پایان پیری در راه است؟ واقعیت علمی پشت رؤیای جوان ماندن

به گزارش مجله خبری نگار،محققان با ابزار‌های جدید، کلینیک‌های جدید و توجه روزافزون سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، احتمال این را که «چه می‌شود هدف بزرگ بعدی در پزشکی، خودِ "پیر شدن" باشد؟» را جدی می‌گیرند. به جای اینکه منتظر بمانند تا دیابت، بیماری قلبی یا سرطان ظاهر شوند و سپس هر بیماری را جداگانه درمان کنند، می‌خواهند بدانند که آیا می‌توان ابتدا فرسایش بیولوژیکی آهسته پشت هر سه را کند کرد یا خیر.

به نقل از سی‌ان‌ان، نتیجه این کار، سال‌های بیشتر زندگی در سلامت خوب، چیزی که دانشمندان آن را طول عمر سلامت می‌نامند، به همراه عمر طولانی‌تر خواهد بود.

این موضوع سوالی را مطرح می‌کند که تا زمانی که پیامد‌های عملی آن آشکار نشود، فلسفی به نظر می‌رسد: آیا لازم است پیری قبل از اینکه کسی بتواند آن را درمان کند، رسماً یک بیماری نامیده شود؟ تنظیم‌کنندگان، محققان، کلینیک‌ها و شرکت‌های بیوتکنولوژی از جهات مختلف به دنبال پاسخ هستند.

شواهد در مورد انسان هنوز در حال توسعه است، اما گفتگوی نظارتی از قبل آغاز شده است؛ و یک شرکت اکنون مجوز FDA را برای آزمایش نسخه‌ای از این ایده در چشم انسان دریافت کرده است.

دلیل درمان ریشه

محققان پیری را موتور مشترک بیماری‌هایی می‌دانند که مردم از آنها بیشتر می‌ترسند.

نیر بارزیلای، مدیر موسسه تحقیقات پیری در کالج پزشکی آلبرت انیشتین، این استدلال را در دو جمله کوتاه خلاصه می‌کند. او گفت: پیری زیست‌شناسی دارد. این زیست‌شناسی بیماری‌ها را هدایت می‌کند.

اگر حق با او باشد، پزشکی در نهایت می‌تواند فرآیند‌هایی را که دیابت، بیماری‌های قلبی عروقی و سرطان را تغذیه می‌کنند، با هم هدف قرار دهد، نه اینکه منتظر بماند تا هر بیماری به تنهایی ظاهر شود.

در آزمایشگاه، این ایده از قبل مورد توجه قرار گرفته است. دانشمندان زیست‌شناسی پیری را در کرم‌های گرد و موش‌ها دستکاری کرده‌اند، در حالی که داروها، ورزش و محدودیت کالری، تغییرات سلولی مرتبط با پیری را کند کرده و طول عمر حیوانات را افزایش داده‌اند.

انسان‌ها موضوع دیگری هستند. دنیل بلسکی، اپیدمیولوژیست دانشگاه کلمبیا، می‌گوید این رویکرد هرگز در انسان آزمایش نشده است.

او گفت: برای انسان، ما هنوز شواهد کارآزمایی بالینی نداریم که نشان دهد مداخله در این زیست‌شناسی برای افزایش طول عمر سلامت امکان‌پذیر است.

چرا اثبات این موضوع اینقدر طول می‌کشد

آزمایشی که بتواند این سوال را حل کند، ممکن است دهه‌ها طول بکشد.

دنبال کردن افرادی که مداخله‌ای را در ۴۰ یا ۵۰ سالگی شروع می‌کنند تا ببینند آیا از بیماری‌های مزمن جلوگیری می‌کند یا خیر، می‌تواند دو یا سه دهه طول بکشد. این امر، دستورالعمل معمول کارآزمایی‌های بالینی را به طور غیرمعمولی دشوار می‌کند، بنابراین محققان به دنبال میانبر‌هایی هستند: نشانه‌های قابل اندازه‌گیری از سرعت پیر شدن بدن.

پروژه بلسکی، که با نام FAST شناخته می‌شود، پروتئین‌ها، متابولیت‌ها و علائم اپی‌ژنتیکی را روی گلبول‌های سفید خون جمع‌آوری می‌کند و به دنبال نشانگر‌هایی می‌گردد که به مداخلات مختلف پاسخ می‌دهند. امید این است که در نهایت یکی از آنها به یک «نقطه پایانی جایگزین» تبدیل شود، به این معنی که یک سیگنال کوتاه‌مدت که به طور قابل اعتمادی نتیجه را سال‌ها بعد پیش‌بینی می‌کند.

