دانشمندان توضیح احتمالی برای درد شدید مرتبط با اندومتریوز پیدا کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، یک بیمار ممکن است تنها چند ضایعه آندومتریوز داشته باشد و درد شدیدی را تجربه کند، در حالی که ضایعات گسترده گاهی اوقات به طور تصادفی و در غیاب علائم کشف می‌شوند. یک مطالعه جدید این تفاوت‌ها را به فعالیت ژن و التهاب درون ضایعات مرتبط دانسته است. مطالعات دیگر نقشی را که انتهای اعصاب ممکن است ایفا کنند و نحوه پردازش سیگنال‌های درد توسط سیستم عصبی در طول زمان را نشان می‌دهند. ایزوستیا بررسی می‌کند که چرا نمی‌توان آندومتریوز را صرفاً بر اساس اندازه ضایعه ارزیابی کرد و دانشمندان چقدر به یک درمان جدید نزدیک هستند.

چرا یک ضایعه کوچک می‌تواند اینقدر درد ایجاد کند؟

آندومتریوز یک بیماری مزمن است که در آن بافتی مشابه پوشش رحم در خارج از رحم رشد می‌کند. اغلب، ضایعات در ناحیه لگن قرار دارند. علائم احتمالی شامل درد شدید قاعدگی، درد مزمن لگن، خونریزی شدید و مشکل در بارداری است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، آندومتریوز تقریباً ۱۹۰ میلیون زن در سن باروری را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برای پزشک مهم است که محل ضایعات و میزان گستردگی بیماری را بداند. با این حال، این اطلاعات به طور کامل به سوال دیگری پاسخ نمی‌دهد: بیمار چقدر درد را تجربه می‌کند. در برخی از زنان، آندومتریوز به طور اتفاقی در حین جراحی که به دلیل دیگری انجام می‌شود، کشف می‌شود. در برخی دیگر، یک ضایعه نسبتاً کوچک با دردی همراه است که در مدرسه، محل کار و فعالیت‌های روزانه اختلال ایجاد می‌کند. شدت علائم معمولاً با شیوع ضایعات ارتباط ضعیفی دارد.

در سال‌های اخیر، محققان به طور فزاینده‌ای درد در اندومتریوز را نتیجه چندین فرآیند به هم پیوسته دانسته‌اند. سیگنال‌ها می‌توانند مستقیماً از ضایعات منشأ بگیرند، توسط تعامل سلول‌های التهابی و عصبی تقویت شوند و با پیشرفت بیماری، پاسخ سیستم عصبی به این سیگنال‌ها نیز می‌تواند تغییر کند. یک مطالعه جدید که در مجله Molecular Human Reproduction منتشر شده است، به بررسی دقیق‌تر اولین حلقه این زنجیره - آنچه در خود ضایعات اتفاق می‌افتد - کمک می‌کند.

چه چیزی در ضایعات بیماران زن مبتلا به درد مشاهده شد؟

نویسندگان این مطالعه ۲۷ نمونه بافتی به‌دست‌آمده از ۱۹ بیمار مبتلا به آندومتریوز را تجزیه و تحلیل کردند. ۹ زن درد را تجربه کردند: شش نفر آن را خفیف و سه نفر آن را شدید ارزیابی کردند. ۱۰ نفر باقی‌مانده بدون علامت بودند. ضایعات آنها در طول جراحی‌های لاپاروسکوپی که به دلایلی غیرمرتبط با درد لگن انجام شده بود، کشف شد.

محققان بیان ژن - میزان فعالیت ژن‌های مختلف در بافت - را مقایسه کردند. این تجزیه و تحلیل، ۸۹۰ ژن را شناسایی کرد که فعالیت آنها بین ضایعات بیماران با و بدون درد متفاوت بود. برخی از این ژن‌ها در سیگنالینگ التهابی نقش دارند، در حالی که برخی دیگر با تعاملات سلولی و فرآیند‌های عصبی مرتبط هستند. تجزیه و تحلیل بیشتر نشان داد که پاسخ‌های سیستم ایمنی نقش مهمی در بین فرآیند‌های بیولوژیکی تحت تأثیر دارند.

این تفاوت نباید به عنوان کشف یک "ژن درد" یا جهش ارثی در زنانی با علائم شدید تفسیر شود. محققان فعالیت ژن را در ضایعات از قبل تشکیل شده بررسی کردند. در حالی که نتایج آنها نشان دهنده ارتباط بین ویژگی‌های بافت و وجود درد است، تغییر خاصی را که باعث ایجاد علائم می‌شود، اثبات نمی‌کند.

