ترامپ در پکن چه اهداف اقتصادی‌ای را پیگیری می‌کند؟

به گزارش مجله خبری نگار، روز گذشته یکی از مهم‌ترین سفر‌های سیاسی جهان انجام شد. سفر دونالد ترامپ (اقتصاد اول جهان) به چین (اقتصاد دوم جهان) موضوعی است که طی روز گذشته به خط خبری اول رسانه‌های جهان تبدیل شده است. این سفر از این منظر مهم است که با توجه به اینکه در استراتژی امنیت ملی پیشین ایالات متحده در دوره اوباما، مهم‌ترین تهدید‌های این کشور به ترتیب اولویت، ایران، کره‌شمالی، روسیه، جرائم فراملی و چین بودند؛ اما براساس اسناد راهبردی منتشرشده در دولت ترامپ، تهدیدات امنیت و منافع ملی آمریکا در ۲۶ مورد تدوین شده که چین در جایگاه نخست قرار دارد. درخصوص دیدار رسمی سران دو اقتصاد اول جهان، دو دیدگاه متفاوت وجود دارد. گروهی با استناد به سخنان حدود ۶ ماه پیش شی جین‌پینگ در جریان دیدار با ترامپ در بوسان کره‌جنوبی که گفته بود، جهان امروز با مشکلات بسیاری روبه‌رو است و چین و آمریکا می‌توانند به‌عنوان کشور‌های بزرگ، مسئولیت خود را به‌طور مشترک بر عهده بگیرند و با هم برای انجام کار‌های بزرگ‌تر و ملموس‌تر به نفع دو کشور و کل جهان تلاش کنند، می‌گویند دو طرف دنبال تقابل آشکار و مستقیم نیستند. خوش‌بین‌ها می‌گویند این سفر می‌تواند تنش اقتصادی بین دو کشور را کاهش دهد، بازار‌های جهانی را آرام کند، بحران انرژی را مهار کند و خطر رویارویی مستقیم آمریکا و چین را کم کند؛ اما بدبین‌ها می‌گویند اختلافات ساختاری بسیار عمیق‌تر از آن است که با یک سفر حل شود؛ چراکه چالش‌های دو کشور در مسئله تایوان، جنگ تجاری، کنترل عناصر کمیاب معدنی، رقابت فناوری و هوش مصنوعی، تحریم‌های ایران و روسیه، زنجیره تأمین و برتری صنعتی، همگی همچنان پابرجا هستند. تحلیل غالب این است که ترامپ این بار به چین نمی‌رود تا چین را مهار کند، بلکه می‌رود تا همزمان اقتصاد آمریکا، بحران انرژی و جنگ ایران را مدیریت کند. بدبین‌ها می‌گویند به یاد داشته باشیم دونالد ترامپ در نوامبر ۲۰۱۷ پس از اولین سفر خود به چین در دوره ریاست‌جمهوری‌اش، زمینه‌های جنگ تجاری را طراحی کرده و در سال ۲۰۱۸ آن را به سرانجام رساند، جنگی که از تعرفه‌های سنگین آمریکا روی فولاد، آلومینیوم و کالا‌های چینی شروع شد و حتی به تحریم هواوی نیز کشید و چینی‌ها هم تلافی کردند، چالشی که هنوز هم کاملاً حل نشده است. به هر حال باید منتظر ماند و دید آیا آمریکا می‌خواهد بزرگ‌ترین دشمن خود را با گفت‌و‌گو مدیریت کند یا این گفت‌و‌گو‌ها صرفاً برای مدیریت جنگ تجاری است.

