برای مواجهه با سکته مغزی میتوان اقدامی انجام داد؟

به گزارش مجله خبری نگار/اعتمادآنلاین،براساس بررسی‌های انجام شده، در افراد بالای ۲۵ سال از هر چهار نفر یک نفر دچار سکته مغزی می‎شود. به گفته متخصصان، سن شیوع سکته مغزی در ایران نسبت به متوسط جهانی ۱۰ سال کمتر است به همین دلیل آگاهی از علائم سکته مغزی راهی برای درمان به‌موقع محسوب می‎شود؛ چرا که هر یک دقیقه که از لحظه سکته مغزی بگذرد، دو میلیون سلول مغز از بین می‌رود.

صرع، میگرن، آلزایمر و سکته مغزی، آشناترین بیماری‌‎های مغز و اعصاب هستند. دکتر محمدحسین حریرچیان، متخصص بیماری‎های مغز و اعصاب و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در این‎باره می‎گوید: «سردرد، شایع‌ترین بیماری مغز و اعصاب است که شامل سردرد‌های میگرنی و تنشی می‌شود. ۱۵ درصد مردم سردرد‌های میگرنی دارند که در بیشتر موارد با روش‎های درمانی کنترل می‎شوند، اما براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، سردرد میگرنی، جزو ۱۰ بیماری ناتوان‌کننده در جوامع قلمداد می‎شود. این نوع سردرد گاهی می‎تواند فرد را از کار روزانه باز دارد. بیماری شایع دیگر مغز و اعصاب، صرع نام دارد که حدود یک درصد از مردم به آن مبتلا هستند. با توجه به علائمی که بیماری صرع در مبتلایان ایجاد می‎کند، کنترل این بیماری از اهمیت بالایی برخوردار است.»

MS بیماری دیگر مغز و اعصاب است و شیوع بالایی ندارد. به گفته دکتر حریرچیان، از هر یک‌هزار نفر، یک نفر به این بیماری مبتلا می‎شود، اما به دلیل اینکه افراد جوان جامعه را درگیر می‎کند و در برخی منجر به ناتوانی می‎شود، حائز اهمیت است.

او در مورد بیماری دیگر مغز و اعصاب که در کمین سالمندان جامعه است، توضیح می‎دهد: «زوال عقل، بیماری شایع مغز و اعصاب است که شایع‎ترین علت مبتلا به زوال عقل، آلزایمر به حساب می‌آید و حدود ۵ درصد افراد بالای ۶۵ سال دچار آلزایمر می‎شوند. هر چه سن بیشتر شود، شیوع این بیماری هم افزایش پیدا می‎کند. یعنی حدود ۳۰ درصد افراد بالای ۸۰ سال احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر را دارند.»

از هر چهار نفر، یک نفر دچار سکته مغزی می‎شود

دکتر حریرچیان در این مورد می‌گوید: «براساس بررسی‌های انجام شده، در افراد بالای ۲۵ سال از هر چهار نفر، یک نفر در طول باقی عمر خود دچار سکته مغزی می‎شود که سومین علت شایع مرگ و میر در جوامع مختلف است؛ همچنین اولین دلیل ناتوانی مردم محسوب می‎شود. یکی از انواع سکته مغزی، ایسکمیک است؛ یعنی حالتی که به ناحیه‎ای از مغز خون‎ نمی‌رسد و سکته مغزی رخ می‎دهد. نوع دیگری از سکته به علت پارگی رگ در مغز است که منجر به خونریزی مغزی می‎شود، البته نوع ایسکمیک به مراتب شیوع بالاتری دارد که در سال‎های اخیر توانسته‌ایم اقدامات درمانی بهتری انجام دهیم. در نوع سکته مغزی ایسکمیک، هر یک دقیقه که از سکته می‎گذرد، حدود دو میلیون سلول مغز از بین می‎رود به همین دلیل انتقال بیمار به بیمارستان در دقایق اولیه از اهمیت بالایی برخوردار است. پزشکان در لحظه با درمان دارویی سعی می‎کنند لخته را از بین ببرند و جریان خون را مجدد داخل رگ به کار بیندازند تا سلول‎ها دوباره ترمیم شوند. این خون‎رسانی باعث می‎شود علائم بیمار بهبود پیدا کند. حال اگر مدتی از بروز علائم بگذرد، خون‎رسانی به سلول‎های مغزی دچار مشکل می‌شود و اگر به دنبال درمان هم این اشکال برطرف نشود، اختلال و ضایعه در سلول‎های عصبی بازگشت‌ناپذیر می‎شود.»