این تیم توجه ویژه‌ای به IL۱۶، پروتئینی از گروهی از سیتوکین‌های دخیل در تنظیم التهاب، داشت. اندازه‌گیری‌ها در نمونه‌ها نشان داد که سطح بالای آن با شدت درد مرتبط است. رامانایا مامیلاپالی، نویسنده اول این مطالعه، این فرضیه را مطرح کرد که IL۱۶ ممکن است سلول‌های ایمنی را به سمت ضایعه جذب کرده و تولید سایر مولکول‌های التهابی را افزایش دهد. طبق این فرضیه، ضایعه قادر به پشتیبانی از فرآیندی است که سیگنال‌های درد را تقویت می‌کند.

اما آزمایش این فرضیه هنوز باید انجام شود. خود مامیلاپالی تأکید می‌کند که دانشمندان باید مشخص کنند که آیا IL۱۶ مستقیماً باعث علائم دردناک می‌شود یا خیر. گام احتمالی بعدی این است که مشخص شود آیا مسدود کردن این پروتئین درد را کاهش می‌دهد یا خیر. چنین درمانی در مطالعه منتشر شده آزمایش نشده است.

چرا برای نتیجه‌گیری در مورد IL۱۶ خیلی زود است؟

تاریخچه تحقیقات IL-۱۶ اهمیت توجه به محل اندازه‌گیری این ماده توسط محققان را نشان می‌دهد. در سال ۲۰۰۵، یک تیم تحقیقاتی دیگر سطح IL-۱۶ را در خون و مایع شکمی ۲۲ زن مبتلا به اندومتریوز و ۲۲ شرکت‌کننده بدون این بیماری مقایسه کرد. در آن زمان، محققان هیچ ارتباط معنی‌داری بین این سطوح و درد شکمی در بیماران اندومتریوز پیدا نکردند.

در نگاه اول، نتایج با مطالعه جدید مغایرت دارد. با این حال، این مطالعات مواد مختلفی را بررسی کرده‌اند: یکی از خون و مایع شکمی استفاده کرده است، در حالی که دیگری از بافت خود ضایعات استفاده کرده است. یک توضیح احتمالی که هنوز باید آزمایش شود، این است که تغییرات موضعی درون ضایعه لزوماً در آزمایش خون منعکس نمی‌شوند. هر دو مطالعه نیز کوچک بودند. بنابراین، IL۱۶ هنوز نمی‌تواند یک سنجش آماده برای ارزیابی درد یا یک هدف دارویی تأیید شده در نظر گرفته شود.

چگونه التهاب با انتهای عصب مرتبط است؟

یک رشته تحقیقاتی دیگر در حال انجام است: دانشمندان در حال مطالعه فیبر‌های عصبی در داخل و اطراف ضایعات اندومتریوز هستند. در مطالعه‌ای که شامل ۴۵ بیمار مبتلا به اندومتریوز دردناک بود، محققان دریافتند که این ضایعات از نظر فیبر‌های عصبی حسی غنی‌تر از بافت صفاقی بررسی شده در زنان بدون این بیماری هستند. آنها همچنین ارتباطی بین تراکم فیبر‌های عصبی و شدت درد در هنگام مقاربت یافتند.

این به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چرا نه تنها اندازه ضایعه، بلکه محیط اطراف آن نیز می‌تواند مهم باشد. اگر بافت حاوی انتهای عصبی حساس و سلول‌هایی باشد که از التهاب پشتیبانی می‌کنند، می‌تواند به طور فعال‌تری در انتقال سیگنال‌های درد نقش داشته باشد. با این حال، تراکم فیبر عصبی به تنهایی به یک "سنجش ​​درد" جهانی تبدیل نمی‌شود: علائم اندومتریوز توسط مکانیسم‌های مختلفی ایجاد می‌شوند و مطالعه ذکر شده تمام اشکال ممکن این بیماری را مقایسه نکرده است.

مطالعه دیگری که در Science Translational Medicine منتشر شد، تعامل بین سلول‌های عصبی و ایمنی را بررسی کرد. محققان مولکول‌های مرتبط با این تعامل را در نمونه‌های ضایعه از هشت بیمار شناسایی کردند و سپس مکانیسم آن را در یک مدل موشی اندومتریوز آزمایش کردند. آزمایش‌ها نشان داد که سیگنال‌های نورون‌های حسی می‌توانند رفتار ماکروفاژ‌ها - سلول‌های ایمنی - را تغییر دهند و در رشد ضایعه و درد در حیوانات نقش داشته باشند. این یک مسیر جالب برای توسعه درمانی است، اما نتایج مطالعات موش‌ها را نمی‌توان به طور خودکار به بیماران انسانی تعمیم داد.

