یک متخصص قلب و عروق توضیح می‌دهد که چگونه کلسترول را از طریق رژیم غذایی کاهش دهیم

به گزارش مجله خبری نگار، تغییرات غذایی می‌تواند به کاهش سطح کلسترول "بد" کمک کند: در درجه اول با جایگزینی چربی‌های اشباع شده و همچنین غذا‌های حاوی فیبر محلول و استرول‌های گیاهی. با این حال، حتی بهبود قابل توجه در سطح کلسترول به این معنی نیست که بیمار می‌تواند مصرف دارو‌های تجویز شده را متوقف کند. مقاله ایزوستیا به بررسی چگونگی عملکرد این رژیم غذایی و اینکه چه زمانی تغییرات غذایی به تنهایی کافی نیستند، می‌پردازد.

چرا کلسترول بالا به راحتی نادیده گرفته می‌شود؟

کلسترول بالا معمولاً علائم قابل توجهی ایجاد نمی‌کند. فرد ممکن است احساس خوبی داشته باشد و تنها پس از آزمایش خون از تغییرات آن آگاه شود. با این حال، یک سطح "کلسترول کل" برای ارزیابی خطر کافی نیست: پزشکان باید بدانند که چه بخشی از آن کلسترول، LDL (لیپوپروتئین با چگالی کم) است و همچنین سایر شرایط و عوامل خطر را در نظر بگیرند.

کلسترول به خودی خود برای بدن ضروری است. این ماده جزئی از غشای سلولی است و در تشکیل چندین هورمون، ویتامین D و اسید‌های صفراوی نقش دارد. مشکلات زمانی ایجاد می‌شوند که ذرات اضافی حامل کلسترول، عمدتاً LDL، برای مدت طولانی در خون باقی بمانند. این ذرات در تشکیل پلاک‌های آترواسکلروتیک در دیواره‌های شریان نقش دارند. اگر پلاکی آسیب ببیند و لخته‌ای روی سطح آن تشکیل شود، جریان خون می‌تواند مسدود شود.

ریاض پاتل، متخصص قلب و عروق از دانشگاه کالج لندن، گفت: «مهم است که دقیقاً بفهمید کدام بخش از کلسترول شما بالا رفته است.»

بنابراین، توصیه‌های غذایی به تنهایی به مهمترین سوال بیمار پاسخ نمی‌دهد: خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی چقدر است و چه میزان کاهش LDL باید حاصل شود.

چه چیزی در تغذیه بیشترین تأثیر را دارد؟

به گفته پاتل، تغییرات غذایی یکی از موثرترین راه‌ها برای تأثیرگذاری بر سطح کلسترول است. در میان اجزای رژیم غذایی، او به ویژه استرول‌ها و استانول‌های گیاهی را برجسته کرد. این مواد از نظر ساختاری شبیه کلسترول هستند و از جذب مقداری کلسترول در روده جلوگیری می‌کنند. آنها در غذا‌های گیاهی یافت می‌شوند، اما در وعده‌های معمولی، معمولاً برای کاهش قابل توجه LDL بسیار کم هستند. مطالعات اغلب محصولات ویژه حاوی آنها، مانند ماست، نوشیدنی‌ها و کره‌ها را بررسی کرده‌اند.

این متخصص قلب گفت: «این احتمالاً یکی از بهترین راه‌ها برای کاهش کلسترول بدون دارو است - حدود ۱۰٪.»

با مصرف روزانه ۱.۵ تا ۳ گرم استرول یا استانول، بسته به دوز، کاهش LDL در مطالعات تقریباً ۷ تا ۱۲ درصد گزارش شده است. این نتایج میانگین برای شرایط مورد مطالعه است و تأثیر یکسانی را برای هر فرد تضمین نمی‌کند. لیست مواد تشکیل دهنده باید روی بسته بندی بررسی شود: ماست معمولی یا روغن نباتی نباید معادل یک محصول غنی شده در نظر گرفته شود.

همچنین یک محدودیت قابل توجه وجود دارد. نشان داده شده است که استرول‌ها و استانول‌ها کلسترول LDL را کاهش می‌دهند، اما هیچ مطالعه مستقیمی وجود ندارد که به طور قانع‌کننده‌ای کاهش حملات قلبی و سکته مغزی را به لطف این محصولات نشان دهد. HEART UK آنها را به عنوان مکمل رژیم غذایی و در صورت لزوم، به عنوان مکمل دارو‌های تجویزی در نظر می‌گیرد. محصولات غنی‌شده برای افرادی که کلسترول بالا دارند در نظر گرفته شده است. استفاده از آنها در دوران بارداری، شیردهی و برای کودکان خردسال نیاز به ارزیابی جداگانه توسط متخصص دارد.

غذای رایج‌تری که پاتل به آن اشاره می‌کند، جو دوسر است. جو دوسر حاوی بتا گلوکان، نوعی فیبر محلول، است. این ماده به کاهش جذب کلسترول در روده‌ها، از جمله کلسترولی که از طریق صفرا وارد روده می‌شود، کمک می‌کند. بتا گلوکان در جو نیز یافت می‌شود، بنابراین نیازی به خوردن بلغور جو دوسر برای هر وعده صبحانه نیست.

طبق این بررسی، دوز روزانه مورد مطالعه ۳ گرم بتا گلوکان از جو دوسر و جو است. این دوز با کاهش تقریباً ۴ تا ۶ درصدی کلسترول LDL همراه است. به راحتی می‌توان برچسب را اشتباه خواند: سه گرم فیبر غذایی کل و سه گرم بتا گلوکان مقادیر متفاوتی هستند. دوز مورد مطالعه را می‌توان با خوردن چندین وعده جو دوسر یا جو در طول روز به دست آورد.

