از اخراج تا ومبلی؛ ماکلمور چگونه ورزشگاه‌های اروپا را با پرچم فلسطین پر کرد؟

به گزارش مجله خبری نگار، «می‌بینی، ما در سرزمین آزادگان، ترس را به مردم می‌فروشیم؛ اما این نسل قرار است به‌زودی این رشته‌ها را قطع کند می‌توانی تیک‌تاک را ممنوع کنی و ما را از الگوریتم‌ها بیرون بیندازی، اما دیگر دیر شده؛ ما حقیقت را دیده‌ایم.» این را ماکلمور خوانده در قطعه «Hind›s Hall» قطعه‌ای که ۷ ماه پس از ۷ اکتبر منتشر شد. ۴ ماه بعد هم «۲Hind’s Hall» را خواند. این بار با خود فلسطینی‌ها. ماجرای هر دو قطعه درباره غزه است. در قطعه دوم می‌خواند: «من خداوند را در چشمان یک آواره می‌بینم. کسی که ترجیح می‌دهد شهید شود تا اینکه تمام عمرش را زیر محاصره زندگی کند.» دوسال بعد از قطعه دوم، ماکلمور روی صحنه افتتاحیه کنسرت اد شیرن می‌رود. در همان ورزشگاهی که اسپانیا، آرژانتین را در فینال جام جهانی برد. تمام ظرفیت ورزشگاه پر شده.

بنجامین هموند هگرتی، مشهور به «ماکلمور» روی صحنه می‌رود. در اجرایش Hind’s Hall را می‌خواند و در پایان هم فریاد «آزاد باد فلسطین» سر می‌دهد. تمام ورزشگاه با او همراه است به‌جز یک جایگاه؛ بخش وی‌آی‌پی ورزشگاه. آنجایی که مالکان ورزشگاه‌های بزرگ آمریکا و نمایندگانشان به‌عنوان مهمان ویژه نشسته‌اند. دو روز بعد از اجرا تلفن اد شیرن زنگ می‌خورد. پدرخوانده مسابقات ورزشی آمریکا پشت تلفن است. کسی که تعیین می‌کند کدام اجرا باید در ورزشگاه‌های آمریکایی روی صحنه برود و کدام نه. مرد پشت تلفن، رابرت کرافت ۸۵ساله است. او هشدارش را بسیار قاطع اعلام می‌کند: «یا ماکلمور از کنسرت اخراج می‌شود یا هیچ ورزشگاهی میزبان اجرا‌های ادشیرن و کنسرت‌هایش نخواهد بود.» اد شیرن دست‌وپایش را گم می‌کند. همین چند ساعت قبل بود که در برابر طوفان‌های مجازی راه افتاده علیه ماکلمور یک ویدئو پر کرد و از او حمایت کرد. حالا شیرن باید ماکلمور را اخراج کند. همین هم شد. در پیامی ماکلمور از کنسرت کنار گذاشته شد و دلیل آن با صراحت تمام، مواضع سیاسی او بیان شد. حالا واقعاً ماکلمور را از الگوریتم بیرون انداخته‌اند، اما این تازه آغاز ماجراست. ماجرایی که همین چند روز قبل نزدیک به ۵۰ هزار نفر را به دوبلین، پاریس و لندن کشاند. آن هم در سیاسی‌ترین تور کنسرت جهان.