چرا درد ممکن است پس از برداشتن ضایعات ادامه یابد؟

ضایعات تنها بخش این داستان نیستند. با درد طولانی مدت، حساسیت سیستم عصبی می‌تواند تغییر کند: نسبت به سیگنال‌های ورودی واکنش‌پذیرتر می‌شود. این فرآیند حساس‌سازی مرکزی نامیده می‌شود. این یکی از توضیحات احتمالی برای این است که چرا برخی از بیماران حتی پس از درمان ضایعات، همچنان درد را تجربه می‌کنند. این به معنای «خیالی» بودن درد نیست: این تغییر در پردازش سیگنال‌های درد واقعی است.

مطالعه‌ای که در JAMA Network Open منتشر شد، ۲۳۹ بیمار را که به دلیل تشخیص یا مشکوک بودن به آندومتریوز تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند، مورد بررسی قرار داد. قبل از جراحی، شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌ای را در مورد علائم مرتبط با افزایش حساسیت به درد تکمیل کردند. نمرات بالاتر در این پرسشنامه با درد شدیدتر لگن پس از جراحی، حتی پس از در نظر گرفتن شدت درد قبل از عمل بیماران، مرتبط بود. نویسندگان به طور خاص خاطرنشان می‌کنند که این پرسشنامه علائم را به طور غیرمستقیم ارزیابی می‌کند و تغییرات در سیستم عصبی را به طور مستقیم اندازه‌گیری نمی‌کند.

در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ در یک مرکز تخصصی انجام شد، نمره بالایی در پرسشنامه مشابهی در ۵۲.۱٪ از ۱۴۲ شرکت‌کننده مبتلا به اندومتریوز و/یا آدنومیوز مشاهده شد. سابقه طولانی‌تر علائم نیز با این نمره بالا مرتبط بود. با این حال، این رقم را نمی‌توان به عنوان نسبت کل زنان مبتلا به اندومتریوز تفسیر کرد: شرکت‌کنندگان به یک مرکز تخصصی مراجعه کرده بودند و نمونه شامل بیماران مبتلا به آدنومیوز بود. علاوه بر این، این مشاهده ثابت نمی‌کند که درد طولانی‌مدت به خودی خود باعث تغییرات در حساسیت شده است.

این مطالعات در مجموع نشان می‌دهند که چرا پاسخ‌های درمانی متفاوت است. در یک بیمار، فرآیند‌های درون ضایعه ممکن است نقش مهمی داشته باشند؛ در بیمار دیگر، این فرآیند‌ها با تغییرات در حساسیت فیبر عصبی و پاسخ طولانی مدت سیستم عصبی به درد تشدید می‌شوند. با این حال، دانشمندان در حال حاضر فاقد یک آزمایش ساده هستند که بتواند از یک شاخص واحد برای تعیین مکانیسم درد در یک زن خاص استفاده کند. این نتیجه‌ای است که از مطالعات متعدد گرفته شده است، نه نتیجه یک آزمایش واحد.

حالا این چه چیزی را برای بیماران تغییر می‌دهد؟

مطالعه جدید روی IL۱۶ فرصت‌های تحقیقاتی جدیدی را ایجاد می‌کند، اما درمان فعلی را تغییر نمی‌دهد. در حال حاضر، می‌توان از مسکن‌ها و دارو‌های هورمونی برای تسکین علائم استفاده کرد؛ در برخی موارد، برداشتن ضایعات با جراحی انجام می‌شود. انتخاب روش درمانی به علائم بیمار، مشخصات بیماری، عوارض جانبی بالقوه و برنامه‌های او برای بارداری بستگی دارد. در حال حاضر هیچ روش جهانی وجود ندارد که درمان قطعی اندومتریوز را تضمین کند.

در عین حال، نتایج چندین مطالعه از یک نتیجه‌گیری عملی مهم پشتیبانی می‌کنند: شدت درد را نمی‌توان با میزان "بزرگی" ظاهر آندومتریوز تعیین کرد. حتی زمانی که ضایعات کمی تشخیص داده می‌شوند، شکایات نیاز به توجه دارند. سازمان بهداشت جهانی خاطرنشان می‌کند که عادت به طبیعی دانستن درد شدید قاعدگی و لگن، تشخیص به موقع را پیچیده می‌کند. بحث‌های ارزیابی و درمان می‌تواند بر اساس علائم و یافته‌های تصویربرداری آغاز شود. جراحی همیشه برای تشخیص بالینی ضروری نیست.

در حال حاضر، نتیجه اصلی مطالعه جدید، تصویر دقیق‌تری از آنچه ممکن است در نواحی دردناک اتفاق بیفتد، ارائه می‌دهد. سوال بعدی برای دانشمندان بسیار پیچیده‌تر است: آیا می‌توان مکانیسم‌های شناسایی شده را طوری هدف قرار داد که درد واقعاً در بیماران کاهش یابد و درمان‌ها مؤثرتر از گزینه‌های موجود باشند؟