دانشمندان ارتباط بین تعریق و سلامت را توضیح داده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، تغییرات در مقدار، زمان و بوی عرق می‌تواند به نوسانات هورمونی، دارو‌ها و برخی شرایط پزشکی مربوط باشد. دانشمندان همچنین در حال توسعه حسگر‌هایی هستند که قادر به تشخیص گلوکز، الکترولیت‌ها، نشانگر‌های التهابی و رد دارو‌ها در عرق هستند. با این حال، بیشتر این روش‌های تشخیصی همچنان در مرحله آزمایش هستند. مقاله ایزوستیا توضیح می‌دهد که چرا عرق شروع به بو گرفتن می‌کند، چه تغییراتی باید باعث نگرانی شود و آیا یک پچ پوستی می‌تواند جایگزین آزمایش خون شود.

چرا بدن میلیون‌ها غده عرق دارد؟

بدن انسان بین ۲ تا ۴ میلیون غده عرق دارد. کف دست و پا بیشترین تعداد را دارند، اگرچه این نواحی سطح نسبتاً کوچکی از پوست را اشغال می‌کنند. بیشتر غدد از نوع اکرین هستند. آنها مستقیماً به سطح پوست باز می‌شوند و به عنوان یک سیستم خنک‌کننده داخلی عمل می‌کنند. هنگامی که دمای بدن به دلیل گرما، فعالیت بدنی یا تب بالا می‌رود، غدد مایعی ترشح می‌کنند. این مایع تبخیر می‌شود و مقداری از گرما را از بین می‌برد.

عرق اکرین تقریباً به طور کامل از آب تشکیل شده است. همچنین حاوی یون‌های سدیم و پتاسیم، اوره، لاکتات و مقادیر کمی از مواد دیگر است. غلظت آنها به میزان تعریق، ناحیه بدن، دما، رژیم غذایی و میزان مایعات بدن بستگی دارد.

ترشح آنها حاوی پروتئین و لیپید بیشتری است. غدد آپوکرین می‌توانند در اثر استرس و تنش عاطفی فعال شوند، اما غدد اکرین که با سیستم عصبی مرتبط هستند، در درجه اول مسئول تعریق کف دست‌ها قبل از مصاحبه هستند. بنابراین، تمایز معمول بین "عرق گرما" و "عرق عصبی" تا حدودی فیزیولوژی واقعی را بیش از حد ساده می‌کند.

چرا خود عرق تقریباً هیچ بویی ندارد؟

عرق تازه معمولاً بوی تندی ندارد. این بو بعداً ایجاد می‌شود، زمانی که باکتری‌ها شروع به متابولیزه کردن مواد از پوست می‌کنند. میکروارگانیسم‌ها به ویژه در تجزیه چربی‌ها و پروتئین‌های موجود در ترشحات غدد آپوکرین فعال هستند. این امر منجر به تشکیل ترکیبات فراری می‌شود که انسان آنها را به عنوان بوی مشخص بدن درک می‌کند. باکتری‌های جنس کورینه باکتریوم نقش مهمی در این فرآیند دارند.

بنابراین، شدت بو نه تنها با میزان عرق تعیین می‌شود، بلکه به ترکیب میکروبیوم پوست، عملکرد غدد، ژنتیک، لباس، بهداشت، رژیم غذایی و دارو‌های مصرفی نیز بستگی دارد. پیاز، سیر، الکل و برخی ادویه‌ها نیز می‌توانند به طور موقت بوی ترشحات پوست را تغییر دهند.

استرس می‌تواند به دو دلیل آن را تشدید کند. فرد شروع به تعریق بیشتر می‌کند و غدد آپوکرین مواد بیشتری ترشح می‌کنند که باکتری‌ها می‌توانند از آنها سوءاستفاده کنند. تغییر یکباره بو معمولاً نشان دهنده یک بیماری نیست. این می‌تواند مربوط به غذا، فعالیت بدنی، لوازم آرایشی جدید یا لباس‌های مصنوعی باشد. یک تغییر مداوم و غیرقابل توضیح باید نگرانی ایجاد کند، به خصوص اگر علائم دیگری همزمان رخ دهند.

هنجار فردی کجا تمام می‌شود؟

هیچ هنجار جهانی برای تعریق وجود ندارد. دو نفر می‌توانند یک ورزش مشابه را انجام دهند و همچنان با سرعت‌های کاملاً متفاوتی عرق کنند. عملکرد غدد تحت تأثیر وراثت، سن، هورمون‌ها، آمادگی جسمانی، توده و سطح بدن، رطوبت و توانایی بدن در سازگاری با گرما قرار دارد. افرادی که مرتباً در آب و هوای گرم ورزش می‌کنند، ممکن است زودتر عرق کنند: این امر به بدن آنها اجازه می‌دهد سریع‌تر خنک شود.