ایرلند سرزمین بابی‌ساندزهاست

در مقایسه با آنچه پیش‌تر بودم، به اسکلتی تبدیل شده بودم، اما اهمیتی نداشت. دیگر هیچ‌چیز واقعاً مهم نبود، جز اینکه نشکنم و تسلیم نشوم. بار دیگر به پهلو چرخیدم. سرما به جانم چنگ می‌انداخت. با خود فکر کردم آنها در تمام زرادخانه امپراتوری‌شان هیچ ابزاری ندارند که بتواند روحیه حتی یک اسیر جنگی سیاسی و جمهوری‌خواه را که حاضر به تسلیم‌شدن نیست، درهم بشکند و این حقیقت داشت. آنها نمی‌توانند و هرگز نخواهند توانست روحیه ما را درهم بشکنند. دوباره درحالی‌که از سرما می‌لرزیدم، به پهلو چرخیدم. برف از پنجره به داخل می‌آمد و روی پتو‌هایم می‌نشست. با خود گفتم: «Tiocfaidh ár lá» یعنی: «روز ما فرا خواهد رسید» و دوباره تکرار کردم: «روز ما فرا خواهد رسید.» این جملات برای بابی‌ساندز است، قهرمان ایرلندی‌ها که در زندان‌های انگلیس جان داد. ساندز در برابر انگلیس‌ها برای استقلال ایرلند مبارزه کرد. همین ویژگی ایرلندی‌ها باعث شد هر جایی که انگلیسی و غربی‌جماعت باشد آنها مقابلش قرار بگیرند. شاید به همین دلیل است که در کنار اسپانیا یکی از اصلی‌ترین مراکز حمایت از فلسطین شده، خاکی کنار گوش کاخ باکینگهام به نام ایرلند. ماکلمور هم اصالتش به همین منطقه می‌رسد. او هرچند در سیاتل به دنیا آمده؛ اما رگ و ریشه‌اش ایرلندی ا‌ست. به همین خاطر هم وقتی سیاسی‌ترین کنسرت جهان را کلید زد، نقطه آغازش را به دوبلین برد. شهری که بیراه نیست بگوییم به نسبت جمعیتش بیشترین حامی فلسطین را در کل اروپا دارد. اما ماجرای این کنسرت چیست؟

داستان به بعد از اخراج ماکلمور برمی‌گردد. او را که بیرون انداختند تمام خوانندگان کنسرت اد شیرن کنار کشیدند و مردم هم این خواننده ۳۵ساله را بایکوت کردند. یاد شیرن شد چوب دو سر طلا؛ ازیک‌طرف نمی‌توانست ماکلمور را برگرداند و از طرف دیگر با این وضعیت در کنسرت‌ها سودی نمی‌کرد. شیرن منتظر عذرخواهی ماکلمور بود و خاتمه دادن کل ماجرا با یک پیام یا ویدئو، مثل سال ۲۰۱۴، سالی که غزه باز هم مورد حملات اسرائیل قرار گرفته بود و ماکلمور از فلسطینی‌ها حمایت کرد، اما به‌خاطر فشار‌ها نتوانست دوام بیاورد و در پیامی گفت که قصدش توهین نژادی نبوده است. اما این بار داستان متفاوت است. ماکلمور عذرخواهی نکرد. از کنسرت کنار کشید و حمایت‌هایش را از فلسطین بیشتر کرد. به گروه‌های فلسطینی نزدیک‌تر شد. یکی از این گروه‌ها «حرکه الشباب الفلسطینی» بود. گروهی که راهپیمایی‌ها و جریانات فلسطینی کف خیابان‌های انگلیس، آمریکا و کانادا را مدیریت می‌کند و پشت هر حرکت فرهنگی‌ای در حمایت از فلسطین می‌توان دیدشان. «حرکه الشباب الفلسطینی» دیاسپورای فلسطینی در این سه کشور را مدیریت می‌کند و به عنوان یک صندوق مالی، کمک‌های بیرونی را دریافت و در چهارچوب فعالیت‌هایش خرج می‌کند.

