فصل نوین اقتدار ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز

به گزارش مجله خبری نگار، با پیروزی انقلاب اسلامی، مرحله تازه‌ای از اقتدار آغاز شد و ایران به عنوان بازیگر اصلی در کنترل و مدیریت تنگه هرمز ظاهر گردید. این فصل جدید، با تکیه بر توان ملی و مدیریت حقوقی و امنیتی ایران، خلیج فارس را به نماد ثبات و همکاری منطقه‌ای تبدیل کرده است؛ فصلی که نویدبخش پایان سلطه بیگانگان و آغاز نظم جدید بومی در آبراه حیاتی جهان است.

خلیج فارس از گذشته، صحنه طمع و زیاده‌خواهی قدرت‌های غربی بوده، اما هر بار این طمع با مقاومت تاریخی ایران به بن‌بست رسیده است. انقلاب اسلامی نقطه عطف این ایستادگی شد و مسیر کنترل سرنوشت این آبراه راهبردی را به دست ملت ایران سپرد. امروز هم فصل نوین خلیج فارس و تنگه هرمز در حال شکل‌گیری است.

خلیج فارس، این پهنه آبی لاجوردی، گوهری بی‌بدیل در گستره جغرافیایی فلات ایران، شریان حیاتی اقتصادی جهان و بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت و تمدن ایران اسلامی است. این آبراه راهبردی، با اتصال به آب‌های آزاد جهان از طریق تنگه هرمز، مسیر منحصربه‌فردی را برای تجارت جهانی فراهم آورده و نقشی کلیدی در معادلات اقتصادی ایفا می‌کند.

از دیرباز، این موهبت الهی، چشم طمع قدرت‌های استعماری را به خود دوخته و تاریخ پر فراز و نشیب آن، سرشار از داستان‌های مقاومت، ایستادگی و تلاش برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی این منطقه است. دخالت‌های بیگانگان بخشی از سایه شوم قدرت‌های جهانی بر سر این دیار بوده است، اما با مقاومت تاریخی مردم ایران مواجه شده است.

حضرت آیت‌الله العظمی امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام خود به مناسبت دهم اردیبهشت ماه، روز ملی خلیج فارس خاطرنشان کردند: «ملت ایران که دارای بیشترین ساحل خاکی خلیج فارس است، بیشترین جانفشانی‌ها را در راه استقلال خلیج فارس و مقابله با بیگانگان و متجاوزان داشته است؛ از اخراج پرتغالی‌ها و آزادسازی تنگه هرمز که مبنای نامگذاری دهم اردیبهشت ماه به عنوان روز ملی خلیج فارس شده است، تا مبارزه علیه استعمار هلند و نیز حماسه‌های مقاومت در مقابل استعمار انگلیس و ...، اما انقلاب اسلامی، نقطه عطف این مقاومت‌ها در کوتاه کردن دست مستکبران از منطقه‌ی خلیج فارس بود و امروز با گذشت دو ماه از بزرگترین لشکرکشی و تجاوز زورگویان دنیا در منطقه و شکست مفتضحانه‌ی امریکا در نقشه‌ی خود، فصل نوین خلیج فارس و تنگه هرمز در حال رقم خوردن است».

فصل اول: پرتغالی‌ها در خلیج فارس و طلوع مقاومت ایرانی

قرون متمادی، خلیج فارس شاهد حضور و سلطه پرتغالی‌ها بود. این قدرت دریایی اروپایی، با ناوگان خود، مسیر‌های تجاری منطقه را تحت کنترل درآورده و به غارت منابع و تحمیل حاکمیت خود بر بنادر و جزایر متعدد پرداخته بود، اما ملت ایران، با ریشه‌های عمیق در این سرزمین و درک عمیق از اهمیت استراتژیک خلیج فارس، هرگز این سلطه را نپذیرفت. در اوایل قرن هفدهم میلادی، به‌ویژه در سال ۱۶۲۲ میلادی، شاه عباس صفوی با تکیه بر نیروی دریایی خود و با پشتیبانی انگلیسی‌ها (که در آن زمان خود نیز به دنبال نفوذ در منطقه بودند)، عملیات بزرگی را برای آزادسازی سواحل جنوبی ایران و جزیره هرمز آغاز کرد.

این پیروزی بزرگ، نه تنها به اخراج پرتغالی‌ها از منطقه انجامید، بلکه نقطه عطفی در تاریخ دفاع ایران از خلیج فارس شد و موجب شد تا دهم اردیبهشت ماه، به عنوان “روز ملی خلیج فارس” در تقویم ایران گرامی داشته شود. این رویداد، نمادی از اراده ملت ایران برای حفظ حاکمیت خود بر این آبراه حیاتی بود.