سقوط ۴۰ درصدی صادرات چین به آمریکا روی میز مذاکراه

به نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین موضوعات قابل بحث بین رئیس‌جمهور آمریکا و چین، مسئله مدیریت جنگ تجاری و جلوگیری از فروپاشی آتش‌بس شکننده میان دو اقتصاد بزرگ جهان باشد. پس از ماه‌ها تنش میان واشنگتن و پکن، افزایش تعرفه‌ها، محدودیت‌های فناوری و اقدامات تلافی‌جویانه دو طرف، اکنون بازار‌های جهانی نسبت به بازگشت جنگ اقتصادی تمام‌عیار میان آمریکا و چین نگران هستند. طی ماه‌های اخیر آمریکا و چین به نوعی آتش‌بس غیررسمی در جنگ تجاری رسیده‌اند که طی آن، بخشی از تعرفه‌های جدید متوقف شده، چین برخی محدودیت‌های صادراتی را موقتاً کاهش داده، آمریکا اجرای بخشی از تحریم‌های فناوری را به تعویق انداخته و مذاکرات اقتصادی دوباره فعال شده است. با این حال، کارشناسان می‌گویند این آتش‌بس همچنان بسیار شکننده است. اما موضوع قابل تامل، وضعیت تجارت دو کشور است. براساس داده‌های سه ماهه نخست اداره سرشماری آمریکا، درحالی‌که حجم تجارت دو کشور در سه ماهه نخست سه سال اخیر بین ۱۳۴ تا ۱۳۸ میلیارد دلار و در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به ترتیب ۱۴۷ و ۱۷۴ میلیارد دلار بوده، این رقم در سه ماهه نخست امسال ۸۸ میلیارد دلار بوده است که نسبت به رقم سال گذشته کاهش بیش از ۳۴ درصدی داشته است. همچنین طبق این داده‌ها، در سه ماهه نخست امسال واردات آمریکا از چین کمتر از ۶۱ میلیارد دلار بوده که نسبت به رقم نزدیک به ۱۰۳ میلیارد دلاری مدت مشابه سال گذشته کاهش ۴۱ درصدی داشته است. علاوه بر این، رقم واردات سه ماهه نخست آمریکا از چین کمترین مقدار از سال ۲۰۰۶ تاکنون بوده است. در سمت مقابل، صادرات آمریکا به چین در سه ماهه نخست امسال حدود ۲۷ میلیارد دلار بوده که تغییر ۱۰ میلیارد دلاری نسبت به سال‌های گذشته تجربه کرده است. در مجموع، این اعداد و ارقام نشان می‌دهد دولت ترامپ به هر شکل، سعی دارد تراز تجاری با چین را تعدیل کرده و به نفع خود کاهش دهد. البته داده‌های رسمی هر دو کشور نشان می‌دهد شکاف تراز تجاری بین دو کشور به این زودی کاهش نخواهد یافت؛ اما در هر حال، کاهش ۴۰ درصدی واردات آمریکا از چین موضوعی نیست که بتوان آن را کم‌اهمیت جلوه داد. در همین خصوص روز گذشته رسانه‌های آمریکایی گزارش کردند که ترامپ و شی جین‌پینگ در تلاش برای تجارت مدیریت شده، کاهش تعرفه‌ها بر ۳۰ میلیارد دلار از واردات خود را بررسی خواهند کرد. به نوشته این رسانه‌ها، واشنگتن به‌جای فشار آوردن به چین برای تغییر سیستم اقتصادی خود، اکنون در‌حالی‌که محدودیت‌های مربوط به فناوری‌های استراتژیک را حفظ می‌کند، به دنبال اهداف تراز تجاری هدفمند است. در این گزارش‌ها آمده است، ️حوزه‌های احتمالی برای کاهش تعرفه‌ها شامل صادرات انرژی و کشاورزی آمریکا و برخی از کالا‌های مصرفی چین خواهد بود.