هرچند اگر این گروه را از نظر سرمایه مالی در کنار گروه‌های صهیونیستی در خاک آمریکا قرار بدهیم، یک استارتاپ کوچک است در کنار متا، اما از نظر سرمایه اجتماعی تفاوتی جدی با صهیونیست‌ها دارد. هر چقدر صهیونیست‌ها در آمریکا درون‌گرا شده‌اند، فلسطینی‌ها در سه سال اخیر برون‌گراتر. بر اساس همین سرمایه اجتماعی هم ایده راه انداختن توری در حمایت از فلسطین به ذهن ماکلمور رسید. ایده کنسرت فلسطین آزاد از همین جا در سه شهر شکل گرفت. شروع کنسرت‌ها در دوبلین است، بعد به پاریس می‌رسد و سپس دور اول در لندن تمام می‌شود. ماکلمور گفته دور بعدی به آمریکا خواهد رسید. هدفی که فعلاً بلند پروازانه به نظر می‌رسد، چون اگر چنین اتفاقی بیفتد قطعاً پای سناتور‌های جمهوری‌خواه و خود ترامپ وسط کشیده می‌شود و جنجالی اساسی به راه خواهد افتاد. جنجالی که جنسش از رگ و ریشه مخالفت با جنگ ویتنام و آن دست حرکت‌های دهه‌های شصت و هفتاد میلادی به نظر می‌آید با این تفاوت که هیچ‌وقت در تظاهرات ضد ویتنام، کسی پرچم ویتنامی‌ها را در دست نمی‌گرفت و ریشی شبیه به ریش هو شی مین (رهبر کمونیست ویتنام) نمی‌گذاشت، اما اینجا و در این کنسرت‌ها شرط ورود یا همراه داشتن پرچم فلسطین است و یا چفیه. ماجرا همین‌قدر پیچیده است. به قول ماکلمور: «می‌توانی تیک‌تاک را ممنوع کنی و ما را از الگوریتم‌ها بیرون بیندازی، اما دیگر دیر شده؛ ما حقیقت را دیده‌ایم.»

آن‌ورآبی‌ها در کنسرت‌ها چه دیدند؟

از آنجا که ما توانستیم عیناً کنسرت را ببینیم برای شرح آنچه اتفاق افتاده از گزارش‌های خبرنگاران گاردین و ان‌بی‌سی‌نیوز و البته مجموعه ویدئو‌های بیرون‌آمده از کنسرت استفاده کنیم. الکسیس پتریدیس، ستون‌نویس گاردین نوشته: «اتفاقات شش هفته گذشته واقعاً حیرت‌انگیز بوده‌اند و احتمالاً با آنچه رابرت کرافت، مالک میلیاردر باشگاه فوتبال آمریکایی «نیو انگلند پتریوتس»، در ذهن داشت، تفاوت زیادی دارند. او از چهره‌های اصلی کارزاری بود که تلاش کرد اد شیرن را تحت فشار قرار دهد تا مکلمور را از تور تابستانی خود در آمریکا کنار بگذارد؛ آن هم پس از سخنرانی این رپر درباره فلسطین روی صحنه ورزشگاه مت‌لایف در نیوجرسی. مکلمور سرانجام از تور کنار گذاشته شد، اما در نتیجه این اتفاق شهرت و توجه عمومی به او به‌شدت افزایش یافت. البته انصافاً باید گفت او پیش از این نیز چهره ناشناخته‌ای نبود، هرچند بزرگ‌ترین آثار موفقش به حدود یک دهه پیش بازمی‌گردند. تور شیرن در میان موج گسترده انتقادات، به‌سختی به مسیر خود ادامه داد؛ درحالی‌که مکلمور توانست توجه رسانه‌ای ایجادشده را به فرصتی برای برگزاری تور مستقل خود تبدیل کند. او اکنون در سالن‌هایی به‌مراتب بزرگ‌تر از محل اجرا‌های آخرین تور اروپایی‌اش روی صحنه می‌رود و درآمد حاصل از این کنسرت‌ها به سازمان‌های کمک‌رسان به فلسطینیان اهدا می‌شود. تمام بلیت‌های سالن ۱۳ هزار نفری «تری‌آرنا» (۳Arena) در دوبلین فروخته شده است؛ اتفاقی که برای تمام دیگر اجرا‌های این تور نیز رخ داده است. در نتیجه، فضایی سرشار از هیجان و شور مسری بر این رویداد حاکم است.» پتریدیس درباره اجرا‌ها می‌گوید: «تماشاگران با مجموعه‌ای متنوع از برنامه‌ها روبه‌رو می‌شوند؛ از سخنرانی فعالان اجتماعی و سیاسی گرفته تا پیام‌های ویدئویی بازیگرانی مانند مارک رافلو و سینتیا نیکسون و همچنین جولین کازابلانکاس، خواننده اصلی گروه «استروکس».

