خطر آتش‌سوزی در بیمارستان‌ها؛ ۵۰ درصد مراکز درمانی ناایمن‌اند!

به گزارش مجله خبری نگار/بهداشت نیوز، سید سجاد رضوی، روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در همایش هفته جهانی سوختگی که در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، با اشاره به ضرورت تقویت حمایت‌های درمانی و بیمه‌ای از بیماران سوختگی، اظهار کرد: در فاز حاد درمان، پوشش بیمه‌ای و حمایت‌های مناسبی وجود دارد، اما پس از خروج بیمار از مرحله حاد یا ترخیص از بیمارستان، حمایت‌های لازم در زمینه مراقبت‌های درمانی، روانی و اجتماعی در طول سال‌های بعد از سوختگی با ضعف‌هایی همراه است.

وی با اشاره به اهمیت پوشش بیمه‌ای تجهیزات مورد نیاز بیماران سوختگی افزود: یکی از مواردی که در این زمینه مطرح شده، لباس‌های مخصوص بیماران سوختگی است که در صورت قرار گرفتن تحت پوشش بیمه می‌تواند هزینه‌های مرتبط با سوختگی‌های با درصد بالا را حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر کاهش دهد. به همین دلیل، در تلاش هستیم تجهیزات و وسایلی را که ضرورت بالایی دارند و استفاده از آنها می‌تواند هزینه‌های درمان را کاهش دهد، در فهرست پوشش بیمه‌ای قرار دهیم.

رضوی با اشاره به ثبت سالانه حدود ۳۰۰ هزار مورد سوختگی در کشور، اظهار داشت: از این تعداد، حدود ۳۰ هزار نفر بستری می‌شوند و با فرض مرگ و میر ۱۰ درصدی در میان بیماران بستری، سالانه حدود ۳۰۰۰ نفر جان خود را بر اثر سوختگی از دست می‌دهند.

به گفته وی، توسعه پوشش بیمه‌ای تجهیزات ضروری، راه اندازی نظام ثبت و پیگیری بیماران سوختگی، افزایش تخت‌های تخصصی و توانمندسازی پزشکان عمومی برای ارائه خدمات در مراکز سطح ۲ از جمله برنامه‌های وزارت بهداشت در این حوزه است.

ضرورت استفاده از ظرفیت پزشکان عمومی در درمان سوختگی

معاون درمان وزارت بهداشت با انتقاد از تمرکز بیش از حد خدمات درمانی بر پزشکان فوق تخصص و دارای فلوشیپ گفت: یکی از نقیصه‌هایی که در حوزه سوختگی مشاهده می‌شود، تخصصی سازی بیش از اندازه خدمات است؛ موضوعی که به نوعی از آسیب‌های کل حوزه سلامت کشور به شمار می‌رود.

رضوی ادامه داد: در حال حاضر تمایل داریم درمان سوختگی عمدتا توسط پزشکانی انجام شود که دوره‌های فوق تخصصی یا فلوشیپ را گذرانده‌اند، در حالی که بسیاری از پزشکان عمومی نیز علاقه‌مند هستند در این حوزه فعالیت کنند. اگر این پزشکان توانمند شوند، می‌توانند در مراکز سطح ۲ خدمات مناسبی به بیماران ارائه دهند.

وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت پزشکان عمومی در بخش‌های مختلف درمانی افزود: این موضوع تنها به سوختگی محدود نمی‌شود و در حوزه‌هایی مانند اورژانس، بیهوشی و مراقبت‌های ویژه نیز باید از ظرفیت پزشکان عمومی آموزش دیده استفاده کنیم. برنامه ما این است که با توانمندسازی این گروه از پزشکان، زمینه ارائه خدمات مناسب در کنار سایر اعضای تیم درمان فراهم شود.

کمبود مراکز تخصصی و تخت‌های سوختگی در کشور

رضوی با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های درمان سوختگی در کشور اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۱۲ تا ۱۳ مرکز سطح ۳ برای ارائه خدمات تخصصی سوختگی و حدود ۲۳ تا ۲۴ مرکز سطح ۲ در کشور فعالیت دارند. با این حال، برخی استان‌ها فاقد مراکز مورد نیاز هستند و تعداد تخت‌های سوختگی نیز تقریبا نصف استاندارد مورد نیاز است. همچنین تعداد تخت‌های مراقبت ویژه سوختگی در کشور پایین است.