فصل دوم: هلندی‌ها و رویارویی ایرانیان با استعمار آنها

پس از شکست پرتغالی‌ها، پای قدرت‌های اروپایی دیگری به خلیج فارس باز شد. کمپانی هند شرقی هلند، یکی از این بازیگران نوظهور بود که با هدف تسلط بر تجارت ادویه و مسیر‌های دریایی، به تدریج حضور خود را در منطقه گسترش داد. هلندی‌ها، با استفاده از توان نظامی دریایی خود، توانستند در برخی مناطق نفوذ کرده و تجارت محلی را تحت الشعاع قرار دهند. با این حال، مقاومت‌های پراکنده و گاه سازمان‌یافته‌ای از سوی حاکمان محلی و بازرگانان ایرانی در برابر این حضور شکل گرفت.

این مبارزات نشان‌دهنده روحیه پدافندی و تمایل به حفظ استقلال اقتصادی منطقه بود. درگیری‌های مکرر و هزینه‌های حضور، در نهایت باعث شد تا قدرت هلند در مقایسه با سایر قدرت‌های اروپایی، در خلیج فارس کمتر پایدار بماند.

فصل سوم: امپراتوری بریتانیا و حماسه‌های مقاومت مردم ایران در برابر استعمارشان

در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، امپراتوری بریتانیا به قدرت غالب در خلیج فارس تبدیل شد. بریتانیایی‌ها با ادعای تامین امنیت خطوط کشتیرانی خود به سمت هند و همچنین مقابله با نفوذ قدرت‌های رقیب مانند روسیه، حضوری نظامی و سیاسی گسترده‌ای در منطقه برقرار کردند. آنها با انعقاد پیمان‌های مختلف با شیخ‌نشینان ساحلی، عملاً قیمومیت این مناطق را بر عهده گرفتند و نفوذ ایران را در بخش‌های جنوبی خلیج فارس محدود ساختند. این دوران، با وجود ادعای تامین امنیت، مملو از دخالت‌های استعماری، سرکوب مقاومت‌های محلی و بهره‌برداری از منابع منطقه به نفع امپراتوری بریتانیا بود. حماسه‌های مقاومت مردم ایران در برابر این استعمار، از جمله تلاش‌ها برای حفظ حاکمیت بر جزایر و سواحل و همچنین مبارزات سیاسی و فرهنگی برای هویت‌بخشی به خلیج فارس، در این دوران برجسته است.

فصل چهارم: انقلاب اسلامی و طلوع اقتدار جهانی

انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ میلادی)، نقطه عطفی بنیادین در تاریخ منطقه خلیج فارس بود. این تحول عظیم، به دوران سلطه و نفوذ قدرت‌های خارجی پایان داد و ندای استقلال و خوداتکایی را در منطقه طنین‌انداز کرد. پس از انقلاب، ایران با اتخاذ سیاست خارجی مبتنی بر عدم مداخله خارجی و احترام به حاکمیت کشورها، تلاش کرد تا امنیتی پایدار و مبتنی بر همکاری‌های منطقه‌ای را در خلیج فارس پایه‌ریزی کند. با این حال، فشار‌های فزاینده قدرت‌های جهانی، به‌ویژه آمریکا و تحریک برخی بازیگران منطقه‌ای، منجر به جنگ تحمیلی هشت ساله علیه ایران شد. این جنگ، اگرچه خسارات جبران‌ناپذیری به بار آورد، اما مقاومت پولادین ملت ایران، قدرت بازدارندگی کشور را به اثبات رساند و دستاورد‌های راهبردی مهمی را برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران و در نهایت، امنیت منطقه به ارمغان آورد.

تنگه هرمز، نماد اقتدار و امنیت پایدار

امروزه، تنگه هرمز، شریان حیاتی اقتصاد جهانی، در سایه اقتدار جمهوری اسلامی ایران، به نماد امنیتی پایدار تبدیل شده است. ایران اسلامی با درک عمیق از مسئولیت تاریخی و راهبردی خود، کنترل و مدیریت این آبراه راهبردی را در اختیار گرفته، تعیین کننده قواعد جدید در خلیج فارس است و اهرم دیگری برای بازدارندگی خود را فعال ساخته است. امام خامنه‌ای در پیام خود به مناسبت روز ملی خلیج فارس تأکید کردند: «ایران اسلامی با شُکر عملی نعمت اِعمال مدیریت بر تنگه هرمز، منطقه‌ی خلیج فارس را ایمن خواهد کرد و بساط سوء استفاده‌های دشمن متخاصم را از این آبراه برخواهد چید. قواعد حقوقی و اِعمال مدیریت جدید تنگه هرمز، آسایش و پیشرفت را به نفع همه‌ی ملت‌های منطقه رقم خواهد زد و مواهب اقتصادی آن، دل ملت را شاد خواهد کرد؛ بِاِذنِ الله وَلَو کَرِهَ الکافرون».