باکتری‌هایی که «وانمود به مردن» می‌کنند، درون استریل‌ترین خاکریزها!

به گزارش مجله خبری نگار، این کشف که جزئیات آن در مجله Microbiology Spectrum منتشر شده است، زنگ خطر را در مورد پروتکل‌های حفاظت سیاره‌ای به صدا در می‌آورد و سوالاتی را در مورد احتمال انتقال میکروب‌های زمینی به سیارات دیگر بدون شناسایی مطرح می‌کند.

میکروب‌ها. فضا. بقا. –– با باکتری‌هایی آشنا شوید که «خود را به مردن می‌زنند».

این کشف، نحوه تفکر ما در مورد خطرات آلودگی در فضاپیما را به چالش می‌کشد - و اینکه چرا «استریل» ممکن است کافی نباشد. —

موسسه فضایی آسترائوس دانشگاه فلوریدا (@UFAstraeus) ۲ دسامبر ۲۰۲۵

در سال ۲۰۰۷، دانشمندان ناسا برای اولین بار باکتری «ترسیکوکوس فونیسیس» را در دو محفظه مونتاژ فضاپیمای ایزوله، که ۴۰۰۰ کیلومتر از هم فاصله داشتند، شناسایی کردند. وجود این ارگانیسم در این محفظه‌ها که تحت سختگیرانه‌ترین فرآیند‌های استریلیزاسیون ممکن قرار می‌گیرند، سال‌ها برای دانشمندان به صورت یک راز باقی مانده بود.

در مطالعه جدید، دانشمندان باکتری‌ها را عمداً در شرایط سخت قرار دادند، آنها را از تمام مواد مغذی محروم کردند و در معرض کم‌آبی شدید قرار دادند. نتیجه شگفت‌انگیز بود: تنها در عرض ۴۸ ساعت، باکتری‌ها وارد حالت خفتگی کامل شدند و تمام فعالیت‌های متابولیکی خود را تا جایی متوقف کردند که با روش‌های سنتی که به جستجوی نشانه‌های حیات متکی بودند، غیرقابل شناسایی شدند.

دکتر مادان تیرومالی، میکروبیولوژیست دانشگاه هوستون و نویسنده اصلی این مطالعه، در بیانیه‌ای که قبلاً به نشنال جئوگرافیک داده بود، توضیح داد: «او نمرده است، او وانمود می‌کرد که مرده است، او فقط در خواب عمیقی فرو رفته بود.»

در سال ۲۰۱۳، دانشمندان ناسا میکروب جدیدی را در دو اتاق تمیز استریل که هزاران مایل از هم فاصله داشتند، کشف کردند. این میکروب که Tersicoccus phoenicis نام داشت، بی‌ضرر بود، اما اینکه چگونه از دید پنهان مانده بود، همچنان یک راز باقی مانده بود - تا اینکه یک مطالعه اخیر راز این باکتری را کشف کرد. 

— نشنال جئوگرافیک (NatGeo) 

فضاپیما‌ها در تأسیسات فوق‌العاده تمیزی ساخته می‌شوند که تحت فرآیند‌های استریلیزاسیون چند مرحله‌ای شامل گرمای شدید، مواد شیمیایی میکروبی، نور فرابنفش و تابش قرار می‌گیرند و هدف مشخصی دارند: جلوگیری از هرگونه آلودگی بیولوژیکی فراسیاره‌ای. این هدف دوگانه است: محافظت از فضانوردان و اطمینان از اینکه هرگونه نشانه‌ای از حیات که در سیارات دیگر کشف می‌شود، بومی است و "مزاحم" زمین نیست.

توانایی این باکتری‌ها در زنده ماندن از چنین فرآیند‌های سختی و سپس فرار موفقیت‌آمیز از تشخیص توسط معرف‌های آزمایش نهایی، چالش قابل توجهی را برای اثربخشی پروتکل‌های فعلی ایجاد می‌کند. این امر به ویژه با توجه به اینکه یکی از دو محفظه‌ای که باکتری‌ها در آن کشف شدند، در آماده‌سازی برای ماموریت فرودگر فینیکس به مریخ در سال ۲۰۰۸ مورد استفاده قرار گرفت، قابل توجه است.

این کشف، پرسش نگران‌کننده‌ای را در مورد این احتمال مطرح می‌کند که این باکتری‌ها یا سایر میکروب‌ها با قابلیت‌های مشابه، ممکن است فضاپیما‌ها را بدون شناسایی به مریخ یا سیارات دیگر همراهی کرده باشند.

کارشناسان احتمال باقی ماندن آنها در سطح در معرض دید مریخ را به دلیل شرایط سخت رد می‌کنند، اما بیشتر نگران احتمال استقرار آنها در "پناهگاه‌های" محافظت‌شده زیر سطح یا در شکاف سنگ‌ها هستند، جایی که احتمال زنده ماندن آنها در این حالت خواب زمستانی افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، دانشمندان یک نظریه جایگزین ارائه می‌دهند: این باکتری‌ها ممکن است به طور خاص برای سازگاری با محیط اتاق تمیز وسایل نقلیه تکامل یافته باشند، که ممکن است توضیح دهد که چرا تاکنون در هیچ محیط طبیعی دیگری روی زمین یافت نشده‌اند.

علیرغم نگرانی‌های ناشی از این کشف، درک مکانیسم دقیقی که به این باکتری‌ها اجازه می‌دهد متابولیسم خود را "خاموش" کرده و سپس دوباره فعال شوند، می‌تواند دانشمندان را قادر سازد تا روش‌های غربالگری حساس‌تری را برای تشخیص ارگانیسم‌های خفته توسعه دهند. همچنین، این امر دریچه‌ای به سوی طراحی پروتکل‌های جدید استریلیزاسیون که این حالت خاص از خفتگی را هدف قرار می‌دهند، می‌گشاید و اثربخشی عملیات تمیز کردن در تأسیسات حساس را افزایش می‌دهد و استاندارد تضمین "بهداشت بیولوژیکی" را برای فضاپیما‌های آینده بالا می‌برد.

منبع: گیزمودو