محیط‌های دانشگاهی دربرابر علوم بین‌رشته‌ای مقاومت می‌کنند

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، گفت:‌ در محیط دانشگاهی حتی در وزارت علوم در مواجهه با بین‌رشته‌ای‌ها مقاومت وجود دارد و تصویب برخی بین‌رشته‌ای‌ها را کماکان به گروه‌های تک‌رشته‌ای می‌سپارند.

به گزارش مجله خبری نگار، روز چهارشنبه مرکز خبر شورای عالی انقلاب فرهنگی، سعید رضا عاملی در همایش دهمین سال تاسیس دانشکده علوم و فنون نوین دانشگاه تهران با بیان اینکه این دانشکده مثال یک توفیق بین‌رشته‌ای است، افزود: دانشکده علوم و فنون نوین ۱۰ ساله شده است، دانشکده‌ای جدید با نگاه جدید و با همکاری های تعاملی و بین‌رشته‌ای است که امروز از توفیقات زیادی هم در سطح ملی و هم در سطح بین‌المللی برخوردار بوده و البته چالش‌های زیادی را هم پشت سر گذاشت.

وی  ادامه داد: در محیط دانشگاهی حتی در وزارت علوم شاهدیم در مواجهه با بین‌رشته‌ای‌ها مقاومت وجود دارد و تصویب برخی بین‌رشته‌ای‌ها را کماکان به گروه‌های تک‌رشته‌ای می‌سپارند و استقبال خوبی از آن صورت نمی‌گیرد. بسیاری از اساتید اساسا علم را تک ساحتی و تک رشته‌ای می‌دانند و مابقی را شبه علم به حساب می آورند. دانشگاه هم ساز و کار مشخصی برای تشویق و ترغیب برای همکاری‌های بین‌رشته‌ای فراهم نکرده است.

استاد دانشگاه تهران ضمن طرح این پرسش که چرا نیازمند بین‌رشته‌ای هستیم، تصریح کرد: پیشرفت علم حاصل جا به جایی‌های انقلابی در تفسیر است که به ‌موجب آن یک پارادایم، جانشین پارادایم دیگری می‌شود. از این رو تاریخ علم، مهر و نشان انقطاع و عدم پیوستگی را بر خود دارد.

وی خاطرنشان کرد: پارادایم‌های کلانی ناظر به حوزه علم وجود دارد که مهمترین آنها دانش تجربی مبتنی بر سعی و خطاست که ضعف آن در ابطال پذیری یافته هاست و موجب می شود یافته‌ها از اطمینان و اتقان ماندگار برخوردار نباشند. می‌توان از نگاه بین رشته‌ای به عنوان یک پارادایم و الگوواره فهم و حل مسائل حوزه علم سخن گفت.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: بین رشته‌ای‌ها برای کاهش خطاها در فهم و حل مسائل پا گرفتند. نگاه بین رشته‌ای، نگاه ۳۶۰ درجه به پدیده‌ها را دنبال می‌کند و همه جوانب را در نظر می‌گیرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در پارادایم علوم تجربی، دانش تجربی به قدری قدرتمند شد که روش غالب بر همه علوم طبیعی، مهندسی، اجتماعی و انسانی شد و روشی را که مبتنی بر علوم تجربی بود روش علمی تلقی کردند. خصیصه آزمون و خطا، یافته‌های علوم تجربی را بر قاعده ابطال پذیری، ابتناء بخشید و عدم قطعیت را به عنوان اصل حاکم بر همه یافته‌ها قرار داد.

استاد دانشگاه تهران در ادامه با تشریح پارادایم چندرشته‌ای یا بین‌رشته‌ای، افزود: این پارادایم به معنای پیوند ۲ چیز با یکدیگر و تبدیل شدن آن ۲ به یک امر ترکیب شده است و می‌تواند به معنای ارتباط ۲ چیز با حفظ استقلال یکدیگر برای گسترش فهم نسبت به یک امر باشد.

عاملی با اشاره به طرح موضوع توسعه پایدار و اینکه طرح آن به این دلیل بود که دانش‌های تک رشته‌ای قادر به حل بزرگ مسئله‌های جهانی نبودند، گفت: نگاه تک رشته‌ای منتهی به فشارهای انسانی، اجتماعی و زیست محیطی گسترده شده و می‌شود؛ همان طور که می‌بینید با گسترش فناوری‌ها به محیط زیست خسارت‌های فراوان وارد شده است.

وی افزود: علم یک جریان آزادِ فهم است و محدود کردن آن به یک نگاه خاص نوعی کوری عاشقانه را به همراه خواهد داشت. علم تک رشته‌ای با تبدیل دانش به ابعاد جزیی تر و کوچک‌تر، گرفتار انزوای آکادمیک می شود. نگاه تک رشته ای فراموشی واقعیت های پیرامونی را در پی دارد و جهت مطالعات رشته‌ای در یک مسیر هدفمند مرتبط با یکدیگر قرار ندارد.

عاملی پارادایم سوم را پارادایم شبیه سازی بیان کرد و گفت: در تبیین پارادایم شبیه‌سازی هستی به منظور دور شدن از یک جانبه نگری و مطالعات کاریکاتوری، سوال اساسی این است که چرا امروز خط مقدم علوم تجربی، رفتاری و انسانی سمت گیری بازگشت به منطق «طبیعت ناب» را پیدا کرده است. پاسخ این است که علم در نقطه اوج خود با «خطا پذیری» و «ابطال پذیری» تشخص پیدا می کند. اندیشمندان به دنبال دانش قابل اعتماد هستند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اینترنت همه پدیده و پیوندهای ترکیبی علوم به عنوان یک مسأله بین‌رشته‌ای با مولفه‌های گسترده، گفت: روش‌های ترکیبی رویکرد جامع‌نگر به همه پدیده‌ها دارد، مانند اینکه وارد جهان رقومی در مقابل جهان شیءی شده‌ایم. جهان رقومی که در بستر دیجیتال است، دامنه خطر زایی و خلاقیت‌های مثبت ما را بالاتر برد. جهان مجازی توان فراهم کردن آرامش انسان و توان خلق برخی اعتیادها را دارد.

منبع: ایرنا