تبعات رشد قارچ گونه پرداخت‌یار‌ها در اقتصاد ایران/ رمزارز راهی برای قاچاق و خروج ارز از کشور

به گزارش مجله خبری نگار،رمز ارز‌ها از جمله پدیده‌هایی هستند که از یک دهه پیش مورد توجه اقتصاد‌های مختلف قرار گرفته است؛ این موضوع در ایران طی سال‌های گذشته روند رو به رشدی را به خود گرفته است، اما با ریزش بورس در سال ۹۹ و به دنبال بی تدبیری‌های دولت وقت، رمزارز‌ها به طور جدی مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفته است.

رمز ارز‌ها انواع مختلفی دارند؛ یک نوع از رمز ارز‌ها از طریق ماینر‌ها استخراج می‌شوند و یک نوع رمزارز‌هایی هستند که به پشتوانه دلار، طلا و... منتشر می‌شود.

*چرا رمز ارز از نظام پرداخت کشور حذف نمی‌شود؟

از نظر مقررات مرتبط در این حوزه در ایران، شورایی به نام شورای مبارزه با پولشویی فعال است؛ این شورا در سال‌های ۹۶ و ۹۹ دو بار مصوب کرد که رمز ارز از نظام پرداخت کشور خارج شود، اما متاسفانه تا این لحظه این اتفاق نیفتاده است.

برخی از کارشناسان، نگرانی از تبعات اجتماعی و لطمه به کسب و کار‌های فعال در این بخش را مانع اصلی برخورد با معاملات رمز ارز می‌دانند. بخشی از کسب و کار‌هایی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، منابع مالی بسیاری را در اختیار دارند و عمدتا با پلتفرم‌های رمزارز مرتبط هستند.

پلتفرم‌های رمزارز در کشور ما به اشتباه به صرافی رمزارز تعبیر شده‌اند. در حال حاضر هیچ صرافی مجوزداری در زمینه رمزارز در کشور وجود ندارد و پلتفرم‌های رمزارز که خود را جای صرافی جا زده‌اند، بستر گمراه شدن مردم و سرمایه گذاران را ایجاد کرده و همین مساله نگرانی‌های فراوانی را برای مسوولان کشور ایجاد کرده است.

*ثروت بادآورده‌ای که مانع از اجرای قانون می‌شود

نگاهی به عملکرد فعالان حوزه رمزارز نشان می‌دهد که گروهی از صاحبان پلتفروم‌های رمزارز ثروت بسیار زیادی را به صورت یک شبه کسب کرده اند و همین پشتوانه مالی دست آن‌ها را برای فضاسازی رسانه‌ای باز گذاشته است؛ به طوری که همواره پیش از ورود بانک مرکزی و دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی به موضوع، با پیش دستی فضای کشور را علیه نهاد‌های اقتصادی و امنیتی کشور با عنوان ایجاد محدودیت برای کسب و کار‌های مجازی بسیج کرده‌اند.

چند سالی است که برای مدیریت این پلتفرم‌ها مباحث زیادی مطرح شده است. در دولت دوازدهم و در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰، دستور برخورد با این پلتفرم‌ها اندکی بعد از صدور لغو شد. هنوز دلایل این مساله برای فعالان اقتصادی مشخص نشده است.

این در حالی است که اگر ساماندهی این بخش در سال‌های گذشته و قبل از هجوم افراد از بورس به سمت رمزارزها، آغاز شده بود، چنین شرایطی و چنین ثروت بادآورده‌ای نصیب برخی از افراد نمی‌شد. البته در ماه‌های گذشته و با ریزش سراسری رمزارزها، بخش عمده‌ای از مردم سرمایه خود را از این فضا خارج کرده اند.

*تجربه سایر کشور‌ها چگونه بوده است؟

کامران رحیمی، کارشناس اقتصاد ایران،گفت: نگاهی به تجربه دیگر کشور‌ها در زمینه مقابله با رمزارز‌ها نشان می‌دهد که شیوه‌های متفاوتی در این زمینه اتخاذ شده است. امریکایی‌ها و اروپایی‌ها با وضع مالیات، مبادلات در حوزه رمز ارز را کند کرده‌اند؛ به طوری که در این کشور‌ها برای مبادله رمز ارز در مبلغ پایین ۴ تا ۵ درصد و برای مبالغ بالا در امریکا ۳۳ درصد و در کشور‌های اروپایی ۳۶ درصد از اصل مبادله مالیات دریافت می‌شود.

وی ادامه داد: در چین مبادله رمزارز از ۲ سال پیش کلا ممنوع شده است؛ در دوبی نیز هر فرد روزانه مقدار محدودی رمزارز می‌تواند به درهم تبدیل کند.

این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: در ایران تاکنون برای فعالیت‌های مرتبط با رمزارز هیچ مجوز صادر نشده است و هرگونه فعالیت در این حوزه غیر قانونی است؛ تنها مجوز صادر شده در این بخش مربوط به استخراج رمزارز است که پیش بینی شده از محل رمز ارز استخراج شده برای ثبت سفارش واردات کالا استفاده شود.

