بحران خاورمیانه و بهای سنگین اختلافات آسیایی

به گزارش مجله خبری نگار، بنیاد تحقیقاتی آبزرور، در گزارشی تحلیلی درباره بسته شدن تتگه هرمز، نوشت: با گذشت بیش از ۶۰ روز از تشدید تنش‌ها میان ایران و آمریکا، بحران تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های اقتصاد جهانی و امنیت انرژی تبدیل شده است. محور اصلی این رویارویی، محدودیت‌های دریایی متقابل در آبراه راهبردی هرمز است؛ مسیری که بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند.

تحلیلگران معتقدند اقتصاد‌های آسیایی بیش از دیگر مناطق جهان از این وضعیت آسیب دیده‌اند، زیرا بخش عمده واردات انرژی آنها به نفت و گاز خاورمیانه وابسته است. در این میان، ادامه درگیری‌ها و سیاست‌های متغیر واشنگتن در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، نااطمینانی در بازار انرژی را افزایش داده است.

در این تحلیل آمده است: حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، اختلال گسترده‌ای در نظام اقتصادی جهانی ایجاد کرده است. تهران پیش‌تر هشدار داده بود هرگونه تهدید علیه حاکمیت و امنیت ملی این کشور می‌تواند بی‌ثباتی گسترده‌ای در منطقه ایجاد کند.

در همین چارچوب، اعمال محدودیت بر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز و تغییر مسیر‌های کشتیرانی، کشور‌های حاشیه خلیج فارس را نیز تحت فشار قرار داده است. بر اساس برخی گزارش‌ها، کویت که حدود ۹۰ درصد درآمد دولت آن به صادرات نفت وابسته است، در ماه آوریل (فروردین) با توقف کامل صادرات نفت روبه‌رو شد.

ژاپن، چین، هند و کره جنوبی از جمله کشور‌هایی هستند که بیشترین وابستگی را به انرژی خاورمیانه دارند. توکیو برای مقابله با بحران، بخشی از ذخایر راهبردی نفت خود را آزاد کرده و همزمان احتمال مشارکت در عملیات پاکسازی مسیر‌های دریایی را مطرح کرده است.

چین نیز که طی سال‌های اخیر یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران بوده، با تحریم پالایشگاه‌های واردکننده نفت ایران مخالفت کرده است. پکن علاوه بر حفظ واردات انرژی، نگران بی‌ثباتی احتمالی در ایران و تاثیر آن بر روابط اقتصادی گسترده خود با کشور‌های عربی است.

هند و کره جنوبی نیز پیش‌تر تجربه توقیف کشتی‌های خود در تنگه هرمز را داشته‌اند؛ اقداماتی که در اوج اختلافات مالی و تحریم‌ها رخ داده بود. دهلی‌نو سال‌ها با مساله پرداخت بدهی‌های نفتی به ایران روبه‌رو بود و برخی تلاش‌ها برای حل این اختلافات به نتیجه نرسید.

کارشناسان بر این باورند که اختلافات ژئوپلیتیکی در آسیا مانع شکل‌گیری پاسخ مشترک به بحران هرمز شده است. رقابت راهبردی چین و هند، نبود اعتماد متقابل و وابستگی برخی کشور‌های آسیایی به آمریکا، امکان ایجاد سازوکار منطقه‌ای هماهنگ را محدود کرده است.

در این میان، تحلیلگران تاکید دارند هرچند حضور آمریکا در خاورمیانه همچنان برای برخی قدرت‌های آسیایی نوعی اطمینان موقت ایجاد می‌کند، اما بحران کنونی نشان داده اتکای بلندمدت به واشنگتن برای تامین امنیت انرژی ممکن است پایدار نباشد. به اعتقاد آنان، این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی «اجماع آسیایی» برای حفاظت از منافع انرژی و امنیت دریایی در آینده شود.