وقتی هوش مصنوعی نمی‌تواند یک بشکه نفت بسازد؛ تلاقی بحران هرمز و زمستان اروپا

به گزارش مجله خبری نگار، دو روایت موازی که تا پیش از این جدا از هم دیده می‌شدند، اکنون در نقطه‌ای حساس به هم رسیده‌اند: از یک سو، هوش مصنوعی در حال تغییر ساختار بازار تجارت فراورده‌های نفتی است و از سوی دیگر، اروپا خود را برای زمستانی آماده می‌کند که دیگر با نسخه قدیمی بروکسل مهار نمی‌شود؛ تصویری نگران‌کننده از تلاقی بحران هرمز، اختلال در پالایشگاه‌های روسیه، ذخایر فرسوده گاز و یک «خلأ تصمیم‌گیری ۴۹ روزه» در تقویم اروپا شوک‌های چندگانه عرضه را آشکار می‌کند. فعالیت پالایشگاه‌های روسیه در آگوست ۲۰۲۶ به ۳.۸ میلیون بشکه در روز سقوط کرد که پایین‌ترین سطح در بیش از دو دهه است. خطر عبور از تنگه هرمز، عرضه نفت خام متوسط و سنگین خلیج‌فارس را مختل کرده و پالایشگاه‌های اروپایی دقیقاً به این نفت خام برای تولید گازوئیل نیاز دارند. حاشیه سود گازوئیل فوق‌کم‌گوگرد در ۱۷ آگوست ۲۰۲۶ به رکورد ۱۰۲.۲۰ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که محدوده طبیعی آن ۲۰ تا ۳۰ دلار است. گازوئیل سوخت کامیون‌ها، تراکتور‌ها و پروژه‌های ساختمانی است و در زمستان برای همان منبعی رقابت می‌کند که در گرمایش خانه‌ها نیز استفاده می‌شود. هر جهش پایدار در قیمت گازوئیل به‌سرعت به هزینه حمل کالا، تولید غذا و هزینه خانوار‌ها راه پیدا می‌کند. این بدان معناست که بهبود کارایی کشف قیمت در بازار فراورده‌های نفتی (نقش هوش مصنوعی) با انقباض ساختاری سمت عرضه (نتیجه ژئوپلیتیک) ترکیب شده و یک نتیجه متناقض‌نما تولید می‌کند: بازار به اطلاعات جدید سریع‌تر واکنش نشان می‌دهد، اما مولکول‌های فیزیکی کمتری برای معامله وجود دارد. هوش مصنوعی می‌تواند به معامله‌گران کمک کند فرصت‌ها را سریع‌تر شناسایی کنند، اما نمی‌تواند یک بشکه گازوئیل اضافی خلق کند.

«۶ ساعت» اروپا و خلأ تصمیم‌گیری

اروپا توسط «۶ ساعت متفاوت» از هم گسیخته شده است: ساعت بازار، ساعت ذخایر، ساعت نهاد‌های تصمیم‌گیر، ساعت سیاست، ساعت خانوار و ساعت آب‌وهوا. بحران، زمانی خطرناک می‌شود که این ساعت‌ها دیگر زمان واحدی را نشان ندهند. کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، یورگنسن، در نامه‌ای در اواخر سپتامبر به وزیران انرژی ۲۷ کشور عضو، صریحاً هشدار داد اتحادیه اروپا با «بحران قیمتی مرتبط با بحران عرضه» روبه‌رو است. کمیسیون اروپا از کشور‌های عضو خواست از انعطاف‌پذیری مقررات ذخیره‌سازی گاز استفاده کنند و هدف ذخیره‌سازی را از ۹۰ درصد به ۸۰ درصد کاهش دهند. این «انعطاف‌پذیری» خود یک نشانه است: هدف قبلی در برابر واقعیت غیرقابل‌دسترس شده و بنابراین کاهش یافته است. داده‌های ذخایر، این فوریت را تأیید می‌کند. نرخ پرشدگی مخازن گاز اروپا در اوایل سپتامبر حدود ۶۵ درصد بود که بسیار پایین‌تر از ۷۸ درصد سال پیش و ۹۲ درصد سال ۲۰۲۴ است. تا اواخر سپتامبر، نرخ کلی تنها به ۷۰ درصد رسید و تفاوت میان کشور‌ها چشمگیر بود: فرانسه به ۸۰ درصد رسید، در حالی که آلمان و هلند به‌سختی از ۵۶ درصد عبور کردند.

