افسردگی درمان‌نشده در دوران بارداری چه عواقبی دارد؟

به گزارش مجله خبری نگار/رکنا، دارو‌های ضدافسردگی به‌طور کلی برای درمان افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات روانی ایمن و مؤثر در نظر گرفته می‌شوند. با این حال، در سال‌های اخیر نگرانی‌هایی درباره تأثیر احتمالی این دارو‌ها بر رشد جنین، به‌ویژه در زمینه اختلالات عصبی-رشدی، افزایش یافته است.

اکنون گروهی از پژوهشگران با انتشار یکی از جامع‌ترین بررسی‌ها تا به امروز، به این پرسش پاسخ داده‌اند. این مطالعه که در نشریه The Lancet Psychiatry منتشر شده، شامل مرور و فراتحلیل ۳۷ پژوهش پیشین است و داده‌های بیش از ۶۰۰ هزار زن باردار مصرف‌کننده دارو‌های ضدافسردگی و نزدیک به ۲۵ میلیون بارداری بدون مصرف این دارو‌ها را بررسی کرده است.

نتایج اولیه نشان می‌داد مصرف این دارو‌ها توسط مادر در دوران بارداری با افزایش ۳۵ درصدی خطر بیش‌فعالی/کم‌توجهی (ADHD) و ۶۹ درصدی خطر اوتیسم بدون ناتوانی ذهنی همراه است. همچنین مصرف این دارو‌ها توسط پدر با افزایش ۴۶ درصدی خطر ADHD و ۲۸ درصدی خطر اوتیسم مرتبط بود.

اما نکته مهم اینجاست که با در نظر گرفتن عوامل مداخله‌گر مانند زمینه‌های ژنتیکی، شرایط خانوادگی و دلیل مصرف دارو، بیشتر این ارتباط‌ها به‌شدت کاهش یافت یا از بین رفت. برای مثال، خطر اوتیسم به حدود ۱۵ درصد کاهش پیدا کرد.

به گفته دکتر «وینگ چونگ چانگ»، از نویسندگان ارشد این مطالعه، این الگو نشان می‌دهد که افزایش مشاهده‌شده در نرخ این اختلالات، بیشتر ناشی از آسیب‌پذیری‌های زمینه‌ای در خانواده‌هاست، نه خود داروها.

دارو‌های ضدافسردگی، به‌ویژه مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs)، خط اصلی درمان افسردگی هستند؛ اختلالی که بیش از ۱۰ درصد زنان باردار در جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، نگرانی‌ها پس از بحث‌های سال ۲۰۲۵ در U.S. Food and Drug Administration درباره احتمال تشدید هشدار‌ها برای مصرف این دارو‌ها در بارداری افزایش یافت، موضوعی که بسیاری از نهاد‌های پزشکی آن را «نامتوازن» و نادیده‌گیرنده خطرات درمان‌نشدن افسردگی دانستند.

تصمیم‌گیری درمانی در دوران بارداری

کارشناسان تأکید می‌کنند که این یافته‌ها از دستورالعمل‌های فعلی حمایت می‌کند؛ دستورالعمل‌هایی که ادامه مصرف دارو‌های ضدافسردگی را در صورت نیاز در دوران بارداری مجاز می‌دانند.

پزشکان توصیه می‌کنند تصمیم‌گیری باید بر اساس ارزیابی دقیق فردی انجام شود و در آن، خطرات احتمالی مصرف دارو در برابر پیامد‌های جدی درمان‌نشدن افسردگی سنجیده شود.

افسردگی درمان‌نشده در دوران بارداری می‌تواند پیامد‌های مهمی داشته باشد، از جمله:

زایمان زودرس و وزن کم نوزاد

مشکلات شناختی، رفتاری و عاطفی در کودک

افزایش خطر مرگ‌ومیر مرتبط با بارداری (حدود ۲۳ درصد موارد)

نکاتی درباره قطع یا تغییر دارو

در صورت تصمیم به قطع دارو، این کار باید به‌تدریج و تحت نظر پزشک انجام شود. قطع ناگهانی می‌تواند باعث بروز علائم ترک شود که در کنار علائم معمول بارداری مانند تهوع و خستگی، شرایط را دشوارتر می‌کند.

در برخی موارد، روش‌های غیردارویی مانند روان‌درمانی نیز می‌توانند کمک‌کننده باشند، به‌ویژه در موارد خفیف‌تر.

نقش سلامت روان هر دو والد

یکی از یافته‌های مهم این پژوهش، نقش احتمالی سلامت روان پدر در رشد عصبی کودک است. پژوهشگران تأکید می‌کنند که سلامت روان هر دو والد، نه فقط مادر، برای رشد بلندمدت کودک اهمیت دارد.

در مجموع، این مطالعه شواهد اطمینان‌بخشی درباره ایمنی نسبی ضدافسردگی‌های مدرن در دوران بارداری ارائه می‌دهد. با این حال، برخی دارو‌های قدیمی‌تر مانند آمی‌تریپتیلین و نورتریپتیلین همچنان ممکن است با افزایش خطر ADHD مرتبط باشند، هرچند علت دقیق این ارتباط هنوز مشخص نیست.

در نهایت، متخصصان توصیه می‌کنند برای هرگونه تصمیم درباره مصرف دارو در دوران بارداری، حتماً با منابع معتبر و پزشکان متخصص مشورت شود.