تاکنون، هیچ کس این را برای پیری نشان نداده است. مقاله‌ای در دسامبر ۲۰۲۵ در مورد جمع‌آوری داده‌های نشانگر زیستی در آزمایش‌های طول عمر بیان می‌کند که تا به امروز هیچ نشانگر زیستی پیری از نظر بالینی تأیید نشده است. تجزیه و تحلیل ماه اوت از ۵۱ مطالعه مداخله‌ای در Nature Medicine مشکل دیگری را اضافه می‌کند: هیچ کس هنوز مشخص نکرده است که تغییر در یک ساعت اپی‌ژنتیکی چقدر باید بزرگ باشد تا از نظر بالینی معنادار تلقی شود.

کلینیک‌ها در حال پیشرفت هستند

داروی طول عمر قبل از اینکه شواهد به دست آید، به اتاق‌های معاینه رسید.

در حالی که محققان روی این اثبات کار می‌کنند، پزشکی طول عمر در حال حاضر به کلینیک‌ها راه یافته است. کلینیک مایو در سال ۲۰۲۳ یک کلینیک طول عمر سالم راه‌اندازی کرد و سیستم بهداشت دانشگاه ملی سنگاپور برنامه مشابهی را ایجاد کرد که ارزیابی‌های دقیق را با سبک زندگی شخصی یا مداخلات پزشکی ترکیب می‌کند.

این کلینیک‌ها اغلب معاینات معمول را با طیف وسیع‌تری از آزمایش‌ها ترکیب می‌کنند و برخی از دانشمندان گفته‌اند که این حوزه نیاز به مقررات بهتری دارد.

ابوظبی در اکتبر ۲۰۲۴ در این مسیر گام برداشت، زمانی که وزارت بهداشت آن چارچوب صدور مجوز برای مراکز پزشکی طول عمر سالم را معرفی کرد و آن را اولین مرکز از این نوع در هر کجا نامید. موسسه زندگی سالم‌تر ابوظبی می‌گوید که به عنوان اولین مرکز تخصصی جهان از این نوع مجوز گرفته است.

آلن بوستون، مدیر ارشد عملیاتی این موسسه، استدلال می‌کند که پیری سلولی اجتناب‌ناپذیر نیست و درمان‌ها می‌توانند روزی آن را کند و حتی معکوس کنند. با این حال، فعلاً این یک هدف باقی مانده است. مجوز، استاندارد‌هایی را برای نحوه عملکرد یک کلینیک تعیین می‌کند؛ هیچ درمان خاصی را تأیید نمی‌کند.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) شروع به ترسیم یک مسیر می‌کند

هنوز هیچ مجوزی صادر نشده است، اما این آژانس شروع به صحبت در مورد چگونگی اثبات آن کرده است.

در همین حال، FDA شروع به تنظیم مقررات در مورد این ایده کرده است. استیون کوزلوفسکی، دانشمند ارشد، در کنفرانس طول عمر در بوستون اشاره کرد که پیری و طول عمر از جمله مباحث گزارش به‌روز شده حوزه‌های تمرکز علوم نظارتی این سازمان خواهد بود که انتظار می‌رود در اوایل سال مالی ۲۰۲۷ منتشر شود.

جفری سیگل، مدیر دفتر علوم ارزیابی دارو در سازمان غذا و داروی آمریکا، دو مسیر ممکن برای درمان آینده را شرح داد. یکی نشان می‌دهد که همین مکانیسم به دو یا سه بیماری مرتبط با سن کمک می‌کند، که نشان می‌دهد بر خود پیری تأثیر می‌گذارد.

دیگری از یک آزمایش کنترل‌شده استفاده می‌کند تا نشان دهد که افراد تحت درمان در مقایسه با افراد درمان نشده در زمینه‌هایی مانند شناخت، ضعف، شنوایی و بینایی، کمتر دچار ضعف می‌شوند.

خواندن ساعت بدن

دانشمندان فقط به سن تقویمی (یعنی تعداد سال‌هایی که فرد زندگی کرده) بسنده نمی‌کنند. آنها دنبال معیار‌های زیستی هستند که نشان دهد بدن واقعاً چگونه پیر می‌شود.

یک روش روی اپی‌ژنتیک تمرکز دارد. اپی‌ژنتیک به معنای تغییراتی است که در نحوه روشن و خاموش شدن ژن‌ها رخ می‌دهد، بدون اینکه خودِ دی‌اِن‌اِی تغییر کند. بلسکی می‌گوید: پژوهشگران با بررسی نشانه‌های شیمیایی کوچکی به نام گروه‌های متیل که به دی‌اِن‌اِی می‌چسبند، می‌توانند گذر زمان را در بدن انسان ردیابی کنند.