وی با بیان اینکه کیفیت درمان بیماران سوختگی در استان‌های مختلف تفاوت قابل توجهی دارد، گفت: در برخی استان‌ها کیفیت درمان بالا و میزان مرگ و میر پایین است، اما در برخی مراکز دیگر، حتی با وجود قرار گرفتن در سطح ۳، عوارض و مرگ و میر بیماران بسیار بالاست.

معاون درمان وزارت بهداشت تاکید کرد: برای کاهش این تفاوت ها، باید از ظرفیت پزشکان عمومی استفاده کنیم و با آموزش و توانمندسازی آنان، امکان ارائه خدمات با کیفیت را در مراکز مختلف فراهم آوریم.

راه اندازی نظام ثبت و پیگیری بیماران سوختگی در کشور

وی با تاکید بر ضرورت ایجاد نظام جامع ثبت اطلاعات بیماران سوختگی گفت: باید نظامی برای ثبت و پیگیری بیماران سوختگی ایجاد شود تا اطلاعات هر بیمار، از محل و زمان وقوع سوختگی تا سال‌های بعد و در طول پیگیری‌های درمانی، به صورت منظم ثبت و قابل رصد باشد.

رضوی افزود: با راه اندازی این نظام می‌توانیم علل بروز سوختگی‌ها را شناسایی کنیم، عملکرد مراکز مختلف را با یکدیگر بسنجیم، مراکز موفق را مشخص کنیم و میزان مصرف دارو‌ها و تجهیزات را مورد ارزیابی قرار دهیم. همچنین مشخص خواهد شد که در کدام بخش‌ها مصرف دارو و تجهیزات بیش از نیاز است یا با کمبود مواجه هستیم و بیماران با چه مشکلاتی روبه رو هستند.

وی با اشاره به حضور گروه‌های مختلف تخصصی در فرایند درمان بیماران سوختگی اظهار کرد: در حال حاضر متخصصان، پرستاران، کارشناسان توانبخشی، روانشناسان، روانپزشکان و سایر اعضای تیم درمان در مراکز سوختگی فعالیت می‌کنند و اطلاعات ارزشمندی در این زمینه وجود دارد. با این حال، برای برنامه ریزی دقیق و مبتنی بر شواهد، لازم است این اطلاعات به صورت منسجم در یک نظام ثبت ملی گردآوری شود.

معاون درمان وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: یکی از برنامه‌های قطعی ما، پیگیری راه اندازی نظام ثبت بیماران سوختگی در سراسر کشور است تا در آینده نزدیک، اطلاعات این بیماران در قالب یک نظام رجیستری قابل استفاده باشد.

ضرورت پیشگیری از سوختگی به جای واکنش پس از وقوع حادثه

رضوی با انتقاد از رویکرد واکنشی در مدیریت حوادث سوختگی گفت: در بسیاری از موارد، زمانی به موضوع سوختگی توجه می‌کنیم که حادثه اتفاق افتاده است. برای مثال، با نزدیک شدن به نوروز، معمولا در نیمه دوم اسفند و تنها چند روز مانده به چهارشنبه آخر سال، هشدار‌ها افزایش پیدا می‌کند و نگاه‌ها به عملکرد آتش نشانی، سرعت حضور نیرو‌های امدادی، انتقال مصدومان توسط اورژانس و آماده باش مراکز سوختگی معطوف می‌شود.

وی افزود: در برخی سال‌های گذشته، آمار مراجعات ناشی از حوادث چهارشنبه آخر سال به مراکز درمانی به اندازه‌ای بوده که با آمار حوادث جنگی قابل مقایسه بوده و حتی در بعضی سال‌ها از آن نیز فراتر رفته است. باید به این موضوع توجه کنیم که شمار زیادی از این حوادث با برنامه ریزی و آموزش قابل پیشگیری هستند.

معاون درمان وزارت بهداشت با تاکید بر ضرورت ترویج شادی ایمن در جامعه اظهار کرد: هدف این نیست که مردم جشن نگیرند یا شادی نکنند، بلکه باید شرایطی فراهم کنیم که جشن‌ها و مراسم با رعایت اصول ایمنی برگزار شوند. صرفا با نهی کردن و گفتن اینکه مراسم برگزار نشود، نمی‌توان از وقوع حوادث جلوگیری کرد؛ بلکه باید فرهنگ ایمنی را گسترش دهیم تا مردم از وسایل غیر ایمن استفاده نکنند و حوادث قابل پیشگیری کاهش یابد.

