پویش «جانفدا برای ایران»؛ بازتاب همبستگی ملی در مواجهه با تهدیدات بیرونی

به گزارش مجله خبری نگار، عباس خسروانی روز سه‌شنبه افزود:در روز‌هایی که فضای سیاسی منطقه از التهاب و نشانه‌های تهدید نظامی علیه ایران اشباع شده است، پدیده‌ای کم‌سابقه در عرصه دفاع جمعی شکل گرفته به نام پویش «جانفدا برای ایران» با هدف ثبت‌نام داوطلبان برای مقابله با حمله احتمالی دشمن (با محوریت آمریکا و رژیم صهیونیستی) که اکنون به حدود ۳۰ میلیون رسیده و آن را به بزرگ‌ترین پویش دفاعی در تاریخ ایران تبدیل کرده است.

وی ادامه داد: از منظر جامعه‌شناسی تاریخی، پدیده «جانفدا» را باید در امتداد خاطره جمعی جنگ هشت‌ساله و مفهوم «دفاع مقدس» تفسیر کرد. آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه یک بسیج اداری یا حزبی، که بازتولید یک «منش جمعی ضدسلطه» است. در جامعه‌ای که دهه‌ها با تهدیدات برون‌مرزی زیسته، پویش حاضر به مثابه «نظرسنجی عملی» از انسجام ملی عمل می‌کند و نشان می‌دهد که مفهوم «غیرت ملی» و «تاب‌آوری دفاعی» به سطحی از خودآگاهی رسیده که فراتر از گروه‌های سیاسی، قومی یا طبقاتی عمل می‌کند.

این مدرس دانشگاه اظهار کرد: پویش «جانفدا» یک نمونه کلاسیک از «همبستگی عاطفی در مواجهه با تهدید بیرونی» است که بر اساس نظریات جامعه‌شناسی، هنگامی که احساس وجود «دیگری تهدیدگر» در بیرون از مرز‌های ملی قوت می‌گیرد، جامعه به سرعت بازتعریفی از «ما» ارائه می‌دهد و در این فرآیند، ثبت‌نام در پویش نه صرفاً یک عمل فردی، بلکه یک کنش نمادین برای اعلام «عضویت» در اجتماع مدافعان وطن است.

خسروانی با بیان اینکه در تحلیل‌های رایج، گاه چنین پدیده‌هایی صرفاً به «ملی‌گرایی دفاعی» یا «واکنش به تهدید نظامی» فروکاسته می‌شوند گفت: برخی از ثبت‌نام‌کنندگان به نهاد‌های سیاسی یا نظامی مرسوم، نقد دارند؛ اما در پویش «جانفدا» فرصتی برای اثبات کنشگری مستقیم و فراتر از سازوکار‌های رسمی می‌بینند و به عبارتی این پویش علاوه بر بازدارندگی خارجی، کارکرد «بازتولید امید و عاملیت» در درون جامعه را نیز ایفا می‌کند.

وی در خصوص دلالت‌های آینده‌نگر این پدیده می‌گوید: پویش «جانفدا برای ایران» سه لایه معنایی مهم دارد: نخست، سنجه‌ای بی‌واسطه از میزان انسجام ملی در شرایط تهدید واقعی؛ دوم، هشداری به دشمنان احتمالی مبنی بر اینکه «دفاع ملی» در ایران به یک ارزش نهادینه و خودجوش بدل شده است و سوم نمادی از پتانسیل کنش‌گری غیررسمی در جامعه ایران که اگر به درستی هدایت شود، می‌تواند سرمایه‌ای برای تاب‌آوری و صلح پایدار در آینده باشد.

این مدرس دانشگاه افزود: ثبت نام حدود ۳۰ میلیون نفر در چنین مدتی، رکوردی است که هر تحلیل‌گری را وامی‌دارد نظریه‌های سنتی «شهروند منفعل» را بازنگری کند. این پویش، پیش از آن که یک اقدام نظامی بالقوه باشد، رویدادی در جامعه‌شناسی احساسات و کنش جمعی ایرانیان در عصر تهدیدات فراگیر است.