سلامت مغز با اعتدال در میزان آهن

به گزارش مجله خبری نگار/همشهری آنلاین به نقل از عصر ایران، آهن یکی از مواد معدنی ضروری برای بدن است و نقش بسیار مهمی در عملکرد صحیح سلول‌ها و سلامت مغز دارد، ولی تجمع بیش از حد آهن در مغز می‌تواند به سلول‌های مغزی آسیب زده و خطر بیماری‌های نورودژنراتیو مانند آلزایمر و زوال عقل را افزایش دهد. بنابراین، حفظ تعادل میزان آهن در بدن و مغز بسیار اهمیت دارد.

بدن بیشتر از آهن برای تولید پروتئینی به نام هموگلوبین استفاده می‌کند که در گلبول‌های قرمز یافت می‌شود. این پروتئین مسئول انتقال اکسیژن از ریه‌ها به سایر قسمت‌های بدن است. علاوه بر این، آهن به عضلات کمک می‌کند تا اکسیژن را ذخیره کنند، در تولید هورمون‌ها و مغز استخوان نقش دارد و به حفظ عملکرد صحیح سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند.

محققان دانشگاه کنتاکی اخیرا دریافتند که افزودن برخی مواد مغذی به رژیم غذایی روزانه می‌تواند به کاهش تجمع آهن در مغز کمک کرده و در نتیجه خطر مشکلات شناختی را کاهش دهد.

چگونه پیری باعث اختلال در تنظیم آهن غیرهم در مغز می‌شود؟

در این مطالعه محققان به طور ویژه روی آهن غیرهم تمرکز کردند؛ نوعی از آهن که در محصولات گیاهی و حیوانی یافت می‌شود و حدود ۹۰ درصد آهن دریافتی از طریق غذا را تشکیل می‌دهد.

دکتر والنتینوس زاخاریو، استادیار علوم رفتاری در کالج پزشکی دانشگاه کنتاکی و نویسنده ارشد مطالعه، می‌گوید: "آهن یک عنصر حیاتی برای سلامت مغز است و نقش کلیدی در عملکرد‌های سلولی مهم ایفا می‌کند. با این حال، آهن یک عامل اکسیدکننده قوی است که در صورت عدم کنترل، می‌تواند به سلول ها، از جمله نورون‌ها و سلول‌های پشتیبان مغز آسیب برساند. برای جلوگیری از این خطر، مغز معمولا آهن را در ساختار‌هایی به نام فریتین ذخیره می‌کند. زمانی که آهن در این ساختار‌ها قرار دارد، برای سلول‌ها ایمن و غیرسمی باقی می‌ماند. "

او ادامه می‌دهد: "با این حال، برای آنکه آهن بتواند نقش خود را در عملکرد‌های سلولی ایفا کند، باید ابتدا از این ذخایر آزاد شود. "

تجمع آهن در مغز و تأثیر آن بر حافظه و عملکرد اجرایی

این مطالعه بر اساس پژوهشی است که زاخاریو و تیمش در سال ۲۰۲۱ انجام داده بودند. در آن مطالعه مشخص شد که مصرف بیشتر آنتی اکسیدان ها، ویتامین ها، مواد مغذی کلات کننده آهن و اسید‌های چرب چند غیر اشباع با کاهش سطح آهن مغز و بهبود حافظه مرتبط است.

در تحقیق جدید، دانشمندان سه سال بعد از مطالعه اولیه، شرایط ۷۲ بزرگسال سالمند را پیگیری کردند. میزان آهن مغز شرکت کنندگان با استفاده از تکنیکی در MRI به نام «نقشه برداری حساسیت کمی» اندازه گیری شد. همچنین رژیم غذایی و عملکرد شناختی آنها، از جمله حافظه، بررسی شد.

نتایج نشان داد که در طول سه سال، تجمع آهن در بخش‌های قشری و زیرقشری مغز افزایش یافته بود که این موضوع با کاهش توانایی یادآوری وقایع گذشته (حافظه اپیزودیک) و همچنین عملکرد‌های اجرایی مانند توجه و حل مسئله مرتبط بود.

دکتر زاخاریو می‌گوید: "این یافته‌ها اهمیت بالایی دارند، زیرا نشان می‌دهد که روش MRI ما می‌تواند افزایش آهن مغز را در دوره کوتاه سه ساله تشخیص دهد و همچنین این افزایش آهن تاثیر قابل توجهی بر عملکرد شناختی دارد. "

رابطه تغذیه، آهن و سلامت مغز

مطالعه نشان داد افرادی که مصرف بیشتری از آنتی اکسیدان ها، ویتامین ها، مواد مغذی کلات کننده آهن و اسید‌های چرب چند غیر اشباع داشتند، تجمع آهن کمتری در مغزشان مشاهده شد.

