حواسمان به بیکار شدن‌های امسال هست؟ تبعات و آسیب‌های اجتماعی بیکاری

به گزارش مجله خبری نگار، سایه تعدیل نیرو در کارگاه ها، کارخانه‌ها و شرکت‌ها حالا بیش از هر زمان دیگری سنگین شده است. ماه‌ها و فصل‌ها که رو به پایان می‌رود، کارگران و نیرو‌های کار احساس اضطراب بیشتری دارند که نکند کارفرما، قرارداد را تمدید نکند. آمار‌ها می‌گوید، ۱۶۵ هزار نفر در بازه زمانی بهار تا تابستان امسال از جمعیت شاغلان کم شده است. البته مشاغل آزاد نیز شرایط چندان مطلوبی ندارد: «در آبان ماه گذشته ۷۳۹ هزار فقره چک به ارزشی بالغ بر ۱۶۳۲ هزار میلیارد ریال به دلایل کسری یا فقدان موجودی برگشت خورده است.»

​​​​​​​نارضایتی محصول بیکاری

به طور قطع، اولین آسیب بیکاری و وضعیت ناثبات شغلی، تولید نارضایتی و اختلال در فرایند روانی فرد است. برخی جامعه شناسان در تحلیل وقایع اخیر کشور، نارسایی‌های متعدد اقتصادی و ضربه‌های معیشتی را از مهم‌ترین عوامل اعتراض تحلیل کردند. مهرداد ناظری، جامعه شناس و استاد دانشگاه می‌گوید: «عدم تناسب بین درآمد حاصل از مشاغل و تورم می‌تواند یکی از دلایل اصلی نارضایتی مردم باشد. این یک نظریه جدی است که اقتصاد تعیین‌کننده است؛ زمانی که زندگی آبرومند، عادی و نرمال افراد امکان پذیر نباشدٰ، به‌طور طبیعی مردم به سمت اعتراض سوق داده می‌شوند.»

این اعداد و ارقام نگران کننده

قبل از مرور تبعات اجتماعی و آسیب‌های اجتماعی ناشی از بیکاری، سرک به آمار بیکاری‌ها و کاهش جمعیت شاغلان در ماه‌های اخیر، می‌تواند وضعیت روشن تری از جامعه را پیش روی ما بگذارد. خبرآنلاین در گزارشی نوشت: طبق آمار رسمی هم اینک نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله حدود ۲۰ درصد یعنی بیش از ۲.۵ برابر نرخ بیکاری عمومی است. نرخ بیکاری گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ ساله کشور هم که بخش عمده نیروی فعال کشور را تشکیل می‌دهد، اکنون از ۱۴.۵ درصد (یعنی ۲ برابر بیکاری عمومی) فراتر رفته که نشان می‌دهد حتی افراد بالای ۲۴ سال (به ویژه جوانان تحصیل‌کرده) با مشکل جدی در یافتن فرصت‌های شغلی مناسب مواجه‌اند.

در همین زمینه، معاون وزیر کار به تازگی اعلام کرد، «۴۰ درصد دانشجویان کشور بیکار هستند.»

تحلیل این آمار و شرایط پیش روی وضعیت اشتغال جوانان، نشان می‌دهد، بروز آسیب‌های اجتماعی در این طبقه سنی یک تهدید جدی تلقی می‌شود. کارشناسان معتقدند ترکیبی از عوامل ساختاری و اقتصادی باعث شده تا جوانان بیشتر از سایر گروه‌های سنی بیکار بمانند. از جمله مهم‌ترین دلایل می‌توان به کمبود فرصت‌های شغلی متناسب با مهارت‌ها و تطابق نداشتن نظام آموزشی با نیاز‌های بازار کار اشاره کرد. اما مهم‌ترین دلایل کمبود فرصت اشتغال در کشور، رکود در تولید و بی‌توجهی دولت‌ها به حمایت از تولید ملی است.

امان ا... قرائی، جامعه شناس معتقد است: بخش گسترده‌ای از آسیب‌های اجتماعی مثل اعتیاد، طلاق و انواع بزهکاری‌ها نتیجه بیکاری و فراهم نبودن فرصت‌های شغلی مناسب برای افراد است و متاسفانه بسیاری از افراد با وجود داشتن تحصیلات دانشگاهی، نمی‌توانند شغلی مناسب داشته باشند و امروزه تعداد تحصیل کرده‌های بااستعداد بیکار در جامعه ما کم نیست.

وقتی صبر لبریز می‌شود

طبیعی است که بسیاری از ما با تبعات بیکاری غریبه نباشیم؛ چراکه این آسیب سال هاست که مهمان ناخوانده جامعه ماست. کامران ندری، کارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه امام صادق (ع) در تحلیل وقایع اخیر کشور چنین تحلیل می‌کند: «مشکلات و چالش‌های اقتصادی از تورم گرفته تا ناترازی بانکی و انرژی، کاهش تولید، افزایش انتظارات تورمی و رکود تولید که منجر به بیکاری و افزایش چالش‌های اجتماعی شده است، صبر و طاقت مردم را لبریز کرده و اعتراض‌هایی را رقم زده است.»

یک نگرانی افزون

در گیرودار آن چه در تحلیل جامعه شناسان و ناظران اقتصادی اشاره شد، بیکاری پدیدآور یک غصه دیگر یعنی مهاجرت نیز هست. فرارو روز گذشته در گزارشی به مهاجرت جوانان پرداخته و به نقل از یک جوان در حال سفر به عمان نوشته است: «احتمال این که بتوانم در این کشور شغلی پیدا کنم، زیاد است. برای پرستاران در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به خوبی کار پیدا می‌شود در حالی که امنیت شغلی برای پرستاران در ایران وجود ندارد.»

روایت‌ها درخصوص مهاجرت، اکنون وجوه متفاوت و متنوعی پیدا کرده است. مشایخی، استاد دانشگاه صنعتی شریف یکی از این موارد را این طور تشریح می‌کند: در مقطعی از تاریخ ایران قرار داریم که وضعیت بسیار نگران کننده است. ما با طوفانی از مهاجرت از کشور مواجه هستیم، بسیاری از دانش آموزان حتی در مدارس مذهبی اکنون به دنبال انتخاب رشته‌ای هستند که در خارج از کشور خواهان داشته باشد و به فکر مهاجرت هستند. دانشجویان دانشگاه‌های خوب کشور نیز همه تلاششان این است که معدل خوبی داشته باشند تا بتوانند بروند. مسائل اقتصادی یکی از علل افزایش مهاجرت است. زیرا بسیاری از افرادی که از ایران رفته‌اند در خارج از کشور حقوق و زندگی بهتری دارند.

منبع: خراسان-صادق غفوریان