فرآیندی در بدن شناسایی شده است که اختلال در آن منجر به زوال عقل می‌شود

به گزارش مجله خبری نگار، دانشمندان دانشگاه روچستر اظهار داشته‌اند که استرس مزمن، افسردگی، بیماری‌های قلبی عروقی و پیری ممکن است خطر ابتلا به زوال عقل را از طریق یک مکانیسم مشترک افزایش دهند: اختلال در فرآیند‌های "پاکسازی" مغز در طول خواب. این مطالعه در مجله Science منتشر شده است.

در سال‌های اخیر، دانشمندان عوامل متعددی را که با خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط هستند، از جمله خواب نامناسب، استرس مزمن، بیماری‌های قلبی عروقی و اختلالات روانی، شناسایی کرده‌اند. محققان اکنون معتقدند که همه این شرایط ممکن است از طریق عملکرد سیستم به اصطلاح گلیمفاتیک مغز به هم مرتبط باشند.

سیستم گلیمفاتیک شبکه‌ای از کانال‌ها در اطراف رگ‌های خونی مغز است که مایع مغزی نخاعی را حمل می‌کنند. اعتقاد بر این است که این سیستم به حذف مواد زائد و پروتئین‌های بالقوه سمی مرتبط با بیماری‌های آلزایمر و پارکینسون کمک می‌کند.

مایکن ندرگارد، متخصص نوروبیولوژی دانشگاه روچستر، گفت: «بسیاری از اختلالاتی که خطر زوال عقل را افزایش می‌دهند، همزمان ریتم خواب مغز را مختل می‌کنند. اینها ممکن است پدیده‌های جداگانه‌ای نباشند، بلکه بخش‌هایی از یک فرآیند واحد باشند.»

محققان خاطرنشان می‌کنند که خواب یک حالت غیرفعال نیست. در طول خواب با موج آهسته، سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی - نوراپی نفرین، سروتونین، دوپامین و استیل کولین - به طور همزمان در مغز نوسان می‌کند. این مواد شیمیایی خلق و خو، توجه و چرخه خواب را تنظیم می‌کنند.

به گفته نویسندگان، چنین ارتعاشاتی می‌تواند باعث شود رگ‌های خونی مغز به طور ریتمیک منبسط و منقبض شوند و امواج منحصر به فردی ایجاد کنند که به گردش مایع مغزی نخاعی و حذف مواد زائد کمک می‌کند.

اگر خواب مختل شود - مثلاً به دلیل استرس، بیماری یا تغییرات مرتبط با سن - این سیستم ممکن است عملکرد مؤثرتری نداشته باشد. در نتیجه، مغز به طور بالقوه توانایی کمتری در پاکسازی مواد مضر دارد.

دانشمندان تأکید می‌کنند که این هنوز فقط یک فرضیه است. ارتباط علت و معلولی مستقیم بین خواب نامناسب و زوال عقل به طور قطعی اثبات نشده است.

یک پیچیدگی دیگر این است که نتایج تحقیقات گاهی اوقات با یکدیگر متناقض هستند. به عنوان مثال، برخی مطالعات نشان می‌دهند که سیستم گلیمفاتیک در طول خواب بیشترین فعالیت را دارد، در حالی که یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ روی موش‌ها نتایج متضادی را به همراه داشت.

با این حال، نویسندگان معتقدند که درک ارتباط بین خواب و حفظ سلامت مغز نه تنها برای مطالعه زوال عقل، بلکه برای درک بسیاری از بیماری‌های دیگر نیز می‌تواند مهم باشد.

ندرگارد خاطرنشان کرد: «ما به طور فزاینده‌ای درک می‌کنیم که خواب فقط استراحت نیست، بلکه یک حالت بسیار سازمان‌یافته است که برای حفظ سلامت مغز ضروری است.»