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأیید این موضوع می‎گوید: «از بین رفتن سلول‎های مغز برای همیشه، باعث ناتوانی در بدن انسان می‎شود. حال اگر ناحیه‌ای که درگیر شده وسیع باشد یا عملکرد مهمی داشته است، درگیری این ناحیه از مغز یا عوارض ناشی از این درگیری، مثل عفونت‎هایی که فرد بر اثر اختلال هوشیاری پیدا می‎کند، از جمله عفونت‎های تنفسی، ادراری و زخم‎های بستر، منجر به فوت بیمار می‎شود.»

ایرانی‎ها ۱۰ سال زودتر دچار سکته مغزی می‎شوند

این متخصص بیماری‎های مغز و اعصاب درباره شیوع سکته مغزی در ایران توضیح می‎دهد: «مطالعات مدونی در کشور برای ارائه آمار دقیق وجود ندارد، اما بعضی از بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد شیوع این بیماری در کشور ۱۰ سال کمتر از متوسط جهانی است؛ یعنی مردم ما ۱۰ سال زودتر دچار سکته مغزی می‎شوند. اغلب مواردی که منجر به سکته مغزی می‎شود به دلیل ابتلای فرد به چند بیماری است. بیماری‌هایی مثل دیابت، پرفشاری خون، چربی بالا و مصرف دخانیات، از دلایل اصلی بروز سکته‎های مغزی در کشور است. حال اگر این بیماری‎ها به خوبی کنترل نشوند، بیمار در سنین پایین‎تری دچار سکته مغزی می‌شود. شاید علت اینکه در ایران سن سکته مغزی نسبت به متوسط جهانی کمتر است، شیوع بالای بیماری‎های زمینه‎ای باشد که متأسفانه به خوبی هم کنترل نمی‎شود.»

سکته مغزی در آقایان بیشتر از خانم‎ها ایجاد می‎شود. دکتر حریرچیان با تأیید این موضوع می‎گوید: «بدن خانم‎ها قبل از دوران یائسگی هورمون‎هایی را ترشح می‎کند که اثر پیشگیری‌کننده از بروز سکته مغزی دارند، اما از دوران یائسگی به بعد در بدن خانم‎ها هم شیوع سکته مغزی به تدریج افزایش پیدا می‎کند.»

پنج نشانه بدن که خبر از سکته مغزی می‎دهد

او در مورد اهمیت آگاهی از این کد می‎گوید: «عدد ۷۲۴ کدی برای اورژانس کشور است. مخفف هفت روز هفتهِ ۲۴ ساعته که در هر زمانی که بیمار با اورژانس تماس بگیرد و هر کدام از علائم سکته مغزی را ذکر کند، این کد مطرح می‎شود. بیمار سریعاً به مرکزی که بتواند خدمات مخصوص سکته مغزی را ارائه کند، ارجاع می‎شود. در دنیا علامتی اختصاری برای سکته‎های مغزی ایجاد شده به نام BEFAST که مجموعه چند علامت است. B به معنی تعادل، یعنی اگر فردی احساس کرد به طور ناگهانی دچار عدم تعادل شده است، می‎تواند علامت سکته باشد. E یعنی چشم. اگر فردی دچار تاری دید یا دوبینی اختلال در حرکات چشم و افتادگی چشم به شکل ناگهانی شده است، باید به بروز سکته مغزی در خود شک کند. F مخفف صورت است. اگر کسی احساس کرد به طور ناگهانی صورتش موقع حرف زدن یا سوت زدن منحرف شده، می‎تواند نشان‌دهنده سکته مغزی باشد.»