در کنار اینها، دی‌جی فلسطینی-آمریکایی «حبی‌بیتس» (Habibeats) مجموعه‌ای از موسیقی‌های رقص با حال‌وهوای عربی اجرا می‌کند و گروه دونفره هیپ‌هاپ سیاسی آمریکایی «دد پرز» (Dead Prez) با سابقه‌ای طولانی در فعالیت‌های اعتراضی نیز روی صحنه حاضر می‌شود. تماشاگران برای «لینا مخول» (Lina Makoul)، شور و هیجان فوق‌العاده‌ای نشان می‌دهند. اجرای کوتاه او در اعتراض به سانسور آغاز می‌شود و با ترانه‌ای در انتقاد از سرمایه‌داری متأخر پایان می‌یابد.» گزارش‌های پتریدیس نشان می‌دهد ماجرای کنسرت ماکلمور فراتر از داستان فلسطین است و قصه درباره مواجهه جدی با نظام سرمایه‌داری ا‌ست. با این حال برایند این سه کنسرت در کنار هم نشان از یک نکته مهم دارد، طرفداران فلسطین به‌واسطه گروه‌های کوچک در حال شکل‌دهی حرکت‌های بزرگ هستند که صرفاً مسئله فلسطین را در بر نمی‌گیرد، هرچند در دایره مسائلشان نیز این مسائل نهفته است. برای آنکه مدل کنشگری درون کنسرت شفاف‌تر شود ماجرای اشعار ضد سرمایه‌داری را بگذارید کنار این گزارش خبرنگار گاردین: «نمایشگر‌های پشت سر خواننده یک کد QR را نشان می‌دهند که مخاطبان را به کارزاری حمایتی هدایت می‌کند. این کارزار برای حمایت از ۵۵ دانشجوی اهل غزه ایجاد شده که هنوز درخواست ویزای آنها برای تحصیل در ایرلند تأیید نشده است.» دایره مسائل در حل پرداخت گروه‌های فلسطینی در کف کنسرت به قدری متنوع است که حتی به مسائل دانشجوی غزه‌ای هم می‌رسد. با این حال همچنان ترس از بایکوت بین هنرمندان مختلف وجود دارد. ماکلمور در کنسرت دوبلین گفته در شش هفته گذشته «با افراد زیادی تماس گرفته است» و توضیح داده که گروه نی‌کپ و هوزیر نخستین هنرمندانی بودند که پذیرفتند در کنار او روی صحنه بروند، این موضوع نشان می‌دهد، با آنکه حرکت ماکلمور حرکت مهمی است، اما همچنان نتوانسته چرخه بایکوت را به صورت کامل بشکند.

کنسرت در وسط التهاب

ماکلمور بعد از کنسرت دوبلین به پاریس رفت، آن هم درملتهب‌ترین روز‌های فرانسه. از طرفی اگر کنسرت لغو می‌شد خودش داستانی به پا می‌کرد و اگر سر جایش می‌ماند، ممکن بود التهاب‌ها را بیشتر کند. جمع‌بندی مقامات پاریس این شد که کنسرت را بگیرند، اما در تدابیر امنیتی. دنیا اسماعیل، نویسنده GQ درباره کنسرت پاریس نوشته: «در تمام ۲۸ سال زندگی‌ام، هرگز این تعداد پرچم فلسطین و چفیه فلسطینی را در مرکز پاریس ندیده بودم. در کشوری که جرم‌انگاری همبستگی با فلسطین تقریباً به یک ورزش ملی تبدیل شده است، دیدن چنین صحنه‌ای به‌طرز عجیبی ناآشنا بود؛ اما درعین‌حال، آرامش‌بخش. در ۲۹ اکتبر، مکلمور دومین اجرای تور «فلسطین آزاد» خود را در سالن آکور آرنا (Accor Arena)، یکی از مشهورترین سالن‌های پایتخت فرانسه، برگزار کرد.» آن‌طور که اسماعیل می‌گوید این یکی از اولین دفعاتی ا‌ست که فرانسوی‌ها، به تجمع یک گروه اسلام‌گرا در این حجم واکنش مثبت نشان می‌دهند و این موضوع را می‌شود عقب‌نشینی پلیس فرانسه در برابر معترضان قلمداد کرد. از طرفی ترکیب جمعیتی حاضران در کنسرت نیز نه‌تنها از گروه‌های عرب، بلکه از تمام اقشار جامعه و نسل‌های مختلف از سرتاسر اروپا در نظر گرفته شده است. اسماعیل گزارش کرده: «دالیا، زن ۲۹ساله‌ای که نمی‌توانست کنسرت پاریس را از دست بدهد، همان صبح با قطار از بروکسل (پایتخت بلژیک) راهی پاریس شده بود. او می‌گوید: «با توجه به مسیری که جهان در پیش گرفته و شرایط کنونی، فکر می‌کنم ما فقط می‌خواهیم از هنرمندانی حمایت کنیم که موضع مشخصی می‌گیرند و ارزش‌های مشترکی با ما دارند. همچنین می‌خواهیم در کنار افرادی جمع شویم که به همان ارزش‌ها باور دارند.»