تلاش برای مدیریت جنگ در عناصر کمیاب

درحالی‌که رسانه‌ها بیشتر بر موضوع تعرفه‌ها، تراشه‌های هوش مصنوعی و قرارداد‌های تجاری در سفر ترامپ به چین تمرکز کرده‌اند، گزارش‌ها نشان می‌دهد یکی از حساس‌ترین محور‌های مذاکرات آمریکا و چین، بحران عناصر و خاک‌های کمیاب خواهد بود. در واقع، یکی از نگرانی‌های اصلی واشنگتن، استفاده چین از ابزار‌های اقتصادی و صنعتی به‌عنوان اهرم فشار ژئوپلیتیکی است. چین در ماه‌های اخیر محدودیت‌هایی بر صادرات عناصر کمیاب، مواد معدنی حیاتی، آهن‌ربا‌های صنعتی و برخی مواد مورد نیاز صنایع نیمه هادی اعمال کرده که به گفته تحلیلگران، آسیب قابل‌توجهی به صنایع آمریکایی وارد می‌کند. این مواد که ستون فقرات صنایع پیشرفته آمریکا محسوب می‌شوند، پس از شروع جنگ تجاری آمریکا علیه چین، پکن در اقدامی متقابل، محدودیت‌های صادراتی برای بسیاری از این مواد اعمال کرد.

این مواد شامل ۱- دیسپروزیم قابل استفاده در آهن‌ربا‌های مقاوم به حرارت، جنگنده و خودرو برقی، ۲- تربیوم قابل استفاده در صنایع دفاعی، نمایشگر و تجهیزات الکترونیکی، ۳- ساماریوم قابل استفاده در موشک‌ها و تجهیزات نظامی، ۴- ایتریم قابل استفاده در موتور جت، لیزر و رادار، ۵- گالیوم قابل استفاده در تراشه، هوش مصنوعی و تجهیزات مخابراتی، ۶- ژرمانیوم قابل استفاده در فیبر نوری و فناوری مادون قرمز، ۷- گرافیت قابل استفاده در باتری خودرو‌های برقی، ۸- آنتیموان قابل استفاده در مهمات و صنایع دفاعی و ۹- تنگستن قابل استفاده در آلیاژ‌های فوق‌سخت و هوافضاست. طبق گزارش جدید خبرگزاری رویترز، واشنگتن و پکن در آستانه گفت‌و‌گو درباره تمدید آتش‌بس محدودیت‌های صادرات عناصر کمیاب هستند؛ محدودیت‌هایی که چین از سال ۲۰۲۵ و در واکنش به تعرفه‌ها و تحریم‌های فناوری آمریکا اعمال کرد. چین اکنون بزرگ‌ترین بازیگر زنجیره جهانی عناصر کمیاب بوده و بخش عمده استخراج، فراوری و تولید آهن‌ربا‌های صنعتی جهان را در اختیار دارد. این مواد برای جنگنده‌ها و صنایع دفاعی، موتور هواپیما، خودرو‌های برقی، توربین‌های بادی، نیمه‌هادی‌ها و هوش مصنوعی و صنایع رباتیک و تجهیزات پیشرفته صنعتی حیاتی هستند. رویترز گزارش داده صادرات برخی عناصر کمیاب سنگین چین پس از اعمال محدودیت‌ها حدود ۵۰ درصد سقوط کرده و قیمت بعضی مواد تا ده‌ها برابر افزایش یافته است. این وضعیت باعث اختلال در صنایع هوافضا، فناوری و دفاعی آمریکا و متحدانش شده است.