ناایمنی حدود نیمی از بیمارستان‌های کشور

رضوی با اشاره به وضعیت ایمنی بیمارستان‌ها گفت: شاید برای بسیاری از افراد تعجب آور باشد، اما حدود ۵۰ درصد بیمارستان‌های کشور به دلیل قدمت بالا و مشکلات ساختاری، از نظر ایمنی با چالش مواجه هستند. در برخی از این مراکز، وضعیت ساخت و ساز و زیرساخت‌ها به گونه‌ای است که ایمن سازی آنها در برابر حریق به اقدامات اساسی نیاز دارد.

وی ادامه داد: حدود دو سال پیش اعلام کردیم که برای جایگزینی، بهسازی و نوسازی حدود ۵۰۰ بیمارستان، بیش از ۵۰۰ همت اعتبار مورد نیاز است. با توجه به گذشت زمان و افزایش هزینه ها، این رقم اکنون قطعا به حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ همت رسیده است؛ اعتباری که تامین آن در شرایط فعلی به سادگی امکان پذیر نیست.

معاون درمان وزارت بهداشت با بیان اینکه برخی بیمارستان‌های کشور حتی پروانه‌های لازم را نیز ندارند، افزود: اگرچه هر سال بودجه‌هایی محدود برای اصلاح و بهسازی این مراکز اختصاص داده می‌شود، اما با توجه به محدودیت منابع، امکان اصلاح همزمان همه بیمارستان‌ها وجود ندارد. در نتیجه، برخی از بیمارستان‌های ما از نظر خطر آتش سوزی، هم برای بیماران و هم برای کارکنان، خود به یک محل خطر تبدیل شده‌اند و برای ارتقای ایمنی آنها به همکاری جدی آتش نشانی و سایر دستگاه‌های مسئول نیاز داریم.

آموزش کارکنان بیمارستان‌ها برای مقابله با آتش سوزی

وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای ارتقای آمادگی مراکز درمانی در برابر آتش سوزی اظهار کرد: در این مدت، آموزش‌هایی برای کارکنان مراکز درمانی در نظر گرفته شده و سازمان آتش نشانی نیز همکاری بسیار خوبی در زمینه آموزش پرسنل برای اطفای حریق داشته است.

رضوی با اشاره به وقوع یک حادثه آتش سوزی در یک مرکز درمانی گفت: در سال گذشته، در یکی از کلینیک‌ها بر اثر بروز جرقه الکتریکی، آتش سوزی رخ داد. فیلم این حادثه موجود است؛ یکی از نیرو‌ها که زیر محل ایجاد جرقه قرار داشت، از جای خود بلند شد و محل را ترک کرد، اما متاسفانه در ادامه آتش سوزی گسترده‌ای رخ داد و چند نفر نیز جان خود را از دست دادند.

وی افزود: در مقابل، در مرکز دیگری که کارکنان آن آموزش‌های لازم را دیده بودند، در شرایطی مشابه، افراد بلافاصله از کپسول آتش نشانی استفاده کردند و آتش را خاموش کردند؛ در نتیجه، با وجود شدت مشابه حادثه، اتفاق دیگری رخ نداد. این نمونه نشان می‌دهد که آموزش و آمادگی کارکنان تا چه اندازه در جلوگیری از گسترش حریق و کاهش تلفات موثر است.

معاون درمان وزارت بهداشت ادامه داد: برای مراکز درمانی، کد‌ها و مسئولیت‌هایی تعریف کرده‌ایم و در هر شیفت، افراد مشخصی مسئولیت دارند تا بدانند چگونه از کپسول آتش نشانی استفاده کنند و در زمان بروز حادثه، افراد حاضر در مرکز را به شکل ایمن جابه جا کنند.

وی تاکید کرد: اجرای مانور‌های آمادگی در برابر حریق باید متناسب با وسعت مراکز و منابع مالی در دسترس، در بیمارستان‌ها انجام شود تا خود مراکز درمانی نیز در برابر آتش سوزی ایمن باشند و به محل وقوع حادثه تبدیل نشوند.

رضوی همچنین با قدردانی از همکاری سازمان آتش نشانی گفت: با آتش نشانی هماهنگی داریم که هر زمان در یکی از مراکز درمانی حادثه آتش سوزی رخ می‌دهد، اطلاعات و شرح ماوقع در اختیار ما قرار گیرد و علت حادثه، اقدامات انجام شده و نحوه اطفای حریق مشخص شود. لازم می‌دانم از همراهی و همکاری ویژه سازمان آتش نشانی در این زمینه تشکر کنم.

