وقتی رئیس واقعیت ریزش مخاطب را نمی‌بیند!

به گزارش مجله خبری نگار/خراسان: صبح دیروز نقل قولی از رئیس سازمان صداوسیما که به طور غیرمستقیم، کاهش مخاطبان برنامه‌های این سازمان را رد می‌کرد، منتشر و در شبکه‌های اجتماعی نیز زیاد دست‌به‌دست شد. پیمان جبلی در گفت‌وگویی با شفقنا گفت: «این که برخی می‌گویند صداوسیما دچار تنزل مخاطب شده، ادعایی است که باید اثبات شود.» اگرچه او در این اظهارنظر، به صراحت کاهش مخاطب رسانه ملی را نفی نکرد، اما آن را به نوعی زیر سؤال برد. با وجود این اظهارنظر، نگاهی دقیق‌تر به وضعیت تلویزیون و آمار‌های منتشرشده در سال‌های اخیر، چندان موافق گزاره‌های رئیس این رسانه نیست.

سیر نزولی نظرسنجی‌ها

مدتی پیش و در زمانی که نظرسنجی‌های رسانه ملی درباره میزان بیننده برنامه‌های سیما منتشر می‌شد، آمار‌ها به نفع صداوسیما نبود و نشانی از پیشرفت در آن دیده نمی‌شد. در گزارش‌های رسمی روابط عمومی رسانه ملی در آن زمان از نتایج نظرسنجی‌ها درباره سریال‌ها، برنامه‌ها و شبکه‌ها، یکی از مواردی که در بند اول گزارش می‌آمد، میزان کلی بیننده تلویزیون بود. مرور گزارش‌هایی از این دست که مربوط به سال‌های پیش از ۱۴۰۰ است، مشخص می‌کند که تا پیش از این سال، آمار مخاطب کلی تلویزیون اغلب بیش از ۸۰ درصد بود.

با این حال در سال‌های اخیر این رقم به زیر ۸۰ درصد و حتی ۷۵ درصد در ماه رمضان ۱۴۰۱ رسید؛ آن هم در شرایطی که ماه رمضان همواره یکی از بهترین زمان‌ها برای تلویزیون است و مخاطب آن در بیشترین حالت خود قرار دارد؛ بنابراین سیر آمار‌ها در سال‌های اخیر نزولی بوده است.

نظرسنجی‌ها نامنظم و منتفی شد

نظرسنجی‌های صداوسیما که در بند قبل، ذکر آن آمد، از سال ۱۴۰۰ به صورت نامنظم منتشر می‌شد و مدتی هم حتی میزان مخاطب کلی تلویزیون در آن ذکر نشد! پس از آن هم که به طور کلی انتشار نتایج نظرسنجی‌ها متوقف شد. اگر به خاطر داشته باشید، در ماه‌های گذشته در همین صفحه، گزارش‌هایی درباره ابهام در آمار بینندگان تلویزیون و نظرسنجی‌های منتشرنشده مرکز تحقیقات رسانه ملی خوانده‌اید. محرمانه ماندن سؤال‌برانگیز نظرسنجی‌ها، ابهام در میزان بیننده برنامه‌ها، سریال‌ها و شبکه‌ها را بیشتر کرده است. روشن نیست اگر شمار بینندگان تلویزیون کم نشده، پس چرا نتایج نظرسنجی‌ها در این باره منتشر نمی‌شود؟

آمار متوسط پربیننده‌ها

نگاهی به آمار پرچمداران سیما در سال‌های اخیر نیز وضعیت مشابهی را به دست می‌دهد. در حالی که در اواخر دهه ۸۰ گاه اتفاق می‌افتاد که همزمان دو سریال جدید سیما، آمار مخاطب ۶۰ یا ۷۰ درصدی را ثبت کنند، کسب این آمار در سال‌های اخیر به آرزویی در میان سریال‌سازان تبدیل شده و جز معدودی مثل «پایتخت»، «نون خ» یا «ستایش» به آن دست نیافته‌اند. در سال ۱۴۰۱ مخاطبان حتی با پدیده مطرح شدن سریال‌هایی با تنها ۱۵ درصد بیننده، به عنوان پربیننده‌ترین محصولات روی آنتن تلویزیون مواجه شدند! وضعیت برنامه‌های غیرنمایشی نیز بهتر نیست؛ چراکه در یک سال اخیر، آمار پربیننده‌ترین برنامه‌های سیما (هرگاه که منتشر شده) معمولاً با برنامه‌هایی در حدود ۳۰-۴۰ درصد مخاطب پر شده و مدت‌هاست (جز ویژه‌برنامه تحویل سال) هیچ برنامه‌ای بالای ۵۰ درصد بیننده نداشته است. این‌ها در حالی است که به طور مثال در تیر ۹۸، «عصر جدید» ۶۷ درصد و «گلچین دورهمی» (نه قسمت‌های جدید آن) حدود ۵۰ درصد بیننده داشتند.

وضعیت اخبار بهتر نیست

فارغ از میزان بیننده عناوین برنامه‌های سیما، وضعیت برنامه‌های خبری معاونت سیاسی نیز در سال‌های اخیر خوب نیست. در مرداد که آمار‌های تجمیعی کیو آنالتیکز از نظرسنجی‌های ایسپا طی ۱۷ سال منتشر شد، نشان داد که مرجعیت خبری صداوسیما در حدود دو دهه اخیر همواره در حال سقوط بوده است. این را بگذارید کنار دو موج نظرسنجی دیگر ایسپا درباره میزان اعتماد به رسانه ملی که در سال ۹۷ حدود ۴۱ درصد بود و در سال ۹۹ به حدود ۳۳ درصد تنزل یافت؛ ارقامی که نشان می‌دهد نه‌تن‌ها برنامه‌های نمایشی و ترکیبی، کم‌بیننده‌تر از قبل شده‌اند بلکه اعتماد و مراجعه مردم برای اخبار به تلویزیون نیز کاهش یافته است؛ آن هم ۸ درصد طی فقط ۲ سال.