لیست بلندبالا، از ایلان ماسک تا تیم کوک

بر اساس گزارش رسانه‌های آمریکایی، دولت ترامپ در مذاکرات پکن به دنبال آن است که چین مجوز صادرات عناصر کمیاب و مواد معدنی حیاتی به شرکت‌های آمریکایی را تسهیل کند. در واقع بسیاری از مدیران فناوری حاضر در هیئت همراه ترامپ دقیقاً به همین دلیل در این سفر حضور دارند. تحلیلگران می‌گویند حضور کارآفرینان بزرگ و مشهور از شرکت‌هایی مانند تسلا، انویدیا، اپل، کوالکام، بوئینگ، جی‌ای ایروسپیس و ... وابستگی شدیدی به زنجیره تأمین چین دارند. برای نمونه، خودرو‌های برقی تسلا به آهن‌ربا‌های مبتنی بر عناصر کمیاب وابسته‌اند، صنایع دفاعی آمریکا برای جنگنده‌ها و موشک‌ها به دیسپروزیم نیاز دارند و تولید موتور‌های هواپیما بدون این مواد با بحران مواجه می‌شود و صنایع هوش مصنوعی و نیمه‌هادی نیز به مواد فراوری‌شده چین وابسته‌اند. به گفته تحلیلگران، چین اکنون از عناصر کمیاب به‌عنوان سلاح ژئوپلیتیکی استفاده می‌کند، مشابه کاری که آمریکا با تحریم تراشه‌ها انجام داده است. طبق داده‌های منتشرشده، چین سهم ۶۰ تا ۷۰ درصد از استخراج عناصر کمیاب را داشته، اما سهم این کشور از پالایش عناصر کمیاب بین ۸۵ تا ۹۰ درصد است. به عبارتی، بخشی از پالایش عناصر کمیاب نیز که در کشور‌های دیگر انجام می‌شود، در چین باید پالایش شود. رویترز اخیراً گزارش داده است کاخ‌سفید ناچار شده برای دریافت مجوز صادرات برخی مواد، مستقیماً وارد رایزنی دیپلماتیک با پکن شود. دولت آمریکا همزمان پروژه‌های گسترده‌ای برای کاهش وابستگی به چین آغاز کرده است، از جمله اینها شامل سرمایه‌گذاری روی معادن داخلی، همکاری با استرالیا، کانادا و برزیل و حمایت از شرکت‌های فراوری عناصر کمیاب داخلی است؛ اما تحلیلگران می‌گویند جدا شدن کامل از زنجیره تأمین چین سال‌ها زمان خواهد برد.

به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند موضوع عناصر کمیاب یکی از اصلی‌ترین و حساس‌ترین پرونده‌های پشت‌پرده دیدار دونالد ترامپ و رئیس‌جمهور چین خواهد بود، پرونده‌ای که می‌تواند مستقیماً آینده صنایع فناوری، دفاعی و انرژی آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد. در همین راستا نگاهی به تیم اقتصادی همراه ترامپ در سفر به چین نیز قابل تامل است. در این سفر، نام ۱۸ کارآفرین بزرگ آمریکایی آمده که شامل افراد زیر است: ۱- ایلان ماسک از تسلا / اسپیس‌ایکس و نماینده خودرو‌های برقی، فضا و هوش مصنوعی است. ۲- تیم کوک از اپل و نماینده فناوری و زنجیره تأمین، ۳- جنسن هوانگ از انویدیا نماینده هوش مصنوعی و تراشه، ۴- لری فینک از بلک‌راک نماینده سرمایه‌گذاری و مدیریت دارایی، ۵- استیو شوارتزمن از بلک‌استون نماینده سرمایه‌گذاری خصوصی، ۶- کلی اورتبرگ از بوئینگ نماینده هوافضا و فروش هواپیما، ۷- دیوید سلیمان از گلدمن ساکس و نماینده بانکداری سرمایه‌گذاری، ۸- جین فریزر از سیتی‌گروپ نماینده بانکداری و مالی، ۹- لری کالپ از جی‌ای ایروسپیس نماینده موتور هواپیما و صنایع دفاعی، ۱۰- براین سایکس از کارگیل نماینده بخش کشاورزی و تجارت کالا، ۱۱- کریستیانو آمون از کوالکام نماینده تراشه و مخابرات، ۱۲- سانجی مهروترا از مایکرون تکنولوژی نماینده نیمه‌هادی و حافظه، ۱۳- رایان مک‌اینرنی از ویزا نماینده پرداخت دیجیتال، ۱۴- مایکل میباخ از مسترکارت نماینده پرداخت مالی، ۱۵- دینا پاول مک‌کورمیک از متا پلتفرمز نماینده فناوری و سیاست‌گذاری، ۱۶- جیکوب تایسن از ایلومینا نماینده بیوتکنولوژی، ۱۷- جیم اندرسون از کوهرنت نماینده لیزر و فناوری صنعتی و ۱۸- چاک رابینز از سیسکو نماینده شبکه و زیرساخت دیجیتال.

سرمایه‌گذاری هزار میلیاردی چین در آمریکا!