تعریق در طول زندگی تغییر می‌کند. سیستم تنظیم دمای بدن کودکان متفاوت از بزرگسالان عمل می‌کند، بنابراین ممکن است سریع‌تر دچار گرمازدگی شوند. در سنین بالا، فعالیت غدد عرق اغلب کاهش می‌یابد که این امر آسیب‌پذیری در برابر گرما را نیز افزایش می‌دهد.

تغییرات قابل توجهی در دوران بلوغ، پس از زایمان و در دوران پیش از یائسگی رخ می‌دهد. تعریق شبانه پس از زایمان ممکن است با تغییر شدید در سطح هورمون‌ها و آزاد شدن مایعات انباشته شده در دوران بارداری مرتبط باشد. گرگرفتگی در دوران پیش از یائسگی به دلیل اختلال در مکانیسم‌های تنظیم دما رخ می‌دهد و اغلب با تعریق شدید همراه است.

این شرایط می‌توانند ناخوشایند باشند، اما لزوماً نشان دهنده بیماری نیستند. ارزیابی اینکه تعریق چقدر تغییر کرده و آیا شکایات دیگری ایجاد شده است، مهم‌تر است.

چه تشخیصی بر اساس عرق از قبل انجام شده است؟

بارزترین نمونه استفاده از عرق در پزشکی، تشخیص فیبروز کیستیک است. این بیماری ارثی با نقص عملکرد پروتئین CFTR مرتبط است که حرکت کلرید و مایعات را در غشای سلولی تنظیم می‌کند.

طبق دستورالعمل‌های بنیاد فیبروز کیستیک، سطح ۶۰ میلی‌مول در لیتر یا بالاتر، معیار‌های تشخیصی فیبروز کیستیک را برآورده می‌کند. با این حال، نتیجه مثبت باید با تکرار آزمایش یا روش دیگری، از جمله آزمایش ژنتیک، تأیید شود. جمع‌آوری نمونه همچنین باید از یک پروتکل دقیق برای جلوگیری از تبخیر و آلودگی پیروی کند.

ترکیبی از مکانیسم شناخته‌شده‌ی بیماری، آزمایش‌های استاندارد و سال‌ها اعتبارسنجی بالینی است که کلرید‌های عرق را به یک نشانگر زیستی قابل اعتماد تبدیل کرده است. اکثر آزمایش‌های بالقوه‌ی دیگر فاقد چنین پایه‌ی شواهدی هستند.

چسبی که عرق را تشخیص می‌دهد

عرق برای دانشمندان جذاب است، زیرا می‌توان آن را بدون سوزن یا آسیب پوستی جمع‌آوری کرد. از لحاظ تئوری، یک پچ یا دستبند کوچک می‌تواند به طور مداوم تغییرات پارامتر‌های عرق را رصد کند و داده‌ها را به تلفن هوشمند منتقل کند. دستگاه‌های آزمایشی در حال حاضر سدیم، پتاسیم، لاکتات، اسید اوریک، گلوکز و برخی از نشانگر‌های التهابی را اندازه‌گیری می‌کنند. دانشمندان همچنین در حال بررسی امکان تشخیص کورتیزول و اثرات دارو‌ها در عرق هستند.

توجه ویژه‌ای به اندازه‌گیری غیرتهاجمی گلوکز معطوف شده است. چنین حسگری می‌تواند نیاز به سوراخ کردن انگشت یا حسگر‌های زیرپوستی را برای افراد مبتلا به دیابت از بین ببرد. با این حال، غلظت گلوکز در عرق همیشه به طور دقیق سطح گلوکز خون را نشان نمی‌دهد.

نتایج تحت تأثیر میزان عرق، دمای پوست، آلودگی سطح، pH، محل قرارگیری حسگر و میزان تبخیر مایع قرار می‌گیرند. نسبت بین قند خون و عرق نیز در افراد مختلف متفاوت است. بسیاری از مطالعات فقط روی گروه‌های کوچکی از داوطلبان سالم آزمایش شده‌اند و با روش‌های بالینی اثبات‌شده مقایسه نشده‌اند.

بنابراین، حسگر‌های عرق هنوز نمی‌توانند جایگزین گلوکومتر‌ها و سیستم‌های نظارت مداوم بر گلوکز شوند. نویسندگان بررسی فناوری ۲۰۲۶، تجزیه و تحلیل عرق را به عنوان یک روش مکمل برای نظارت بر پیشرفت می‌دانند تا جایگزینی برای آزمایش خون.