عدم تقارن زمانی

مهم‌ترین بینش حاصل از کنار هم گذاشتن انقلاب هوش مصنوعی در تجارت و ریسک انرژی اروپا، عدم تقارن زمانی است. ابزار‌های هوش مصنوعی مقیاس زمانی تصمیم‌های معاملاتی را به ثانیه فشرده می‌کنند. Leonidas AI می‌تواند در چند ثانیه تأثیر یک سیاست (مانند ممنوعیت صادرات گازوئیل) را در بازار‌های مختلف ارزیابی و پیشنهاد معاملاتی ارائه دهد. صندوق‌های پوشش ریسک و بازیگران الگوریتمی می‌توانند تقریباً در لحظه موقعیت‌های خود را تنظیم کنند. بازار دیگر «به‌تدریج اطلاعات را هضم نمی‌کند» بلکه در لحظه رسیدن اطلاعات، قیمت‌گذاری دوباره را کامل می‌کند. این بدان معناست که فاصله زمانی میان بازار شتاب‌گرفته توسط هوش مصنوعی و پاسخ سیاستی عقب‌مانده، خود یک تقویت‌کننده ریسک است. وقتی الگوریتم‌های معاملاتی پس از انتشار هشدار سرمای اواسط ژانویه به‌سرعت قیمت گازوئیل و گاز طبیعی را بالا می‌برند، جلسه اضطراری بروکسل ممکن است چند روز دیگر طول بکشد تا برگزار شود و وقتی قیمت‌ها در قبض انرژی خانوار‌ها منعکس شد، «پاسخ» سیاستی به «مدیریت پس از حادثه» تبدیل شده است.

آزمون زمستان

سرمای اوایل ژانویه ۲۰۲۶ پیش‌نمایشی از آنچه در انتظار است ارائه می‌دهد. هوای قطبی بخش بزرگی از اروپا را درنوردید، دمای شمال سوئد به منفی ۴۰ درجه سانتیگراد رسید، ترافیک منطقه پاریس از هزار کیلومتر فراتر رفت، پرواز‌های فرودگاه اسخیپول هلند برای تمام روز متوقف شد و پرواز‌های دو فرودگاه بزرگ فرانسه ۱۵ درصد کاهش یافت. این هنوز یک سرمای «عادی» اروپایی بود که در زمانی رخ داد که بحران انرژی هنوز به‌طور کامل همه‌گیر نشده بود. باوجود ذخایر گاز پایین، بازار گازوئیل به‌طور مداوم تحت فشار، بازگشت ناممکن ظرفیت پالایش روسیه و ریسک پایدار هرمز، اروپا با یک آزادسازی همزمان فشار سیستمی روبه‌رو خواهد شد. شوک قیمت گازوئیل به حمل‌ونقل و کشاورزی ضربه می‌زند، نرخ پایین استخراج از ذخایر گاز ظرفیت تعدیل اوج مصرف گرمایش را محدود می‌کند، جفت‌شدگی سیستم برق و گاز فشار را متقابلاً منتقل می‌کند و بازگشت دوباره تورم از نظر سیاسی بازتاب فوری خواهد داشت. کمیسیون اروپا این احتمال را پیش‌بینی کرده است. یورگنسن در نامه سپتامبر خود به کشور‌های عضو پیشنهاد کرد «کاهش مصرف در ساعات اوج، استفاده از کنتور‌های هوشمند، محدودسازی دمای ساختمان‌های عمومی، خاموش‌کردن روشنایی غیرضروری شبانه و فعال‌سازی قرارداد‌های قابل‌قطع» را در نظر بگیرند. اینها ابزار‌های استاندارد مدیریت سمت تقاضا هستند. اما پیش‌شرط آنها «هماهنگی» و «پیش‌بینی» است و این دو دقیقاً همان کیفیت‌های سیاسی هستند که اروپا در لحظات بحران، سخت‌ترین دستیابی به آنها را دارد.

منبع: قدس