زاخاریو می‌گوید: "گام بعدی، شناسایی دقیق مواد مغذی خاصی است که می‌توانند تجمع آهن را کاهش دهند و همچنین بررسی نحوه تعامل این مواد با رژیم غذایی کلی فرد است. مثلا باید مشخص شود که آیا این مواد مغذی فقط در قالب یک رژیم غذایی متعادل و سالم موثر هستند یا به تنهایی نیز می‌توانند فوایدی داشته باشند. "

او اضافه می‌کند: "مرحله بعدی، طراحی آزمایش‌های بالینی برای بررسی تاثیر این مواد مغذی بر تجمع آهن مغز و عملکرد شناختی افراد مسن خواهد بود. "

بهبود سلامت مغز با رژیم غذایی، تلاشی ارزشمند

دکتر کلیفورد سگیل، متخصص مغز و اعصاب، می‌گوید: "به عنوان یک پزشک مغز و اعصاب، تاکنون آزمایشی برای اندازه‌گیری سطح آهن مغز ندیده‌ام، اما بسیار کنجکاوم بدانم چگونه آهن از سد خونی مغز عبور می‌کند و وارد سیستم عصبی مرکزی می‌شود. سلامت مغز حوزه‌ای است که دائما در حال تحول است و پژوهش‌هایی که به بهبود آن از طریق تغذیه می‌پردازند، اهمیت فراوانی دارند. "

او اضافه می‌کند که این تکنیک MRI را می‌توان برای ستون فقرات نیز به کار برد تا مسیر ورود و خروج آهن را بهتر بفهمیم و اینکه آیا مصرف مکمل آهن در افراد مبتلا به کم خونی باعث تغییر در سطح آهن مغز می‌شود یا خیر.

چگونه می‌توان تجمع آهن ناشی از پیری را کاهش داد؟

مونیک ریچارد، متخصص تغذیه بالینی، توصیه می‌کند: "اگر محدودیتی وجود نداشته باشد، بهتر است روزانه از محصولات تازه استفاده کنیم. به طور متوسط، سه وعده سبزیجات و دو وعده میوه از منابع مختلف می‌تواند مواد مغذی و آنتی اکسیدان‌های لازم را تامین کند. "

او توضیح می‌دهد: "مهم است که میزان آهن هِم (در منابع حیوانی) و آهن غیرهِم (در منابع گیاهی) به دقت تنظیم شود تا از مصرف بیش از حد منابع حیوانی جلوگیری شود و تنوع کافی در منابع گیاهی حفظ شود. "

"رژیم‌هایی مانند مدیترانه‌ای، دش (DASH) یا رژیم‌های گیاهی با چربی‌های سالم، به دلیل غنای مواد مغذی، خواص ضد التهابی و اثرات محافظتی، می‌توانند از تجمع آهن و کاهش سریع شناختی جلوگیری کنند. همچنین، ارزیابی منظم مصرف مکمل‌ها برای جلوگیری از مصرف بیش از حد مواد معدنی ضروری است. "

ریچارد تاکید می‌کند که علاوه بر تغذیه، فعالیت‌هایی مانند حل معما، یادگیری زبان جدید، تحرک بدنی، خواب کافی، استراحت، هوای تازه و تعامل اجتماعی نیز در حفظ سلامت مغز نقش مهمی دارند.

یادمان باشد

آهن یکی از مواد معدنی ضروری برای بدن است که به انتقال اکسیژن و عملکرد صحیح سلول‌ها کمک می‌کند. اما تجمع بیش از حد آهن در مغز می‌تواند خطرناک باشد، چون باعث تولید مواد مضر می‌شود که به سلول‌های مغزی آسیب زده و عملکرد حافظه و تمرکز را ضعیف می‌کند. از مصرف بی رویه و خودسرانه مکمل‌های آهن جدا خودداری کنید.

اطلاعات موجود در این مطلب تنها برای افزایش آگاهی ارائه شده‌اند و جایگزین مشاوره یا درمان پزشکی نیستند. حتما قبل از هرگونه اقدامی با پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف می‌کنید.

این مطالعه به تازگی در مجله Neurobiology of Aging منتشر شده است.