*تبعات حضور پرداخت یار‌های غیرقانونی بر اقتصاد کشور.

اما مهمترین مسئله‌ای که این روز‌ها موجب نگرانی اقتصاددان‌ها و مسوولان کشور شده است، به مساله آثار و تبعات این موضوع در نظام پرداخت کشور باز می‌گردد. در این بخش همه کار‌های حسابداری و عملیات دریافت و پرداخت وجوه توسط پرداخت یار‌ها انجام می‌شود.

شرکت‌های پرداخت یار، یک سری خدمات خاص را ارائه می‌دهند. مثلا برای فردی که تولیدکننده یک گلیم دستباف است در اینترنت محصول وی را به فروش می‌رسانند. برای این تولیدکننده سایت ایجاد می‌کنند و حتی کار‌های مالیاتی وی را هم انجام می‌دهند و تاکنون از مجموع ۴۰۰ پرداخت یار که در حال فعالیت هستند، ۱۵۰ شرکت مجوز گرفته‌اند.

هر چند در نگاه اول خدمات ارائه شده از سوی این شرکت‌های پرداخت یار، مشکلی را ایجاد نمی‌کند، اما این شرکت‌ها فعالیت‌های ممنوعه نیز دارند که از جمله این فعالیت‌های ممنوع می‌توان به واسطه گری مالی، ارائه خدمات به سایت‌های فروش رمزارز، سپرده گیری در حساب‌های تجمیعی، خروج ارز از کشور، قاچاق و خلق پول و پولشویی اشاره کرد.

*خلق پول توسط پرداخت یار‌ها و پلتفرم‌های رمزارز

پلتفرم‌های رمز ارز عمده منابع خود را از طریق درگاه پرداخت بدست می‌آورند. بررسی این دریافت‌ها و پرداخت‌ها نشان می‌دهد در این ماجرا نیز پرداخت یار‌ها در پشت صحنه حضور دارند. در چنین فضایی این پلتفرم‌ها اقدام به واسطه گری مالی می‌کنند. دقیقا این واسطه گری مالی همان کاری که بانک‌ها انجام می‌دهند. یعنی پول از عده‌ای پول دریافت کرده و داخل سپرده آن‌ها گذاشته و به عده‌ای دیگر پرداخت می‌کنند. این شرکت‌ها عملا قدرت خلق پول دارند.

*پرداخت تسهیلات از جیب مردم به عده‌ای خاص

شرکت‌های پرداخت یا پلتفرم‌های رمزارز، پس از دریافت سرمایه مردم و برای کسب سود، اقدام به پرداخت تسهیلات با نرخ‌های بیش از نطام بانکی می‌کنند. این مساله می‌تواند در آینده مشکلات زیادی را برای کشور در حوزه‌های مختلف ایجاد کند.

*خروج ارز از کشور با روش رمزارز‌ها

از جمله موارد دیگری که توسط پرداخت یار‌ها و پلتفرم‌های رمزارز در کشور اتفاق می‌افتد و آسیب زیادی برای کشور دارد، به مساله خروج ارز از کشور باز می‌گردد. خرید در داخل برخی رمزارز‌ها که پشتوانه دلار دارند، و فروش آن در خارج از کشور سبب خروج ارز از کشور در ۲ سال گذشته شده است. به عنوان نمونه خرید ملک و خانه در کشور‌های دیگر، از طریق همین روش صورت می‌گیرد.

بخش دیگری که سبب خروج سرمایه از کشور البته به طور غیرمستقیم شده است، به عدم ایفای تعهدات ارزی توسط برخی صادرکنندگان باز می‌گردد. فرد یا مجموعه‌ای که در خارج از کشور منابعی که عمدتا ناشی از صادرات است را در اختیار دارد و بجای بازگردان آن به کشور به پلتفرم‌ها یا افرادی که قصد خروج سرمایه خود از کشور را دارند، می‌فروشد و این باعث می‌شود منابع ارزی به کشور باز نگردد.

*قاچاق ارز از طریق پلتفرم‌های رمزارز

از سوی دیگر، این پلتفرم‌ها در برخی موارد، با سایت‌های قاچاق ارز نیز در ارتباط هستند. مشکل زمانی حاد می‌شود که رمزارزی که در خارج از کشور تولید شده وارد کشور می‌شود و همین مساله قطعا باعث خروج ارز از کشور شده است.

این مساله در اکثر موارد به دنبال قاچاق ارز و کالا رخ می‌دهد. تخمین‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد گردش مالی رمزارز‌ها به قاچاق ارز مربوط است و تاثیر مستقیم بر نرخ ارز دارد.