منابع دیگر فیبر نیز شایسته جایگاهی در رژیم غذایی هستند: لوبیا، عدس، سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل به رژیم غذایی تنوع می‌بخشند و می‌توانند به کنترل سطح چربی کمک کنند. دانشمندان همچنین آجیل و محصولات سویا را برجسته می‌کنند. تأثیر مورد انتظار آنها بر کلسترول LDL به صورت جداگانه کمتر از غذا‌های غنی از استرول است، اما تغییرات غذایی می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. عاقلانه است که این غذا‌ها را به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی کلی اضافه کنید، نه به عنوان یک افزودنی به منوی موجود بدون در نظر گرفتن ترکیب آن.

چه غذا‌هایی باید جایگزین شوند؟

به همان اندازه این سوال مهم است که محصول جدید دقیقاً جایگزین چه چیزی خواهد شد. اگر رژیم غذایی هنوز به شدت به غذا‌های پرچرب اشباع وابسته باشد، تغییر قابل توجه آن با یک وعده بلغور جو دوسر دشوار خواهد بود. منابع چربی اشباع می‌تواند شامل گوشت‌های چرب، برخی گوشت‌های فرآوری شده، کره، محصولات پخته شده و حتی روغن نارگیل باشد. چربی اشباع اضافی به افزایش LDL کمک می‌کند.

یک قانون عملی این است که به جای برخی چربی‌های اشباع‌شده، منابع چربی غیراشباع بیشتری را انتخاب کنید: برای مثال، هنگام پخت‌وپز به جای کره از روغن نباتی و به جای برخی غذا‌های گوشتی چرب از حبوبات، ماهی یا سایر غذا‌های مناسب استفاده کنید. انجمن قلب آمریکا در دستورالعمل‌های سال ۲۰۲۶ خود، این جایگزینی را به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم، همراه با سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل در نظر می‌گیرد. همچنین توصیه می‌کند که قند افزوده را محدود کرده و غذا‌های با حداقل فرآوری را انتخاب کنید.

این همچنین تغییر نگرش نسبت به تخم مرغ را توضیح می‌دهد. زرده تخم مرغ حاوی کلسترول است، اما میزان کلسترول موجود در غذا با سطح کلسترول خون برابر نیست.

پاتل توضیح داد: «ما قبلاً فکر می‌کردیم که غذا‌های پرکلسترول لزوماً سطح کلسترول را بالا می‌برند. این درست نیست.»

طبق گفته انجمن قلب آمریکا، برای اکثر افراد، بررسی تصویر کلی تغذیه، از جمله نسبت چربی‌های اشباع شده به غیراشباع، هنگام ارزیابی رژیم غذایی آنها از تلاش برای حذف هر غذای حاوی کلسترول مهم‌تر است.

در نتیجه، توصیه این متخصص قلب در مورد ممنوعیت مصرف تخم مرغ یا تغییر به یک غذای "سالم" نیست، بلکه در مورد ایجاد تغییرات پایدار در رژیم غذایی معمول شماست. او در تفسیر خود، یک رژیم غذایی متنوع بدون چربی اشباع اضافی و با غذا‌های فرآوری شده کمتر را توصیه می‌کند. برخی از غذا‌ها با اثرات اثبات شده بر کلسترول LDL می‌توانند نتایج این رویکرد را افزایش دهند.

وقتی تغذیه به تنهایی کافی نیست

عنوان «کاهش کلسترول بدون استاتین» مستلزم یک نکته‌ی مهم است: کاهش کلسترول بدون دارو گاهی اوقات امکان‌پذیر است، اما این بدان معنا نیست که یک فرد خاص به دارو نیاز ندارد. این تصمیم به سطح LDL، رویداد‌های قلبی عروقی قبلی، بیماری‌های همراه، وراثت و خطر کلی بستگی دارد. دستورالعمل‌های اروپایی شدت لازم برای کاهش LDL را بر اساس دسته‌بندی خطر تعیین می‌کنند؛ پس از یک سندرم حاد کرونری، آنها درمان زودهنگام و فشرده را توصیه می‌کنند.

افرادی که LDL بسیار بالایی دارند، احتمال ابتلا به هایپرکلسترولمی خانوادگی دارند یا بیماری قلبی عروقی در آنها تشخیص داده شده است، نیاز به توجه ویژه دارند. دستورالعمل‌های ایالات متحده در سال ۲۰۲۶، بررسی زودهنگام دارودرمانی را برای LDL بسیار بالا و انواع ارثی اختلالات متابولیسم لیپید توصیه می‌کنند. اگر استاتین‌ها نامناسب یا ناکافی باشند، پزشک ممکن است دارو‌های دیگری را در نظر بگیرد - انتخاب محدود به "استاتین‌ها در مقابل رژیم غذایی" نیست.

بنابراین، اولین گام عملی، بررسی نتایج آزمایش خون و مشورت با پزشک است. تغییرات رژیم غذایی، فعالیت بدنی و ترک سیگار در کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی مفید هستند، اما نتایج باید با تکرار آزمایش و با در نظر گرفتن وضعیت سلامت اولیه شما ارزیابی شوند. اگر دارویی قبلاً تجویز شده است، نباید پس از تغییر به رژیم غذایی جدید، مصرف آن را خودسرانه قطع کنید.