به علاوه یافته‌های ۷ موج نظرسنجی مرکز افکار سنجی رصد از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱ نشان می‌دهد که نمودار آمار مراجعان به صداوسیما برای اطلاع از اخبار، به جز یک بازه زمانی، شیب نزولی دارد. مطابق این نظرسنجی‌ها، این رقم از ۸۶.۵ درصد در اردیبهشت ۹۵، به ۷۸.۵ درصد در اسفند ۹۵، ۶۵.۲ درصد در اسفند ۹۶، ۶۳.۸ درصد در اسفند ۹۷، ۶۷ درصد در اسفند ۹۸، ۶۰ درصد در تیر ۱۴۰۰ و در نهایت ۵۵ درصد در فروردین ۱۴۰۱ رسیده است. آماری که مؤید دیگر نظرسنجی‌ها درباره افت جدی مرجعیت خبری سازمان صداوسیماست.

اذعان جبلی به کاهش مخاطب!

همه آن چه گفته شد، در حالی است که خود پیمان جبلی رئیس سازمان صداوسیما، اردیبهشت امسال در ضیافت افطاری با هنرمندان رسانه ملی، به کاهش علاقه مخاطبان به برنامه‌های تلویزیون اذعان کرد! او در این دیدار گفت: «همه ما، چه شما به عنوان هنرمند، چه ما به عنوان مسئولان صداوسیما، باید از خودمان بپرسیم، چرا علاقه‌ای که مخاطب به هنرمندان و آثارشان داشت، کاهش یافته است؟ چرا بعضی آثاری که در گذشته با هزینه‌های کمتر ساخته می‌شد، ماندگارترند؟ همه ما مقصریم و نمی‌توانیم خودمان را تبرئه کنیم.» حال تغییر موضع این مدیر رسانه‌ای پس از حدود هفت ماه، سؤال‌برانگیز است.

از تلویزیون تا تلوبیون

صحبت‌های پیمان جبلی در گفت‌وگوی اخیرش، یک بخش دیگر هم دارد که می‌توان درباره آن بحث کرد. او در ادامه گفته است: «مخاطبان صداوسیما با توجه به تنوع رسانه‌هایی که در دسترس دارند، الزاماً شاید رسانه ملی را در قاب آنتن برودکست دنبال نکنند، اما همان برنامه‌ها را در فضای مجازی دنبال می‌کنند. یکی از شیوه‌های به‌روزنشده که متأسفانه هنوز هم ادامه می‌دهیم، شیوه‌های نظرسنجی بر اساس مشاهده آنتن برودکست است. در صورتی که بسیاری از مخاطبان، برنامه‌ها را از طریق پلتفرم‌های فضای مجازی مشاهده می‌کنند و این افراد در حقیقت مخاطب رسانه ملی محسوب می‌شوند، منتها رسانه آن‌ها تغییر کرده است».

پرسش این جاست: آیا واقعاً میزان بیننده برنامه‌های تلویزیون در پلتفرم‌های اینترنتی خیلی بهتر از قبل شده است؟ پاسخ را می‌توان با بررسی برنامه‌ها و سریال‌ها در تلوبیون جست‌وجو کرد؛ پلتفرمی که با حمایت مستقیم رسانه‌ای و مالی سازمان صداوسیما، به مهم‌ترین پلتفرم پخش برنامه‌های تلویزیون بدل شده و آرشیو اینترنتی رسمی تلویزیون است.

برای نمونه، سریال «بی‌همگان» که به تازگی پخش شد، به علت داستان و فهرست بازیگران و عوامل کم وبیش مشابه با سریال «افرا» با انتقاد مواجه شد، هرچند پربیننده‌ترین سریال چند ماه اخیر تلویزیون بود. با این حال اگر آمار بازدید این دو سریال را در تلوبیون مقایسه کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که چندان تفاوتی با یکدیگر ندارند. «بی‌همگان» به صورت میانگین هر قسمت ۲۱۶ هزار بازدید و «افرا» به صورت میانگین هر قسمت ۲۰۲ هزار بازدید داشت که تفاوت قابل توجهی نیست. دو سریال کم وبیش مشابه هم را بررسی کنیم: «خانه امن» و «سرجوخه» که هردو سوژه‌ای سیاسی - امنیتی داشتند و توسط گروه تقریباً یکسانی نیز ساخته شدند.

«خانه امن» در سال ۹۹ به طور میانگین هر قسمت ۲۱۱ هزار بازدید داشت و «سرجوخه» به طور میانگین ۲۳۸ هزار بازدید. مثال‌هایی که ذکر شد، اگرچه مشت نمونه خروار است، اما نباید از نظر دور داشت که در یکی دو سال اخیر و با شروع تبلیغات سنگین و رسمی تلوبیون در تلویزیون، شمار کاربران فعال این پلتفرم بسیار بیشتر از گذشته شده و بدیهی است که آمار برنامه‌ها بیش از گذشته شود، اما جهش فوق‌العاده‌ای در میزان بازدید بسیاری از برنامه‌ها و سریال‌ها در تلوبیون دیده نمی‌شود که بشود آن را به حساب بیشتر دیده شدن برنامه‌های تلویزیون در پلتفرم‌های اینترنتی گذاشت؛ نکته‌ای که پیمان جبلی در گفت‌وگوی دیروز خود روی آن دست گذاشت.