در روز‌های گذشته چند حساب پرمخاطب در شبکه X (توییتر سابق) مدعی شدند ترامپ دنبال توافقی با رئیس‌جمهور چین است که چین را راضی کند سرمایه‌گذاری ۱ تریلیون دلاری در آمریکا برای ساخت کارخانه‌های صنعتی انجام دهد. این ادعا سپس توسط برخی سایت‌های خبری درجه دو و شبکه‌های اجتماعی بازنشر داده شد. ولی رسانه‌های جریان اصلی آمریکا چنین توافقی را تأیید نکردند. گزارش‌ها و تحلیل‌های رسانه‌های آمریکایی و کارشناسان صاحب‌نام نشان می‌دهد ترامپ در سفر چین به بیش از آنکه دنبال یک آشتی بزرگ باشد، برای مدیریت همزمان چند بحران ژئوپلیتیکی و اقتصادی شامل جنگ ایران، بحران انرژی، جنگ تجاری بین دو کشور و رقابت بر سر فناوری و امنیت به چین رفته است. تحلیلگران معتقدند ترامپ در این سفر به دنبال مدیریت آتش‌بس در جنگ تجاری با چین، افزایش خرید هواپیما‌های شرکت بوئینگ، افزایش صادرات محصولات کشاورزی آمریکا به چین، مدیریت کسری تجاری آمریکا، ایجاد تفاهم با پکن در موضوع تنگه هرمز و ایران، باز شدن بازار چین به روی شرکت‌های فناوری آمریکایی، کاهش محدودیت‌های فناوری و هوش مصنوعی، امنیت سایبری و محدودیت تراشه‌ها، کنترل فناوری‌های حساس، کاهش محدودیت‌های چین روی خاک‌ها و عناصر کمیاب و احتمالاً جذب برخی سرمایه‌گذاری‌های صنعتی چینی در آمریکاست.

موضوع انرژی و تنگه هرمز

یکی از موضوعات دیگری که رسانه‌ها و تحلیلگران بین‌المللی می‌گویند دو طرف احتمالاً در خصوص آن هم‌فکری خواهند کرد، کمک‌گرفتن دونالد ترامپ از چین برای بحران جنگ ایران و بسته ماندن تنگه هرمز است. طبق برخی گزارش‌ها، دولت ترامپ می‌خواهد چین به ایران فشار بیاورد تا تنگه هرمز را زودتر باز کند. اگر هم موفق شود، حتی سعی خواهد کرد چین را راضی به امضای یک بیانیه سیاسی پایانی در محکومیت بسته‌شدن تنگه هرمز از سوی ایران کند. محدودکردن ارسال تجهیزات یا فناوری نظامی و کاهش خرید نفت و انرژی از ایران و درنهایت تلاش برای جلب همکاری چین برای جلوگیری از تشدید بحران در بازار انرژی، موضوعات دیگری هستند که به گفته تحلیلگران احتمالاً دونالد ترامپ دوست دارد با طرف چینی به تفاهم برسد. رویترز و گاردین می‌گویند ترامپ عملاً به کمک چین نیاز دارد، چون جنگ ایران هزینه سیاسی و اقتصادی سنگینی برای واشنگتن ایجاد کرده است. اما چالش‌های این گفت‌و‌گو نیز تداوم خرید نفت ایران توسط پالایشگاه‌های چینی، دورزدن تحریم‌ها و امنیت انرژی چین در صورت بسته‌شدن هرمز خواهد بود. برخی از تحلیلگران می‌گویند باتوجه‌به اینکه آمریکا ونزوئلا را نیز از سبد انرژی وارداتی چین حذف کرده، بعید است چین یکی دیگر از مبادی واردات انرژی یعنی ایران را که سهم ۱۰ تا ۱۲ درصدی از واردات نفت چین را دارد، وارد معامله با دونالد ترامپ کند. تایوان دیگر موضوع قابل بحث در این گفت‌و‌گو‌ها خواهد بود که باید منتظر ماند و دید آیا چین این موضوع را با یک موضوع دیگر تاخت می‌زند یا خیر.

منبع: فرهیختگان-مهدی عبداللهی