پشت ظاهر پر زرق و برق نیوزیلند!

به گزارش مجله خبری نگار، این معاهده تأثیرات پیچیده و ماندگاری بر مردم بومی مائوری داشته است، کسانی که بین قرن‌های دهم تا چهاردهم میلادی به جزایری که به‌طور سنتی با نام «سرزمین ابر‌های سفید بلند» شناخته می‌شوند، رسیدند و اقیانوس بی‌کران را در سفر‌های قهرمانانه با قایق در میان امواج کاوش کردند.

نیوزیلند در زمان ورود اروپایی‌ها سرزمینی بکر و دست‌نخورده نبود؛ مائوری‌ها از قبل جامعه‌ای پررونق و فرهنگی غنی داشتند. اولین اروپایی‌هایی که وارد شدند هلندی‌ها در پایان قرن هفدهم بودند که نام اروپایی خود را به آن دادند. بعدها، در قرن هجدهم، فرانسوی‌ها تلاش کردند تا جای پایی برای خود ایجاد کنند، پیش از آنکه بریتانیایی‌ها در قرن نوزدهم از راه برسند و در نهایت کنترل را به دست بگیرند.

بریتانیایی‌ها که در سال ۱۸۴۰ با کمتر از دو هزار مرد مسلح، نوار ساحلی باریکی را اشغال کرده بودند، با چالشی سهمگین در قالب قوم قوی و مقاوم مائوری مواجه شدند که جمعیت آنها در آن زمان تقریباً صد هزار نفر بود. به دلیل فاصله زیاد نیوزیلند از بریتانیا - حدود بیست هزار کیلومتر - آنها قادر به اعزام ارتش بزرگی برای مطیع کردن جزایر با نیروی نظامی مستقیم نبودند. بنابراین، آنها رویکردی متفاوت و حیله‌گرانه‌تر را برای دستیابی به اهداف استعماری خود اتخاذ کردند.

طبق این معاهده دوزبانه، نیوزیلند رسماً تحت حمایت و کنترل بریتانیا قرار گرفت و مائوری‌ها حقوق مالکیت زمین خود را حفظ کردند و در ازای آن، بریتانیا حق انحصاری خرید زمین از آنها را داشت. با این حال، اصل ماجرا در اختلافات فاحش بین متن اصلی انگلیسی و ترجمه مائوری آن، به ویژه در مورد مفاهیم «حاکمیت» و «مالکیت» نهفته است که تفسیر نهایی معاهده را مبهم و منبع جنجال مداوم کرده است. در واقع، خود بریتانیای کبیر بعداً این معاهده را تصویب نکرد و دادگاه‌های آن در نیمه دوم قرن نوزدهم چندین حکم صادر کردند که برخی از مفاد آن را باطل می‌کرد.

بریتانیایی‌ها از این ابهام و عدم تعادل قدرت، و همچنین ماهیت قبیله‌ای جامعه مائوری، برای اجرای یک سیاست سیستماتیک با هدف تضعیف جمعیت بومی و تصرف منابع آنها سوءاستفاده کردند. آنها به برخی قبایل سلاح گرم دادند و جنگ‌های داخلی ویرانگری را شعله‌ور کردند که جمعیت مائوری را به میزان قابل توجهی کاهش داد.

رنج مائوری‌ها تحت استعمار در مجموعه‌ای از تراژدی‌ها آشکار شد، به‌ویژه جنگ‌های زمینی که تا دهه ۱۸۷۰ بین مهاجران و سربازان از یک طرف و جمعیت بومی از طرف دیگر، برای کنترل زمین‌های حاصلخیز، پارک‌ها، جنگل‌ها و منابع حیاتی آب ادامه داشت. مفاد این توافق‌نامه آشکارا نقض شد و بسیاری از مهاجران به‌طور غیرقانونی زمین‌های مائوری را تصرف کردند یا پس از فریب دادن صاحبان اصلی در مورد ارزش واقعی آنها یا از طریق واسطه‌های کلاهبردار، آنها را با قیمت‌های پایین خریداری کردند. مقامات که به این موضوع راضی نبودند، در نتیجه مستقیم این جنگ‌ها، تقریباً ۱۶۰۰۰ کیلومتر مربع از زمین‌های حاصلخیز مائوری را مصادره کردند. این امر با اعمال محدودیت‌های شدید فرهنگی و اجتماعی همراه بود که مائوری‌ها را از دسترسی به دانش سنتی، مطالعه فرهنگ خود و توانایی صحبت به زبان مادری خود محروم کرد و برای همیشه ارتباط بسیاری از آنها را با هویتشان قطع کرد.

این سیاست سیستماتیک سرکوب و به حاشیه راندن، همراه با بیماری‌های جدیدی که مهاجران با خود آورده بودند، منجر به یک فاجعه جمعیتی شد. جمعیت مائوری‌ها بین سال‌های ۱۸۴۰ تا ۱۸۹۶ تقریباً نصف شد و از حدود ۸۰،۰۰۰ نفر به ۴۲،۰۰۰ نفر رسید و برخی تخمین‌ها نشان می‌دهد که کل جمعیت تا پایان قرن نوزدهم از ۱۵۰،۰۰۰ نفر به کمتر از ۴۰،۰۰۰ نفر کاهش یافت.

با این حال، روحیه مقاومت از بین نرفت، همانطور که در قیام قبایل مائوری به رهبری رئیس هک در مارس ۱۸۴۵ نشان داده شد، زمانی که آنها پرچم بریتانیا را پایین کشیدند و به شدت در برابر مهاجمان در شهر کوروراریکا مقاومت کردند. قدرت معنوی، تاب‌آوری ذاتی و دلبستگی عمیق این مردم به زندگی، ریشه‌های آنها را از انقراض کامل حفظ کرد. در دوره‌های آرامش نسبی و به لطف نرخ بالای زاد و ولد، جمعیت مائوری در طول قرن بیستم به سرعت شروع به بهبود کرد.

امروزه، قوم مائوری در حال تجربه یک رنسانس جمعیتی و فرهنگی قابل توجه هستند. تعداد آنها اکنون حدود ۷۰۰۰۰۰ نفر است که تقریباً ۱۵ درصد از کل جمعیت نیوزیلند را تشکیل می‌دهند و به شدت در برخی مناطق که بیش از ۵۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند، متمرکز شده‌اند.

علاوه بر این، تقریباً ۲۰۰۰۰۰ مائوری در خارج از نیوزیلند، عمدتاً در کشور همسایه، استرالیا، زندگی می‌کنند. پیمان ویتانگی، علیرغم همه چیز، همچنان یک سند زنده و نقطه کانونی برای مذاکرات جاری است، زیرا جوامع مائوری به دنبال بازپس‌گیری حقوق خود و به رسمیت شناخته شدن کرامت خود از طریق سازوکار‌های قانونی و اجتماعی هستند که بی‌عدالتی‌های تاریخی را تصدیق می‌کنند و به دنبال آشتی واقعی هستند که منجر به مشارکتی عادلانه‌تر می‌شود. اما آیا خیلی دیر نشده است؟