گزگز یا سوزن‌سوزن شدن دست و پا نشانه بیماری جدی است؟

به گزارش مجله خبری نگار/برنا، گزگز یا مورمور شدن دست‌ها و پا‌ها یکی از علائم رایج و آزاردهنده عصبی است. در پزشکی این حالت «پارستزی» نام دارد و ممکن است به صورت سوزن‌سوزن شدن، بی‌حسی، سوزش یا احساس جریان برق زیر پوست ظاهر شود.

گاهی این احساس کاملاً بی‌خطر و موقتی است؛ مانند زمانی که هنگام خواب روی دست خود می‌افتید یا پا‌ها را روی هم می‌اندازید. در این شرایط با رفع فشار، علائم نیز ظرف چند دقیقه برطرف می‌شود. اما گاهی گزگز شدید، دوره‌ای یا مزمن است و همراه با علائمی مانند درد، خارش، بی‌حسی یا ضعف عضلانی دیده می‌شود. در این صورت ممکن است نشانه آسیب عصبی یا بیماری زمینه‌ای باشد.

شایع‌ترین علت گزگز مزمن، نوروپاتی محیطی است؛ حالتی که در آن اعصاب خارج از مغز و نخاع آسیب می‌بینند. این مشکل بیش از ۲۰ میلیون آمریکایی—اغلب افراد مسن—را درگیر می‌کند و اگر درمان نشود، می‌تواند باعث ناتوانی شود.

علل گزگز دست و پا

۱. دیابت

دیابت شایع‌ترین علت نوروپاتی محیطی است و حدود ۳۰ درصد موارد را شامل می‌شود. سوزن‌سوزن شدن معمولاً از پا‌ها شروع شده و به دست‌ها می‌رسد. حدود دو سوم افراد دیابتی درجاتی از آسیب عصبی دارند.

۲. علل ناشناخته (ایدیوپاتیک)

حدود ۳۰ درصد نوروپاتی‌ها علت مشخصی ندارند.

۳. سایر علل شایع

گزگز دست‌ها

سندرم تونل کارپال (فشار بر عصب میانی در مچ؛ شایع در بارداری)

گیر افتادن عصب اولنار

فلج عصب رادیال (فشار طولانی‌مدت روی بازو)

گزگز پا‌ها

آسیب عصب پرونئال (افتادگی پا و بی‌حسی بیرون پا)

سندرم تونل تارسال

سیاتیک (فشردگی عصب بر اثر دیسک کمر)

گزگز همزمان دست و پا

اضطراب و حملات پانیک

فیبرومیالژیا

اسپوندیلوز گردنی

بیماری‌های سیستمیک: مشکلات تیروئید، کلیه، کبد، اختلالات خونی، آمیلوئیدوز

کمبود ویتامین‌ها (به‌خصوص B۱۲)

مصرف بیش از حد B۶

اعتیاد به الکل

تماس با سموم و فلزات سنگین

دارو‌ها (شیمی‌درمانی، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و دارو‌های ضدویروسی)

عفونت‌ها (لایم، زونا، HIV و…)

بیماری‌های خودایمنی

اختلالات ارثی مانند شارکو-ماری-توث

آسیب مستقیم به اعصاب‌ام‌اس

برخی مواد مخدر

تشخیص

پزشک با بررسی سابقه پزشکی، معاینه فیزیکی و آزمایش‌هایی مانند موارد زیر علت گزگز را مشخص می‌کند:

آزمایش خون (بررسی دیابت، کمبود ویتامین، عملکرد کلیه و کبد)

بررسی مایع مغزی نخاعی

الکترومیوگرافی (EMG)

تست سرعت هدایت عصبی (NCV)

تصویربرداری (CT یا MRI)

بیوپسی عصب یا پوست

درمان گزگز دست و پا

درمان بر اساس علت اصلی انجام می‌شود. بسیاری از انواع آسیب عصبی قابل برگشت‌اند اگر دیر درمان نشوند.

نمونه‌هایی از درمان علت‌ها

کنترل قند خون در دیابت

مصرف ویتامین در کمبود‌ها

فیزیوتراپی یا جراحی در فشردگی عصب

دارو‌های ضدتشنج یا ضدافسردگی برای کاهش درد عصبی

درمان‌های کمکی

فیزیوتراپی و وسایل کمکی

تحریک الکتریکی اعصاب

پلاسمافرز، IVIG یا استروئید برای برخی بیماری‌های خودایمنی

درمان‌های خانگی

استراحت

اسپلینت

سرما یا گرما

مسکن‌ها

تمرینات مناسب

برای پیشگیری گزگز دست و پا چه باید کرد؟

کنترل وزن

تغذیه سالم

کاهش یا قطع الکل

ورزش منظم

خودداری از تماس با سموم

ترک سیگار

کنترل دقیق بیماری‌های زمینه‌ای

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

گزگز همراه با علائم زیر اورژانسی است:

اختلال در گفتار، تنفس یا بینایی

انتشار سریع بی‌حسی در بدن

فلج صورت یا قفسه سینه

بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع

شروع ناگهانی ضعف

کاهش سطح هوشیاری

گزگز در ناحیه ران، باسن یا اندام تناسلی