آیا انهدام سامانه‌های راداری دشمن باعث افزایش بارش‌ها شده است؟

به گزارش مجله خبری نگار، در پی انتشار برخی مطالب در فضای رسانه‌ای درباره احتمال تأثیر انهدام سامانه‌های راداری و پدافندی دشمن آمریکایی- صهیونی در خاورمیانه بر وضعیت بارش و ابرناکی در کشور، دکتر احمد روشنی اقلیم‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در یادداشتی نوشت؛ برای بررسی چنین ادعا‌هایی باید ابتدا نحوه عملکرد این سامانه‌ها و همچنین سازوکار‌های علمی تشکیل ابر و بارش در جو زمین به‌درستی درک شود.

به گفته این اقلیم‌شناس، هرچند این سامانه‌ها از فناوری‌های پیشرفته الکترونیکی و راداری بهره می‌برند، اما انرژی آنها در مقایسه با انرژی بسیار بزرگی که در سامانه‌های جوی جریان دارد بسیار ناچیز است. در چارچوب دانش موجود در حوزه‌های فیزیکی جو و اقلیم شناسی هیچ سازوکار فیزیکی شناخته‌شده‌ای وجود ندارد که نشان دهد این امواج بتوانند ساختار ابر‌ها یا میزان بارش را به‌طور قابل توجه تغییر دهند.

تشکیل ابر و وقوع بارش نتیجه مجموعه‌ای از فرایند‌های طبیعی در جو است. برای شکل‌گیری ابر‌ها باید رطوبت کافی در هوا وجود داشته باشد و توده‌های هوا نیز دارای حرکات قایم یا افقی فشارورد باشند تا در اثر سرد شدن، بخار آب به قطرات بسیار ریز تبدیل شود. اگر این قطرات در داخل ابر به اندازه کافی رشد کنند، در نهایت به صورت باران یا برف به سطح زمین می‌رسند. این فرایند‌ها بیشتر تحت تأثیر گردش‌های بزرگ‌مقیاس جو، اختلاف دمای هوا، میزان رطوبت و حرکت توده‌های هوایی قرار دارند. افزون بر این، برخی نوسانات اقلیمی در مقیاس جهانی نیز می‌توانند الگو‌های بارش مناطق مختلف جهان را تغییر دهند. برای نمونه پدیده‌هایی مانند النینو و لانینا یا روند‌های مرتبط با گرمایش جهانی می‌توانند بر توزیع بارش در مناطق مختلف از جمله خاورمیانه اثر بگذارند.

در این روز‌ها نیز برخی افراد به مفاهیمی مانند اثر پروانه‌ای نیز می‌پردازد. در علم هواشناسی پذیرفته شده است که جو زمین یک سامانه پیچیده و غیرخطی است و مفهومی مانند اثر پروانه‌ای در چارچوب نظریه آشوب نشان می‌دهد که گاهی تغییرات بسیار کوچک در شرایط اولیه می‌تواند در آینده نتایج متفاوتی ایجاد کند. با این حال، این مفهوم بیشتر بیانگر دشواری پیش‌بینی دقیق وضعیت هوا در بازه‌های زمانی طولانی است و به معنای امکان کنترل یا دستکاری هدفمند سامانه‌های جوی نیست. به بیان دیگر، در سامانه‌ای به پیچیدگی جو زمین، تعیین دقیق زمان و مکان لازم برای ایجاد چنین تغییراتی در عمل تقریباً امکان‌پذیر نیست.

وی همچنین تأکید می‌کند که تنها روش شناخته‌شده برای ایجاد تغییرات محدود در بارش، استفاده از فناوری بارورسازی ابرهاست. در این روش مواد خاصی در برخی ابر‌ها پخش می‌شود تا احتمال بارش افزایش یابد. با این حال، حتی این روش نیز اثر محدودی دارد و فقط در شرایط خاص جوی می‌تواند احتمال بارش را تا حدی تغییر دهد و قادر به کنترل سامانه‌های بزرگ جوی نیست.

در مجموع، تغییرات ابرناکی و بارش در منطقه خاورمیانه بیشتر ناشی از عوامل طبیعی مانند گردش‌های جوی، میزان رطوبت هوا و نوسانات بزرگ اقلیمی است. بر اساس دانش موجود در اقلیم‌شناسی و فیزیک جو، تاکنون هیچ مدرک علمی معتبری ارائه نشده که نشان دهد سامانه‌های راداری یا پدافندی نظامی بتوانند به‌طور مستقیم باعث تغییر در تشکیل ابر‌ها یا میزان بارش شوند.