آن‌طور که خبرنگاران میدانی شرح می‌دهند، تور فلسطین آزاد بیش از آنکه یک کنسرت موسیقی باشد یک کنش جمعی و یک حرکت سیاسی است. این را می‌شود از ترتیب برنامه‌ها و پخش مستند در ابتدای کنسرت هم متوجه شد. اسماعیل همچنین گزارش می‌دهد: «یک ردیف عقب‌تر، میرنا، زن ۴۳ساله‌ای، ایستاده بود. او فقط برای شرکت در این رویداد از بارسلونا پرواز کرده بود. میرنا درحالی‌که با تبسمی به سالن مملو از جمعیت نگاه می‌کرد، گفت: «تغییری در راه است.» میرنا از اعضای «ناوگان جهانی صمود» (Global Sumud Flotilla) است؛ ابتکاری بین‌المللی و غیرنظامی که با هدف رساندن کمک‌های بشردوستانه به غزه و به چالش کشیدن محاصره اسرائیل، از مسیر دریا به سمت غزه حرکت می‌کند. برای او حضور در کنسرت مکلمور و حمایت از این برنامه موضوعی نبود که بتوان درباره آن تردید کرد. او می‌گوید: این رویداد برای بسیاری از افرادی که تاکنون از بیان عقایدشان می‌ترسیدند، نقطه عطف خواهد بود. ثابت می‌کند وقتی در سمت درست تاریخ بایستید، مردم نیز در کنار شما خواهند ایستاد و ما همان مردم هستیم؛ ما اکثریتیم.» مسئله سطح کنشگری سیاسی در صحبت‌های میرنا کاملاً مشهود می‌شود. این شاید اولین جایی در تاریخ است که یک حرکت فرهنگی در چنین وسعتی سر تا سر اروپا را با پرچم فلسطین فتح می‌کند. این موضع نشان می‌دهد، حرکت‌های حمایتی پس از ۷ اکتبر حالا تغییر شکل داد و به نحوی پویا در حال بازتولید فرهنگی ا‌ست.

بیخ گوش باکینگهام

نقطه عطف ماجرا در ومبلی رخ می‌دهد. پس از رفتن ماکلمور به دوبلین و پاریس او حالا فقط چند متر آن‌طرف‌تر از باکینگهام چفیه و پرچم فلسطین بلند کرده و بزرگ‌ترین استادیوم انگلستان را با خود همراه کرده است. شاید این مهم‌ترین دهن‌کجی تاریخ به آمریکایی‌ها باشد. تنها کمتر از دوماه پس از اخراج و بایکوت یک خواننده در آمریکا او در بزرگ‌ترین سالن و انگلیس نزدیک به ۱۵ هزار نفر را جمع می‌کند تا اجرا داشته باشد. این یعنی تغییر در حال وقوع است. ماکلمور در پایان کنسرتش اعلام کرد مقصد بعدی آمریکاست و حرف او بیشتر از آنکه یک خبر در حوزه موسیقی باشد، یک هشدار سیاسی جدی ا‌ست. هشداری که می‌گوید اصلاً بعید نیست مایکلمور و رفقایش چفیه را دور گردن مجسمه آزادی هم بیندازند.

منبع: فرهیختگان-محمدحسن سلطانی