دفاع مقدس سوم؛ تنگه هرمز از قوه به فعل رسید

به گزارش مجله خبری نگار،سومین نشست از سلسله نشست‌های نخبگانی با عنوان «حماسه حضور و نقش مردم در دفاع مقدس سوم» با همکاری مجمع جهانی صلح اسلامی، اندیشکده راهبرد تحول و خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد. در این نشست، کارشناسان و مسئولان پیشین به تحلیل ابعاد گوناگون حضور مردمی در جنگی پرداختند که از آن به عنوان «دفاع مقدس سوم» یاد می‌شود؛ جنگی که در آن، نه تنها نیرو‌های مسلح، بلکه «مردم مبعوث» نیز در خط مقدم قرار داشتند.

دکتر مهرداد بذرپاش، وزیر پیشین راه و شهرسازی، سخنان خود را با اشاره به اهداف دشمن از جنگ تحمیلی علیه ایران آغاز کرد و گفت: «هدف دشمن، تغییر ادراک مردم و ایجاد تغییر گسترده در حکومت بود، اما حضور مردم این نقشه را خنثی کرد.» به گفته وی، ملت ایران در این نبرد هفت محور پیروزی را به ثبت رساند: عدم شکل‌گیری اجماع جهانی علیه کشور، قدرت آفندی در پاسخ به حملات مستقیم آمریکا، موفقیت در حوزه پدافندی، شکست عملیات روانی دشمن، پدیده مهاجرت معکوس، تاب‌آوری اجتماعی و نهادی، انسجام ملی و در نهایت ناکامی اپوزیسیون و گروه‌های تجزیه‌طلب.

اما شاید مهم‌ترین بخش سخنان بذرپاش، اشاره به تحول راهبردی در تنگه هرمز بود. او تأکید کرد: «تنگه هرمز از ظرفیت بالقوه به بالفعل تبدیل شد و امروز به یکی از ابزار‌های بازدارنده ملت ایران بدل گردیده است. دشمن اکنون پیشنهاد مذاکره درباره تنگه هرمز را مطرح می‌کند.» این گزاره، نشان‌دهنده تغییر جدی در موازنه قدرت بود؛ آبراهی که روزگاری تهدیدی برای امنیت ایران تلقی می‌شد، امروز به اهرمی فشار علیه دشمنان و ابزاری برای بازدارندگی تبدیل شده است.

دکتر محمد اسحاقی، معاون آموزش و پژوهش مؤسسه انقلاب اسلامی، در ادامه به تحلیل مفهومی حضور مردم پرداخت. او با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب، حضور مردم را «رسالت‌گونه» و «مبعوث» توصیف کرد و گفت: «این یک شعار تبلیغاتی نیست، بلکه یک الگوی راهبردی برای نظام اسلامی است.» به گفته اسحاقی، مردم نه از سر هیجانات زودگذر یا منافع شخصی، بلکه «با شعور و بر اساس احساس مسئولیت و تکلیف به میدان آمدند و این حضور باعث بازدارندگی و اختلال در آرایش نظامی دشمن شد».

این تحلیلگر تأکید کرد که رمز ماندگاری این الگو، «ترکیب شور ملی با شعور دینی» است؛ ترکیبی که در آن، احساسات میهنی در قالبی عقلانی و شرعی ریخته می‌شود و از آسیب‌های احتمالی نجات می‌یابد. به گفته وی، دشمن تصور می‌کرد با فشار اقتصادی و جنگ روانی می‌تواند میان مردم و نظام فاصله بیندازد، اما «حضور مبعوث‌گونه» مردم، این تصور را باطل کرد.

دکتر محسن پاک‌آیین، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان، با نگاهی به ابعاد بین‌المللی این حضور مردمی، از تلاش‌های آمریکا برای «سیاه‌نمایی جامعه اسلامی و ایجاد بحران اجتماعی» سخن گفت. او تصریح کرد: «دشمنان جمهوری اسلامی از طریق سازماندهی اپوزیسیون و ناراضیان داخلی تلاش می‌کردند تصویر غلطی از جامعه اسلامی و ضعف نظام ارائه دهند. این همبستگی مردم و حمایت از نظام، آن تصویر غلط را تغییر داد.»

