فقط ۳۰ دقیقه سونا؛ چه اتفاقی برای سلول‌های دفاعی بدن می‌افتد؟

به گزارش مجله خبری نگار/سیناپرس، سونا رفتن از دیرباز به‌عنوان روشی برای آرامش و بهبود سلامت جسمانی مورد توجه بوده است، اما شواهد علمی درباره تأثیر مستقیم آن بر عملکرد سیستم ایمنی همچنان محدود است. اکنون نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد قرار گرفتن کوتاه‌مدت در معرض گرمای سونا می‌تواند تغییراتی قابل اندازه‌گیری در سلول‌های دفاعی بدن ایجاد کند.

در این پژوهش که در مجله علمی Temperature منتشر شده است، ۵۱ زن و مرد میانسال در یک جلسه سونای سنتی فنلاندی شرکت کردند. شرکت‌کنندگان به مدت ۳۰ دقیقه در محیطی با دمای حدود ۷۳ درجه سانتی‌گراد قرار گرفتند و در میانه جلسه نیز دوش آب سرد گرفتند.

بررسی نمونه‌های خون نشان داد بلافاصله پس از پایان جلسه، شمار انواع مختلف گلبول‌های سفید در جریان خون افزایش یافته است. این تغییر شامل نوتروفیل‌ها، لنفوسیت‌ها و مونوسیت‌ها بود که هر یک نقش متفاوتی در شناسایی و مقابله با عوامل بیماری‌زا دارند. شمار ائوزینوفیل‌ها و بازوفیل‌ها نیز افزایش نشان داد.

نوتروفیل‌ها از نخستین سلول‌هایی هستند که در واکنش به عوامل بیماری‌زا وارد عمل می‌شوند. لنفوسیت‌ها در شناسایی عوامل بیگانه و ایجاد حافظه ایمنی نقش دارند و مونوسیت‌ها نیز با بلعیدن عوامل بیماری‌زا و بقایای سلولی به دفاع از بدن کمک می‌کنند.

با این حال، افزایش گلبول‌های سفید پایدار نبود. حدود ۳۰ دقیقه پس از پایان جلسه سونا، بیشتر این سلول‌ها به سطح پیش از آزمایش بازگشتند و تنها افزایش برخی مونوسیت‌ها همچنان مشاهده می‌شد. همچنین میزان بیشتر پروتئین‌های پیام‌رسان سیستم ایمنی موسوم به سیتوکین‌ها تغییر چشمگیری نداشت.

ایلکا هاینونن، پژوهشگر علوم ورزشی دانشگاه تورکو فنلاند، احتمال می‌دهد گرما باعث آزادشدن بخشی از گلبول‌های سفید ذخیره‌شده در بافت‌های بدن و ورود آنها به جریان خون شود. به گفته او، این جابه‌جایی می‌تواند به سلول‌های ایمنی فرصت بیشتری برای پایش بدن و واکنش به عوامل بیماری‌زا بدهد.

آیا سونا رفتن واقعاً سیستم ایمنی را تقویت می‌کند؟

پژوهشگران تأکید می‌کنند افزایش موقت گلبول‌های سفید به‌تنهایی به معنای تقویت قطعی سیستم ایمنی یا کاهش خطر ابتلا به بیماری‌ها نیست. در این مطالعه، تغییرات خونی شرکت‌کنندگان تنها تا ۳۰ دقیقه پس از سونا بررسی شد و مشخص نیست این واکنش در ساعات یا روز‌های بعد چه روندی دارد.

برخی مطالعات مشاهده‌ای پیشین، میان استفاده مکرر از سونا و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه ارتباط نشان داده‌اند. همچنین پژوهش‌های دیگری حاکی از آن است که قرار گرفتن بدن در معرض گرما می‌تواند برخی واکنش‌های فیزیولوژیک مشابه ورزش، از جمله تغییرات قلبی‌عروقی و کاهش فشار خون، ایجاد کند.

با این حال، محققان هنوز درباره سازوکار دقیق تأثیر گرما بر سلول‌های ایمنی اطلاعات کافی ندارند. برای نمونه، در مطالعه جدید انواع اختصاصی سلول‌های ایمنی مانند سلول‌های T و سلول‌های کشنده طبیعی بررسی نشدند؛ سلول‌هایی که نقش مهمی در شناسایی و از بین بردن عوامل بیماری‌زا دارند.

در یک پژوهش دیگر در سال ۲۰۲۳ نیز مشخص شد جلسات مکرر سونای فنلاندی می‌توانند بر برخی از این سلول‌ها اثر بگذارند، اما نوع واکنش به سابقه استفاده افراد از سونا بستگی داشته است. در آن مطالعه، افزایش گلبول‌های سفید در افراد باتجربه در استفاده از سونا مشاهده شد، درحالی‌که برخی سلول‌های T در افراد فاقد این تجربه کاهش یافتند.

در مجموع، یافته‌های جدید نشان می‌دهد گرمای سونا می‌تواند واکنشی کوتاه‌مدت در سلول‌های ایمنی بدن ایجاد کند؛ اما برای اثبات تأثیر آن بر تقویت پایدار سیستم ایمنی یا پیشگیری از بیماری‌ها، به مطالعات گسترده‌تر و طولانی‌مدت نیاز است.

پژوهشگران همچنین هشدار می‌دهند قرار گرفتن در معرض گرمای شدید، به‌ویژه برای افرادی که محدودیت‌های پزشکی دارند، بدون خطر نیست و نباید سونا را جایگزین روش‌های اثبات‌شده حفظ سلامت دانست.