دکتر حریرچیان درباره دیگر نشانه‌‎های سکته مغزی می‎گوید: «A یعنی اندام‎های فوقانی. اگر فردی احساس کرد یک طرف، دست راست یا چپش به طور ناگهانی دچار ضعف عضلانی شده، از علائم اصلی سکته مغزی است. S یعنی تکلم. مثلاً فردی دچار اختلال تکلم شده است، کلمات را به یاد نمی‎آورد یا به اشتباه به زبان می‎آورد یا قدرت ادای کلمات را از دست داده، فرد احتمالاً دچار سکته مغزی شده و در انتها کلمه اختصاری T است به معنای زمان. اگر دچار اختلال تعادل، دید، تقارن صورت، ضعف اندام فوقانی و... شده‎اید، در جریان باشید که زمان را نباید از دست بدهید، چون سکته مغزی کرده‌اید و در اولین فرصت باید به مرکزی که درمان سکته مغزی را انجام می‎دهد، مراجعه کنید. همان طورکه گفتم، هر دقیقه‎ای که از بروز سکته مغزی بگذرد، دو میلیون سلول مغز از بین می‎رود.»

سکته مغزی با درد همراه نیست، علائم را جدی بگیرید

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران توضیح می‎دهد: «در علائم بروز سکته مغزی، درد وجود ندارد. یعنی سردرد معمولاً جزو علائم سکته مغزی‎ نیست. برخلاف سکته قلبی که با درد شدید قفسه سینه شروع می‎شود و بیمار خودش را سریع به مراکز درمانی می‎رساند، در سکته مغزی درد جزو پنج علامت اصلی نیست. به همین دلیل بیماران سعی می‎کنند با بروز مشکلاتی که گفتم خوددرمانی کنند و نمی‎دانند چقدر بروز این علائم حیاتی است. برای اینکه بتوانیم از طریق دارو، لخته رگ مغز را از بین ببریم و علائم بیمار را برطرف کنیم، حداکثر زمان ما برای کمک چهار ساعت‌ونیم بعد از سکته است. حال اگر اقدامات درمانی را در نیم ساعت اول سکته مغزی انجام دهیم، نتایج بهتری دریافت می‎کنیم. به همین دلیل آگاهی از بروز علائم سکته مغزی میان مردم از اهمیت بالایی برخوردار است تا به‌موقع برای دریافت درمان دارویی اقدام کنند.»

دکتر حریرچیان درباره قیمت دارو‌های سکته مغزی می‎گوید: «خوشبختانه به‌رغم اینکه قیمت دارو‌های جهانی بسیار بالاست، این دارو‌ها در ایران تحت پوشش بیمه هستند و با هزینه بسیار اندک به بیمار ارائه می‎شوند. حال اگر بیمار دیر مراجعه کند و بخواهیم از روش‎های تهاجمی برای معالجه او استفاده کنیم، هزینه اقدامات آنژیوگرافی کمی بیشتر است، اما بار مالی که خود بیماری برای افراد ایجاد می‎کند، چیز دیگری است. ناتوانی که از سکته مغزی به بیمار تحمیل می‎شود، زندگی فرد را دستخوش تغییر می‎کند.»

انگشت بیمار سکته مغزی کرده را سوزن نزنید، بی‎‌فایده است

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد برخی اقدامات خانگی برای کمک به بیماری که سکته مغزی کرده است، می‎گوید: «واقعیت این است، برای فردی که دچار سکته مغزی شده در منزل کاری نمی‎توانید انجام دهید. اینکه برخی افراد نوک انگشت دست فرد را سوزن می‎زنند تا خون خارج شود، هیچ فایده‎ای ندارد و فقط زمان از دست می‎رود. اقدام رایجی که در منزل برای فردی که سکته مغزی کرده انجام می‎دهند، گرفتن فشار خون است. متأسفانه در این بازه زمانی فشار خون بالاست به همین دلیل به فرد دارو‌های فشار خون با دوز‌های بالا می‎دهند که نه‌تنها بی‎نتیجه، بلکه اقدامی اشتباه است. در فردی که سکته مغزی کرده پایین آوردن فشار خون فقط شرایط را برای او بدتر می‎کند. حتی در مراکز درمانی هم به فشار خون بیمار سکته مغزی کاری ندارند. به همین دلیل دادن قرص‎های زیر زبانی اشتباه است.»