طرح او با نام فَست/ FAST سرواژه Finding Aging Biomarkers by Searching Existing Trials به معنای یافتن نشانگر‌های زیستی پیری با جست‌و‌جو در کارآزمایی‌های موجود، در حال جمع‌آوری داده‌های چندلایه است؛ یعنی لایه‌های مختلف اطلاعات درباره بدن، از جمله پروتئین‌ها، متابولیت‌ها (مولکول‌های کوچکی که در سوخت‌وساز بدن تولید می‌شوند) و نشانه‌های اپی‌ژنتیکی را کنار هم می‌گذارد. هدف این است که تعدادی نشانگر زیستی پیدا شوند که به روش‌های مختلف پاسخ می‌دهند.

اما بلسکی می‌گوید هنوز ثابت نشده که دستکاری این نشانگر‌ها واقعاً می‌تواند عمر سالم را طولانی‌تر کند یا خیر.

مشکل اینجاست که ممکن است دهه‌ها طول بکشد تا نتایج ظاهر شوند؛ مثلاً اگر بخواهیم بدانیم آیا یک دارو که در سن ۴۰ یا ۵۰ سالگی مصرف می‌شود از بیماری مزمن جلوگیری می‌کند یا نه، باید وضعیت شرکت‌کنندگان را ۲۰ تا ۳۰ سال دنبال کنیم. این کار عملاً بسیار زمان‌بر و پرهزینه است.

به همین دلیل، پژوهشگران دنبال نشانه‌هایی هستند که زودتر ظاهر می‌شوند و می‌توان به‌جای نتیجه نهایی، آنها را اندازه گرفت. به این نشانه‌ها، نقطه پایانی جانشین می‌گویند؛ یعنی نشانه‌ای که زودتر ظاهر می‌شود و می‌تواند پیش‌بینی کند نتیجه نهایی چه خواهد بود. مثلاً به‌جای ۲۰ سال صبرکردن برای دیدن سکته قلبی، می‌توان فشارخون را اندازه گرفت. اگر دارو فشار خون را پایین بیاورد، احتمالاً از سکته هم جلوگیری می‌کند.

پزشکی طول عمر و مقررات آن

با پیشرفت این علم، کلینیک‌های طول عمر کم‌کم در حال شکل‌گیری هستند. در آمریکا، کلینیک مایو (Mayo Clinic) در سال ۲۰۲۳ میلادی، مرکز سلامت طول عمر خود را راه‌اندازی کرد و سنگاپور هم برنامه مشابهی دارد.

اما برخی دانشمندان هشدار می‌دهند که این حوزه به مقررات بهتری نیاز دارد. در ابوظبی، وزارت بهداشت در اکتبر ۲۰۲۴ میلادی چارچوبی برای اعطای مجوز به مراکز پزشکی سلامت طول عمر معرفی کرد و آن را اولین نمونه در جهان خواند. این وزارت، مؤسسه سلامت بهتر ابوظبی را به‌عنوان اولین مرکز تخصصی پزشکی سلامت طول عمر در جهان که یک دولت آن را تعیین کرده، مجوز داد.

آلن بوستون (Allan Boston)، مدیر عملیاتی این مؤسسه، می‌گوید: همه سلول‌های شما مدام در حال پیرشدن هستند. در گذشته فکر می‌کردیم این اجتناب‌ناپذیر است. اما اجتناب‌ناپذیر نیست. حالا می‌توانیم این روند را تغییر دهیم.

اما بلسکی یادآوری می‌کند که برای تأثیرگذاشتن بر فرایند‌های زیستی پیری، نیازی به فناوری‌های پیشرفته نیست. او به خواب، ورزش، روابط اجتماعی و تغذیه اشاره می‌کند و می‌گوید: حتی بدون این دارو‌های جدید هم می‌توانیم سال‌های سالم به عمرمان اضافه کنیم.

نتیجه‌گیری:

پژوهشگران می‌گویند پیری فقط گذر زمان نیست؛ سازوکار‌های زیستی مشخصی دارد و همین سازوکار‌ها هستند که بیماری‌ها را به وجود می‌آورند. اگر بتوان این فرایند‌ها را قبل از تبدیل‌شدن به بیماری هدف گرفت، نه‌فقط می‌توان عمر را طولانی‌تر کرد، بلکه سال‌های بیشتری را در سلامت گذراند. این نظریه هنوز روی انسان آزمایش نشده و به کارآزمایی‌های بالینی بلندمدت نیاز دارد.