*خلق دو برابری پول توسط رمزارز‌ها

بحث خلق پول توسط رمزارز‌ها ابعاد پیچیده تری دارد. رمزارز‌ها این توانایی را دارند تا در دو مرحله و دو برابر حالت عادی خلق پول کنند. به طوری که رمز ارز خود خلق رمز ارز می‌کند و در پرداختی‌ها هم روی ریال آن خلق پول صورت می‌گیرد. به عبارتی در این بخش دو بار خلق پول صورت می‌گیرد.

به عنوان مثال، فردی رمز ارز می‌خرد. پلتفرم این رمزارز را نزد فرد ثالثی قرار می‌دهد. او هم رمرز ارز را در سایت‌های دیگر قرار می‌دهد و فردی دیگر با این رمزارزی، فعالیت‌های دیگر انجام می‌دهد؛ لذا شاهد تشکیل استخری از رمزارز هستیم که اثر اهرمی دارد و خلق رمز ارز می‌کند. همین روال بر روی ریال در بخش پرداختی‌ها نیز شکل می‌گیرد و روی تسهیلات و اعتباری که به یکدیگر می‌دهند، قابل اجراست. در سال‌ها و ماه‌های گذشته بخش عمده‌ای از خلق نقدینگی در کشور به دلیل همین مساله رمزارز‌ها بوده است.

*پول شویی و تامین مالی تروریسم بارمزارز‌ها

همواره فعالیت این پلتفرم‌های رمزارز محل نگرانی دستگاه‌های نظارتی و امنیتی بوده است. چراکه با توجه به حساسیت‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر کشور به راحتی این پلتفرم‌ها می‌توانند محلی برای تامین مالی و جابجایی وجه برای تروریست‌ها باشد.

*مخالفت با اینماد برای شفاف نشدن وضعیت مالی شرکت‌های پرداخت یار

طبق قانون، شرکت‌های پرداخت یار یا پلتفرم‌ها نیز مکلف به دریافت اینماد یا نماد اعتماد الکترونیک هستند. هر زمانی که این مساله به مرحله اجرا رسیده است، عده‌ای با بلند کردن پرچم کسب و کار‌های کوچک، به دنبال برهم زدن قانون هستند. این مساله در شرایطی رخ داده است که در حال حاضر، حتی کسب و کار‌های خرد و خانگی نیز می‌توانند در زمانی کمتر از یک ساعت اینماد بدون ستاره دریافت کنند.

*تجارت چندهزار میلیاردی پلتفرم‌های رمزارز با سرمایه مردم

پلتفرم‌های فعال در حوزه رمزارز هم اکنون عمده فعالان این بخش هستند؛ حدود ۱۰۰ پلتفرم رمزارز در کشور در حال حاضر فعال هستند. البته بخش عمده بازار در اختیار حداکثر ۱۰ پلتفرم قرار دارد. بررسی فعالیت این پلتفرم‌ها که هیچ نظارتی بر عملکرد ان‌ها وجود ندارد، نشان می‌دهد تا سه میلیون نفر درگیر موضوع رمرزارز‌ها هستند. سرمایه آن‌ها از مبالغ کم شروع شده و گا‌ها به مبالغ خیلی سنگین نیز می‌رسد.

عملکرد پرداخت یار‌ها نشان می‌دهد رابطه مستقیمی بین قیمت رمزارز‌ها و تراکنش پرداخت یار‌ها وجود دارد. یعنی با تغییر قیمت رمزارز‌ها مخصوصا بیت کوین میزان درآمد این پلتفرم‌ها و به تبع ان پرداخت یار‌ها تغییر می‌کند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد گردش مالی این شرکت‌ها در شرایط کنونی که قیمت رمز ارز ریزش داشته به بیش از ۳ هزار میلیارد تومان هم می‌رسد. هر چند این شرکت‌ها مدعی دریافت کارمزد کم هس، اما ارقام گردش مالی بسیار بالا است.

*برای ساماندهی پرداخت یار‌ها و پلتفرم‌ها چه باید کرد؟

اولین اقدام برای ساماندهی این پرداخت یارها، الزام آن‌ها به دریافت اینماد است. در صورتی که شرکتی از این موضوع سرباز بزند، این پرداخت یار قطع شود. در صورتی که پرداخت یار‌ها به اینماد متصل شوند، فرار مالیاتی آن‌ها نیز به شدت کاهش یافته و باید در این زمینه اقدامات لازم جهت تشکیل پرونده مالیاتی را انجام دهند.

محدود کردن درگاه‌های پرداخت رمزارزی دیگر اقدامی است که بانک مرکزی باید در پرداخت یار‌ها این مساله را پیگیری کند. کاهش سقف واریز و برداشت به پرداخت یار‌ها برای جلوگیری از پولشویی و خروح ارز می‌تواند کمک قابل توجهی داشته باشد.

مسدودسازی واریز از حساب‌های پلتفرم‌های رمزارز به جز از طریق درگاه‌های امن و دارای اینماد از جمله اقدامات دیگر بانک مرکزی در این زمینه می‌تواند باشد.