون مطرح است، حذف پیشگیرانه، بدون بحران ایمنی و بدون اجماع علمی است و این یک تغییر پارادایم خطرناک محسوب می‌شود.

وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا در برابر پرسش‌ها درباره این برنامه سکوت کرده است؛ سکوتی که خود، به نااطمینانی دامن می‌زند. در همین فاصله، نظام سلامت، بیمارستان‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات درمانی، در حال آماده‌سازی برای مواجهه با تبعات تصمیمی هستند که هنوز رسماً اعلام نشده، اما سایه‌اش از هم‌اکنون بر سر سیستم بهداشت آمریکا افتاده است. در چنین شرایطی، سرخک برای مردم آمریکا دیگر صرفاً یک بیماری نیست؛ نخستین نشانه عینی از بهایی است که جامعه آمریکا برای سیاسی‌سازی واکسن‌ها می‌پردازد.

ضد واکسن‌ها در رأس نظام سلامت آمریکا

اگر سیاست‌های ضدواکسن دولت ترامپ را صرفاً محصول بی‌توجهی یا پوپولیسم بدانیم، نقش رابرت اف. کندی جونیور به‌عنوان وزیر بهداشت دولت ترامپ این روایت را نقض می‌کند. آنچه امروز در وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا (HHS) جریان دارد، نه یک انحراف موقت، بلکه پروژه‌ای آگاهانه برای بازتعریف علم در چهارچوب ایدئولوژی است؛ پروژه‌ای که کندی جونیور معمار اصلی آن محسوب می‌شود.

کندی پیش از ورود رسمی به دولت، سال‌ها از چهره‌های محوری جنبش ضدواکسن بود؛ جنبشی که مأموریت خود را نه در نقد علمی، بلکه در کاشتن بذر تردید نسبت به اجماع پزشکی تعریف کرده بود. اسناد مالی نشان می‌دهد او تا پیش از آغاز کارزار انتخاباتی خود، مبلغ قابل‌توجهی از ریاست یک سازمان غیرانتفاعی ضدواکسن دریافت می‌کرد. این پیشینه، با ورود او به رأس وزارت بهداشت، نه‌تنها کم‌رنگ نشد، بلکه به ابزار سیاست‌گذاری بدل شد.

نخستین اقدام پرسروصدای کندی، برکناری کامل کمیته مشورتی واکسیناسیون CDC بود؛ نهادی که دهه‌ها وظیفه‌اش ارائه توصیه‌های مبتنی بر شواهد درباره زمان‌بندی و دوز واکسن‌ها بود. جای این کمیته به گروهی داده شد که ترکیب آن بیش از آنکه علمی باشد، سیاسی و پراکنده است؛ افرادی که برخی از آنها حتی یک مقاله داوری‌شده در حوزه واکسن منتشر نکرده‌اند. پیام این تغییر روشن بود؛ تخصص دیگر شرط لازم برای تصمیم‌سازی نیست.

اما این پایان ماجرا نبود. تنها در ماه‌های اخیر، ۵۰۰ میلیون دلار بودجه فدرال برای پژوهش‌های واکسن‌های mRNA قطع شد؛ فناوری‌ای که در جریان همه‌گیری کووید ۱۹، به گواه داده‌های بین‌المللی، از مرگ بیش از ۱۴ میلیون نفر جلوگیری کرد. هم‌زمان، کندی سهم مالی خود در دعاوی حقوقی علیه یکی از تولیدکنندگان واکسن را حفظ کرده است، درحالی‌که این تضاد منافع در هر نظام حکمرانی سالم، غیرقابل‌قبول تلقی می‌شود. مداخله سیاسی به لایه‌های ارتباطی نیز کشیده شده است. تغییر دستورالعمل‌های صفحه «اوتیسم و واکسن‌ها» به دستور مستقیم وزیر، در وب‌سایت CDC (صفحه‌ای که سال‌ها به‌صراحت نبود هرگونه ارتباط علمی میان واکسن و اوتیسم را توضیح می‌داد) انجام شد و این تغییرات نه بر پایه داده‌های تازه، بلکه برای هم‌سویی با روایت‌های قدیمی و ردشده ضدواکسن‌ها صورت گرفته است.

هم‌زمان، تحقیقات پروپابلیکا و NOTUS نشان دادند وب‌سایت Vaccines.gov عملاً کارایی خود را از دست داده است؛ چراکه اطلاعات مربوط به دسترسی به واکسن‌ها محدود شده است، درحالی‌که نهاد‌های دیگری مانند خدمات بهداشت سرخ‌پوستان (IHS) نیز تحت‌فشار برای کم‌رنگ کردن پیام‌های واکسیناسیون قرار گرفته‌اند. البته باید در نظر داشت این اقدامات دولت ترامپ جدا از هم نیستند. آنها بخشی از یک الگوی واحد برای تضعیف نظام‌مند علم است. در چنین فضایی، دیگر سرخک محل پرسش نیست، بلکه سؤال اصلی این است که چه بیماری‌های دیگری در صف هستند تا جامعه آمریکا را درگیر کنند؟

سرخک؛ نخستین نشانۀ بیماری سیاسی ترامپ

شیوع سرخک در آمریکا را نمی‌توان صرفاً یک مسئله داخلی یا محصول کشمکش‌های سیاسی واشنگتن دانست. بیماری‌های واگیردار، برخلاف گفتمان‌های ملی‌گرایانه، به مرز و پرچم اعتنایی ندارند. تضعیف واکسیناسیون در کشوری که خود را یکی از قطب‌های تولید دانش پزشکی، واکسن و سیاست‌گذاری سلامت جهانی می‌دانست، پیامدی فراتر از افزایش چند هزار مورد ابتلا دارد؛ این یک سیگنال خطر برای بهداشت جهانی نیز هست.

در سطح بین‌المللی، تصمیمات دولت ترامپ برای کاهش یا قطع بودجه برنامه‌های پیشگیری، تبعاتی به‌مراتب سنگین‌تر داشته است. انحلال یا تضعیف نهاد‌هایی مانند USAID که دهه‌ها نقش کلیدی در واکسیناسیون کودکان در کشور‌های کم‌درآمد ایفا می‌کردند، به توقف برنامه‌هایی انجامیده که بیش از ۸۰۰ میلیون کودک را در کشور‌هایی مانند سومالی، اردن، جمهوری آفریقای مرکزی و... در برابر بیماری‌های مرگبار ایمن می‌کرد. برآورد پژوهشگران نشان می‌دهد این کاهش بودجه‌ها تاکنون به مرگ حدود ۳۰۰ هزار نفر در نقاط مختلف جهان انجامیده و در صورت تداوم، می‌تواند طی پنج سال آینده به ۱۴ میلیون مرگ قابل‌پیشگیری دیگر منجر شود. این اعداد، تصویر بزرگ‌تری را روشن می‌کنند؛ سیاست‌های ضدعلم در آمریکا تنها یک انتخاب داخلی نیست، بلکه بخشی از زنجیره‌ای است که امنیت سلامت جهانی را تضعیف می‌کند.

آنچه اکنون در آمریکا جریان دارد، یک الگوی خطرناک از یک بیماری سیاسی است که با تضعیف علم و سیاسی‌سازی سلامت، موجب انتقال هزینه تصمیمات ایدئولوژیک ترامپ به سلامت شهروندان آمریکا و دیگر کشور‌ها خواهد شد که سرخک نخستین علامت بالینی این بیماری سیاسی است، نه آخرین آن.

منبع: فرهیختگان-فاطمه قدیری