ضرورت اصلاح نظام پرداخت و حمایت مالی از مراکز سوختگی

معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به مشکلات نیروی انسانی در بخش‌های سوختگی اظهار کرد: یکی از مشکلات حوزه سوختگی که موجب نارضایتی نیز می‌شود، وضعیت نظام پرداخت است. پزشکان، پرستاران و سایر کارکنانی که در بخش‌های سوختگی فعالیت می‌کنند، واقعا با روحیه ایثار و فداکاری این کار را می‌پذیرند و در این بخش‌ها خدمت می‌کنند.

وی افزود: برخی از پزشکان می‌توانند در حوزه خدمات زیبایی و جراحی پلاستیک فعالیت کنند و شرایط کاری و درآمدی متفاوتی داشته باشند؛ به همین دلیل ممکن است انگیزه کافی برای فعالیت در حوزه سوختگی نداشته باشند. در مقابل، کادر درمانی که در این بخش‌ها فعالیت می‌کند، با وجود زحمات فراوان و علاقه‌ای که به کار خود دارد، آن طور که شایسته است دیده نشده است.

رضوی با اشاره به برنامه‌های وزارت بهداشت برای اصلاح این وضعیت گفت: در سال گذشته تغییراتی در تعرفه‌های این حوزه در نظر گرفته شد و امسال نیز اصلاحات بیشتری را دنبال می‌کنیم. با این حال، نباید تمام نظام پرداخت مراکز سوختگی را به پرداخت مبتنی بر خدمت یا فی فور سرویس محدود کنیم.

وی توضیح داد: اگر یک بیمارستان سوختگی در مقطعی بیمار سوختگی نداشته باشد، درآمد آن کاهش پیدا می‌کند و این مسئله اداره مرکز و تامین هزینه‌های کارکنان و پزشکان را با مشکل مواجه می‌سازد. به همین دلیل، مراکز سوختگی و مراکز مشابه باید از بودجه‌های دوره‌ای و عملیاتی برخوردار شوند تا حتی در زمان کاهش تعداد بیماران نیز بتوانند هزینه‌های جاری خود را تامین کنند و به فعالیت ادامه دهند.

معاون درمان وزارت بهداشت تاکید کرد: حمایت بیمه‌ای و مالی از این مراکز باید به گونه‌ای باشد که هم در شرایط عادی توان اداره مجموعه را داشته باشند و هم در زمان پذیرش بیماران سوختگی، بتوانند خدمات مناسب و با کیفیتی ارائه دهند.

ارتباط عملکرد مراکز سوختگی با کیفیت خدمات و میزان مرگ و میر

رضوی با اشاره به برنامه‌های وزارت بهداشت برای ارتقای کیفیت خدمات سوختگی گفت: یکی از محور‌های مهم برنامه ما، افزایش پوشش بیمه‌ای خدمات و تجهیزات مورد نیاز بیماران، به ویژه در مناطقی است که این اقدامات از نظر هزینه اثربخشی توجیه پذیر هستند.

وی افزود: باید عملکرد بیمارستان‌های مختلف را بر اساس شاخص‌هایی مانند میزان مرگ و میر و بروز عوارض ارزیابی کنیم. اگر میزان مرگ و میر و عوارض بیماران را در ارزیابی عملکرد مراکز و تخصیص منابع آنها لحاظ نکنیم، نمی‌توانیم مراکز موفق را به شکل مناسبی تقویت کنیم.

معاون درمان وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: مراکزی که عملکرد خوبی دارند باید تشویق شوند و مراکزی که عملکرد ضعیف تری دارند، باید تحت آموزش و اصلاح قرار گیرند. هدف این است که کیفیت خدمات سوختگی در تمام مراکز درمانی کشور ارتقا پیدا کند و تفاوت‌های موجود میان استان‌ها و مراکز کاهش یابد.

وی همچنین از برنامه وزارت بهداشت برای افزایش تعداد تخت‌های سوختگی خبر داد و گفت: افزایش ظرفیت تخت‌های سوختگی و تخت‌های مراقبت ویژه این بیماران را متناسب با منابع موجود دنبال می‌کنیم.

تجربه موفق استفاده از پزشکان عمومی آموزش دیده در مراکز سوختگی

رضوی با اشاره به تجربه بازدید خود از یک مرکز سوختگی در ترکیه گفت: در این بازدید با الگویی مواجه شدم که برایم بسیار جالب بود. در آن مرکز، یک پزشک خانواده یا پزشک عمومی آموزش دیده به همراه یک جراح، بخش سوختگی را اداره می‌کردند و با وجود تعداد بالای بیماران، وضعیت بخش از نظر بهداشت و کیفیت خدمات بسیار مناسب بود.