پاک‌آیین با اشاره به تجربه دیپلماتیک خود، افزود که دشمنان تصور می‌کردند با بزرگنمایی برخی نارضایتی‌ها می‌توانند جامعه ایران را به سوی فروپاشی سوق دهند؛ اما آنچه در عمل رخ داد، «همبستگی خیره‌کننده» بود. از موکب‌های مردمی گرفته تا حضور گسترده در راهپیمایی‌ها و حتی ایستادگی در برابر حملات سایبری و روانی – همه و همه نشانه‌هایی از یک «انقلاب حقیقی» بود، نه آن «انقلاب دروغینی» که دشمن در صدد رقم زدن آن بود.

دکتر داود عامری، دبیر کل مجمع جهانی صلح اسلامی، با ارائه یک روایت کلان‌تر از تحولات اخیر، از «سومین مرحله انقلاب» یا «انقلاب سوم ایرانیان» سخن گفت. به اعتقاد او، جمهوری اسلامی در حال تجربه مرحله تازه‌ای از حیات خود است؛ مرحله‌ای که در آن، مردم نه فقط برای دفاع از مرز‌های جغرافیایی، که برای صیانت از ارزش‌های عدالت‌خواهانه و انسانی به میدان آمده‌اند.

عامری با اشاره به حضور ایرانیان خارج از کشور در دفاع از وطن، تأکید کرد: «در دی ماه، تلاش شد نشان دهند که مردم در آشوب‌های تهران حاضر هستند و امید داشتند تا دیگر اقشار به آنها اضافه شوند؛ اما در جنگ تحمیلی سوم، صحنه کاملاً تغییر کرد.» به گفته وی، «ترکیب شور ملی با شعور دینی، انقلابی و جهانی، نشان‌دهنده بعثت ملت ایران است. این بعثت تنها برای دفاع از جمهوری اسلامی نیست، بلکه برای مقابله با یکجانبه‌گرایی جهانی و صیانت از ارزش‌های عدالت‌خواهانه و بشردوستانه و انجام کاری بزرگتر شکل گرفته است».

این تعبیر – «بعثت ملت ایران» – که در سخنان چند تن از سخنرانان این نشست تکرار شد، حاکی از یک تحول معناشناختی عمیق است. دیگر سخن از «مقاومت» به مثابه یک واکنش دفاعی صرف نیست؛ بلکه «بعثت» به مثابه یک «برانگیختگی وجودی» که ریشه در هویت دینی و ملی دارد و فراتر از موقعیت خاص ایران، داعیه‌دار نظم جهانی عادلانه‌تری است.

آنچه در این نشست نخبگانی بر آن تأکید شد، صرفاً مرور رویداد‌های گذشته نبود؛ بلکه ترسیم افقی بود برای آینده. سخنرانان هم‌صدا بر این باور بودند که «دفاع مقدس سوم» یک مقطع تاریخی را بست؛ مقطعی که در آن، مردم ایران نشان دادند که «الگوی راهبردی» نظام اسلامی – یعنی حضور مبعوث‌گونه مردم بر اساس شعور و تکلیف – همچنان کارآمدترین سرمایه ملی است. تنگه هرمز به نماد این کارآمدی تبدیل شده است؛ از یک ظرفیت بالقوه جغرافیایی به یک ابزار بالفعل بازدارنده؛ و دشمنی که زمانی ایران را تهدید به بستن تنگه هرمز می‌کرد، امروز خود پیشنهاد مذاکره درباره آن را مطرح می‌کند – این همان «موازنه قدرت» جدیدی است که به برکت حضور مردم رقم خورده است.

در افقی بالاتر، این «بعثت ملت ایران» – چنانکه عامری اشاره کرد – فراتر از مرز‌های کشور معنا می‌یابد. این بعثت، پیامی به جهان دارد: که ملتی برخاسته نه از روی کینه، که از روی عدالت‌خواهی؛ نه برای سلطه، که برای مقابله با یکجانبه‌گرایی؛ و نه در بند منافع مادی، که در طلب «انجام کاری بزرگتر». شاید این همان «تمدن مهدوی» باشد که از مسیر مقاومت مردمی و بازدارندگی هوشمندانه، گام به گام به تحقق نزدیک می‌شود.