تاثیر گفتمان ایران بر بازار نفت؛ غلبه گفتمان ثبات ایران بر هیجان ترامپ

به گزارش مجله خبری نگار/فرهیختگان: در روز چهل و نهم جنگ ایران با اسرائیل و آمریکا، بازار جهانی نفت با کاهش شدید ۸ تا ۱۰ درصدی مواجه شد و قیمت نفت برنت به حدود ۸۸ دلار در هر بشکه سقوط کرد. این ریزش ناگهانی دقیقاً پس از اعلام عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، رخ داد: «در پی اعلام آتش‌بس در لبنان، عبور و مرور تمامی کشتی‌های تجاری از طریق تنگه هرمز برای باقیمانده دوره آتش‌بس به‌طور کامل آزاد اعلام می‌شود. این تردد باید در مسیر هماهنگ‌شده و از پیش اعلام‌شده توسط سازمان بنادر و دریانوردی جمهوری اسلامی ایران انجام گیرد.»

آزادی کامل تردد در تنگه هرمز حیاتی‌ترین آبراه انرژی جهان سیگنال روشن، عملی و قابل پیش‌بینی از کاهش تنش و بازگشت به ثبات بود. بازار بلافاصله واکنش آرام‌بخش نشان داد.

این رویداد بار دیگر ثابت کرد که این بار هم گفتمان منسجم و اقدام عملی مقامات ایرانی بود که بر بازار نفت تأثیر گذاشت، نه تهدید‌های هیجانی و چرخشی رئیس‌جمهور آمریکا.

روز چهل و هشتم: تحقق پیش‌شرط کلیدی

روز چهل و هشتم جنگ با اعلام آتش‌بس اسرائیل و لبنان (حزب‌الله) همراه بود. این آتش‌بس یکی از پیش‌شرط‌های صریح و کلیدی ایران برای هرگونه مذاکره با آمریکا به شمار می‌رفت. توییت عراقچی نه تنها تحقق این پیش‌شرط را تأیید کرد، بلکه گام عملی بعدی را برداشت: بازگشایی کنترل‌شده و کامل تنگه هرمز برای کشتی‌های تجاری در مدت باقی‌مانده آتش‌بس.

غافلگیری بازار نفت در هفته سوم جنگ

در هفته سوم جنگ مشترک ایالات متحده و اسرائیل (با حمایت کشور‌های حاشیه خلیج فارس) علیه ایران، یکی از عمیق‌ترین تحولات نه در میدان نبرد، بلکه در بازار جهانی نفت ظاهر شد: واکنشی کاملاً معکوس با انتظارات کلاسیک ژئوپلیتیک انرژی.

صحبت رئیس جمهور ایران برای پایان جنگ بر بازار نفت تاثیر گذاشت و باعث کاهش قیمت نفت در بازار جهانی شد.

هرگاه مقامات ایرانی از ثبات، کنترل اوضاع، آتش‌بس و واقع‌گرایی سخن گفتند، قیمت نفت کاهش یافت. اما هر تهدید رسانه‌ای یا پیام هیجانی از سوی دولت ترامپ، باعث افزایش قیمت نفت می‌شد. این الگوی معکوس به سرعت به یک قاعده تبدیل شد.

شکست گفتمان ترامپ: اشباع پیام و بی‌اعتباری روایت

سیاست رسانه‌ای دولت ترامپ از آغاز جنگ بر پایه دوگانه تهدید و آمادگی مذاکره بنا شده بود. این تاکتیک در هفته‌های اولیه توانست شوک‌های روانی کوتاه‌مدت ایجاد کند و قیمت نفت را برای ساعاتی کنترل نماید. اما به تدریج کارایی خود را از دست داد.

همان‌طور که رسانه‌هایی مانند گاردین و بارونز اشاره کردند، بازار‌ها دیگر حرف‌های ترامپ را باور نمی‌کنند و تاکتیک تهدید و چرخش ۱۸۰ درجه‌ای دیگر جواب نمی‌دهد. از منظر نظریه‌های رسانه‌ای، این پدیده دقیقاً اشباع پیام (Message Fatigue) و عادی‌سازی تهدید (Threat Normalization) است. مخاطب جهانی پس از چندین چرخه تکراری تهدید-عقب‌نشینی، نسبت به پیام‌های هیجانی حساسیت خود را از دست داده است. آنچه روزی ابزار قدرت نرم به شمار می‌رفت، اکنون به نشانه‌ای از بی‌ثباتی روایت و فقدان اعتبار تبدیل شده است.

پیروزی گفتمان ایران: از چارچوب‌سازی تا قدرت روایت

در مقابل، گفتمان ایران بر پایه ثبات، انسجام، واقع‌گرایی و تطابق گفتار با کردار شکل گرفته است. کاهش قیمت نفت پس از سخنان مقامات ایرانی را نمی‌توان صرفاً به عوامل اقتصادی محدود کرد. این اتفاق نشانه‌ای از تغییر عمیق در هندسه اعتماد و ادراک جهانی است.

طبق نظریه Framing (چارچوب‌سازی) رابرت انتمن و مفاهیم Narrative Power (قدرت روایت)، در جهانی که مخاطبان از روایت‌های اغراق‌آمیز و ناپایدار خسته شده‌اند، گفتاری که جنبه‌های ثبات، کنترل و پیش‌بینی‌پذیری را برجسته می‌کند، ارزش ادراکی و اعتمادسازی بسیار بالاتری پیدا می‌کند. پیام تهران حتی با لحن هشداردهنده به دلیل قابلیت اجرا (مانند بازگشایی واقعی تنگه هرمز) اثر آرام‌بخش بر بازار دارد.

روایت مسلط جهانی دیگر در اختیار کسی نیست که بلندتر فریاد می‌زند، بلکه به آن تعلق دارد که سنجیده‌تر، منسجم‌تر و واقع‌بینانه‌تر سخن می‌گوید و مهم‌تر از همه، به وعده‌های خود عمل می‌کند.

جنگ امروز بیش از هر چیز جنگ معناها، روایت‌ها و ادراک‌ها است. در این میدان نامتقارن رسانه‌ای، جمهوری اسلامی ایران توانسته از موقعیت مصرف‌کننده روایت‌های دیگران به موقعیت تولیدکننده ادراک جهانی گذار کند.

بازار جهانی نفت امروز بیش از تهدید‌های تکراری و بی‌ثبات ترامپ، به صدای ایران صدایی که ثبات را اعلام می‌کند و با اقدام عملی آن را اثبات می‌نماید واکنش مثبت و آرام نشان می‌دهد. این تغییر ادراک، شاید مهم‌ترین دستاورد استراتژیک ایران در این جنگ نابرابر باشد: غلبه گفتمان ثبات بر گفتمان هیجان و بی‌ثباتی.