در آینده نزدیک، چنین دستگاه‌هایی می‌توانند برای نظارت بر کم‌آبی بدن، از دست دادن الکترولیت، استرس گرمایی و استفاده از دارو‌های خاص مفید باشند. تشخیص بیماری‌های پیچیده مستلزم ارزیابی همزمان چندین شاخص و مرتبط کردن آنها با علائم و سابقه پزشکی فرد خواهد بود.

آیا بیماری‌ها می‌توانند بوی خاص خود را داشته باشند؟

سگ‌های آموزش‌دیده‌ی ویژه قادر به تشخیص غلظت‌های بسیار پایین مواد فرار هستند. این امر به آنها اجازه داده است تا توانایی خود را در تشخیص تغییرات مرتبط با عفونت‌ها، سرطان، دیابت و تشنج‌های صرعی بررسی کنند.

چنین آزمایش‌هایی تأیید می‌کنند که حالت بدن می‌تواند ترکیب شیمیایی بو را تغییر دهد. با این حال، سگ‌ها ترکیبی از مواد ترشح شده از طریق تنفس، عرق، سبوم و سایر مایعات بدن را درک می‌کنند. بنابراین، یک آزمایش موفق هنوز ثابت نمی‌کند که نشانگر مورد نظر در عرق یافت می‌شود.

محققان صرع در تلاشند تا مشخص کنند که آیا تغییرات مشخصی در ترشحات پوست قبل از تشنج رخ می‌دهد یا خیر. اگر چنین مشخصات شیمیایی شناسایی و تأیید شود، یک حسگر پوشیدنی می‌تواند روزی بیماران را از خطر آگاه کند. در حال حاضر، این یک فرضیه علمی است، نه یک دستگاه پزشکی کاملاً توسعه‌یافته.

برای تشخیص عملی، شناسایی مولکول‌های خاص، تعیین سطوح قابل قبول و بررسی میزان دقت آزمایش در تمایز بین فرد بیمار و سالم ضروری است. بدون این مراحل، بوی غیرمعمول فقط یک مشاهده باقی می‌ماند، نه یک تشخیص.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

تعریق بیش از حد، هایپرهیدروز نامیده می‌شود. این بیماری باعث می‌شود فرد بیش از نیاز بدن برای خنک کردن خود عرق کند. هایپرهیدروز کانونی اولیه اغلب در دوران کودکی یا نوجوانی شروع می‌شود. این بیماری معمولاً کف دست‌ها، پاها، زیر بغل یا صورت را به صورت متقارن تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند در چندین عضو خانواده رخ دهد. در این مورد، تعریق بیش از حد یک اختلال مستقل است، نه پیامد یک بیماری پزشکی دیگر.

تعریق شبانه منظم، که باعث می‌شود لباس و رختخواب با وجود خنک بودن اتاق مرطوب شوند، نیاز به توجه ویژه دارد. این لزوماً نشانه یک بیماری جدی پزشکی نیست: می‌تواند ناشی از یائسگی، اضطراب، الکل، دارو‌ها یا قند خون پایین باشد.

اگر تعریق شبانه عود کند، خواب را مختل کند یا با تب بالا، لرز، سرفه مداوم، اسهال یا کاهش وزن بی‌دلیل همراه باشد، باید به پزشک مراجعه کنید. عفونت‌ها و برخی سرطان‌ها نیز می‌توانند باعث تعریق شبانه شوند، اما به ندرت به عنوان تنها علامت بروز می‌کنند.

نه تنها تعریق بیش از حد، بلکه کمبود آن نیز می‌تواند خطرناک باشد. کاهش تعریق، هیپوهیدروز و فقدان کامل آن، آنهیدروز نامیده می‌شود. ممکن است ناحیه کوچکی از پوست پس از آسیب، سوختگی یا به دلیل یک بیماری موضعی، تعریق را متوقف کند. یک بیماری گسترده‌تر گاهی اوقات با آسیب عصبی، بیماری‌های ارثی یا استفاده از دارو‌های خاص مرتبط است.

اگر عرق در ناحیه قابل توجهی از بدن تولید نشود، بدن یکی از ابزار‌های اصلی خنک‌کننده خود را از دست می‌دهد. در هوای گرم یا فعالیت‌های بدنی، این امر خطر گرمازدگی و گرمازدگی را افزایش می‌دهد.

کمبود تعریق، همراه با گرمای بیش از حد، ضعف، سرگیجه، گیجی یا دمای بالای بدن، نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد. شما نباید سعی کنید خودتان علت انهیدروز را تعیین کنید.