وی ادامه داد: در آن مرکز، دو نفر مسئولیت پاسخگویی و مدیریت حدود ۶۰ تخت بستری و ۱۵ تخت مراقبت ویژه سوختگی را بر عهده داشتند و در انتهای بخش نیز اتاق عمل وجود داشت. شرایط بهداشتی و کیفیت مراقبت به گونه‌ای بود که آثار نامطلوبی که معمولا ممکن است در بخش‌های سوختگی مشاهده شود، در آنجا وجود نداشت.

معاون درمان وزارت بهداشت افزود: پس از گفت‌و‌گو با پزشک خانواده آن مرکز، متوجه شدم که او دوره‌های آموزشی مورد نیاز برای درمان بیماران سوختگی را گذرانده و در زمینه‌هایی مانند بیماری‌های کلیوی، پوست و عفونت نیز دانش و مهارت لازم را کسب کرده است. این پزشک توانایی مدیریت بخش سوختگی را داشت و میزان مرگ و میر بیماران در آن مرکز نیز بسیار پایین بود. آن مرکز از نظر کیفیت خدمات، نمونه‌ای قابل توجه و مورد توجه سازمان جهانی بهداشت بود و پرداخت به پزشکان نیز به صورت ماهانه انجام می‌شد.

رضوی با اشاره به نحوه استفاده از خدمات تخصصی در این مرکز گفت: در جریان بازدید، بیماری با سوختگی حدود ۹۰ درصد به مشاوره چشم پزشکی نیاز داشت. پزشک مسئول بخش با وجود اینکه بسیاری از اقدامات درمانی را انجام می‌داد، تاکید کرد که معاینه تخصصی چشم در حیطه توانایی او نیست. به همین دلیل، از قبل با چشم پزشک هماهنگ کرده بود تا در ساعت مشخصی برای معاینه بیمار حاضر شود.

وی افزود: چشم پزشک در زمان تعیین شده بیمار را معاینه کرد و اقدامات مورد نیاز انجام شد. در کنار آن، به پزشک عمومی نیز درباره اقدامات لازم برای پیگیری وضعیت بیمار آموزش داده شد. این تجربه نشان می‌دهد که پزشکان عمومی آموزش دیده می‌توانند بخش مهمی از خدمات سوختگی را ارائه دهند و در موارد تخصصی نیز با هماهنگی به موقع با متخصصان، کیفیت درمان را حفظ کنند.

توجه به مصدومان سوختگی و ضرورت پیشگیری از حوادث در مدارس

معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به حادثه دانش آموزان میناب گفت: صبح امروز در جلسه شورای معاونان وزارت بهداشت، کلیپی از دانش آموزان میناب توسط دکتر کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت بهداشت، پخش شد. شهدای این حادثه را گرامی می‌داریم و برای خانواده‌های آنان آرزوی صبر داریم. مشاهده وضعیت مصدومان سوختگی، به ویژه کودکانی که در برابر خانواده‌های خود با آسیب‌های شدید مواجه شده‌اند، بسیار دردناک است و ما از دل و جان در خدمت این بیماران هستیم.

رضوی در ادامه با اشاره به تداوم استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد در برخی مدارس کشور اظهار کرد: حادثه سوختگی دانش آموزان شین آباد نیز در کشور رخ داد، اما همچنان در برخی مدارس از بخاری‌های نفتی استفاده می‌شود و بخاری‌های گازی و سایر وسایل گرمایشی غیراستاندارد نیز در مدارس وجود دارند.

وی افزود: استانداردسازی سیستم‌های گرمایشی مدارس به تامین منابع مالی نیاز دارد، اما انجام این اقدامات می‌تواند از بروز سوختگی، به ویژه در کودکان و دانش آموزان، پیشگیری کند.

معاون درمان وزارت بهداشت در پایان تاکید کرد: در گروه‌های سنی کودکان، نوجوانان و جوانان و همچنین در میان زنان، موارد سوختگی قابل توجه است؛ در حالی که بسیاری از این حوادث با آموزش، رعایت استاندارد‌های ایمنی و تامین منابع لازم قابل پیشگیری هستند. بنابراین، باید پیشگیری از سوختگی را به عنوان یکی از اولویت‌های مهم نظام سلامت دنبال کنیم.