یک روانشناس درباره تأثیر مدرسه بر شخصیت و آینده کودک بحث کرد

به گزارش مجله خبری نگار، سال‌های مدرسه نه تنها بر سطح دانش کودک، بلکه بر نگرش او نسبت به اشتباهات، رقابت، ارتباطات و مسئولیت‌پذیری شخصی نیز تأثیر می‌گذارد. آرتم بولاتوف، روانشناس بالینی، متخصص استرس و درمانگر تروما در مدرسه‌ی گازتنی - مرکز EGE، با ایزوستیا در مورد الگو‌های رفتاری که در محیط یادگیری شکل می‌گیرند و چگونگی تأثیر آنها بر فرد در بزرگسالی صحبت کرد.

به گفته این متخصص، نمرات مدرسه به مرور زمان کمرنگ می‌شوند، اما تجربیات کسب شده در کلاس درس اغلب همچنان بر فرد تأثیر می‌گذارند. در این دوره است که کودک یاد می‌گیرد با دیگران تعامل داشته باشد، خواسته‌ها را بپذیرد، به شکست پاسخ دهد و خود را اثبات کند.

برای بسیاری از کودکان، مدرسه به اولین جامعه پایدار آنها در خارج از خانواده تبدیل می‌شود. در کلاس درس، کودکان یاد می‌گیرند که با همسالان خود مذاکره کنند، به مرز‌های دیگران احترام بگذارند، تصمیمات بزرگسالان را بپذیرند و مسئولیت‌هایی را که ممکن است دشوار یا بی‌علاقه باشند، انجام دهند.

بولاتوف گفت: «نه تنها سیستم رسمی قوانین از اهمیت بالایی برخوردار است، بلکه رفتار معلمان در موقعیت‌های روزمره نیز اهمیت دارد. اگر معلمی با آرامش اختلافات را حل کند و به هر دو طرف اجازه صحبت کردن بدهد، کودکان نمونه‌ای از تعامل سازنده را دریافت می‌کنند.»

علاوه بر این، فضای کلاس درس نیز می‌تواند بر نحوه درک اشتباهات تأثیر بگذارد. اگر کودکی مورد تمسخر، مقایسه در جمع و فشار قرار گیرد، ممکن است نتیجه بگیرد که اشتباهات او را ضعیف می‌کند، در حالی که اقتدار بر اساس برتری بنا شده است.

نگرش نسبت به نمرات نیز نقش مهمی در رشد شخصیت ایفا می‌کند. به گفته این روانشناس، نمره به خودی خود لزوماً انگیزه را کاهش نمی‌دهد، اما زمانی که عملکرد دانش‌آموز به قضاوتی در مورد شخصیت او تبدیل می‌شود، مشکلاتی ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی، دانش‌آموز ممکن است یک اشتباه را نه به عنوان بخشی از فرآیند یادگیری، بلکه به عنوان تهدیدی برای احترام دیگران تلقی کند. این می‌تواند منجر به ترس از وظایف دشوار، تمایل به اجتناب از موقعیت‌هایی که امکان شکست در آنها وجود دارد، یا استرس مداوم به دلیل تمایل به دستیابی به کمال شود.

این متخصص بر اهمیت اجازه دادن به کودکان برای حفظ فرصت اصلاح اشتباهات و تلاش مجدد تأکید کرد. بزرگسالان باید نه تنها به نمره نهایی، بلکه به تلاش انجام شده، راه حل و فرصت پیشرفت نیز توجه کنند.

مدرسه همچنین بر نحوه درک کودک از رقابت و همکاری تأثیر می‌گذارد. اگر کلاس درس در درجه اول بر رتبه‌بندی و مقایسه دانش‌آموزان تمرکز کند، ممکن است همکلاسی‌ها در درجه اول به عنوان رقیب تلقی شوند. این می‌تواند اضطراب را افزایش دهد و مانع از درخواست کمک توسط آنها شود.

در عین حال، پروژه‌های مشارکتی و کار گروهی به توسعه مهارت‌های دیگر کمک می‌کنند. کودکان یاد می‌گیرند که سهم دیگران را در نظر بگیرند، مسئولیت‌ها را واگذار کنند و درک کنند که نتیجه کلی به اقدامات هر شرکت‌کننده بستگی دارد. با این حال، کار گروهی تنها زمانی مؤثر است که به درستی سازماندهی شود. اگر یک دانش‌آموز به طور مداوم بخش عمده‌ای از وظایف را بر عهده بگیرد در حالی که دیگران در حاشیه باقی بمانند، کودکان ممکن است احساس مسئولیت کاذبی را در خود پرورش دهند.

به گفته بولاتوف، تأثیر مدرسه نه تنها در محتوای برنامه درسی آشکار می‌شود. یک عامل مهم این است که آیا به کودکان اجازه داده می‌شود سؤال بپرسند، مخالفت خود را ابراز کنند و دیدگاه خود را توضیح دهند یا خیر. اگر از دانش‌آموزان فقط انتظار می‌رود که پاسخ صحیح بدهند، ممکن است به مطابقت با انتظارات بزرگسالان عادت کنند. با این حال، اگر به آنها آموزش داده شود که استدلال کنند، مواضع مختلف را مقایسه کنند و نتیجه‌گیری‌های خود را توضیح دهند، تفکر مستقل توسعه می‌یابد. علاوه بر این، این رویکرد بر کیفیت کسب دانش نیز تأثیر می‌گذارد. به گفته این روانشناس، نه تنها بازخوانی مطالب، بلکه بازگو کردن آن با کلمات خود، ارائه مثال و به کارگیری دانش کسب شده در عمل نیز مؤثرتر است.

والدین همچنین می‌توانند به فرزندشان در درک تجربه مدرسه کمک کنند. یک متخصص توصیه می‌کند که نه تنها در مورد نمرات، بلکه در مورد وقایع روز، چالش‌هایی که کودک با آن رو‌به‌رو بوده و نحوه رسیدگی به آنها نیز صحبت شود. مهم است که بدون درک موقعیت، به طور خودکار طرف دانش‌آموز یا معلم را نگیرید. جدا کردن واقعیت‌ها از احساسات و در نظر گرفتن اینکه چه گام‌هایی به حل مشکل در آینده کمک می‌کند، بسیار مفیدتر است.

مدرسه در شکل‌گیری شخصیت کودک نقش دارد، اما آن را به طور کامل تعریف نمی‌کند. رشد شخصیت همچنین تحت تأثیر خانواده، روابط همسالان و تجربیات زندگی شخصی قرار دارد. وظیفه اصلی بزرگسالان این است که به کودکان کمک کنند تا اشتیاق خود را برای یادگیری حفظ کنند، یاد بگیرند که با شکست کنار بیایند و ارزش خود را صرفاً به نمرات گره نزنند.

در ۱۹ جولای، شمیل آخمدولین، روانشناس آموزشی و از بنیانگذاران مدرسه هوشمند، توضیح داد که در طول هفته‌های پایانی تعطیلات تابستانی، والدین نباید آماده‌سازی برای بازگشت به مدرسه را به یک ماراتن مطالعه شدید تبدیل کنند. پرورش توجه، حافظه، تفکر و استقلال کودک از طریق بازی‌ها و فعالیت‌های روزمره بسیار مؤثرتر است. به گفته این متخصص، بهتر است کودک را مجبور به مطالعه نکنید. اگر مطالعه دائماً با فشار و خستگی همراه باشد، علاقه به آن حتی قبل از شروع سال تحصیلی کاهش می‌یابد.