موضع کشور‌های آسیای مرکزی در قضیه اوکراین

«حسین اسوب علی اف» کارشناس مسائل منطقه ضمن یادداشت کوتاهی که در اختیار خبرگزاری در دوشنبه قرار داد، به بررسی موضع کشور‌های آسیای مرکزی نسبت به تصمیم روسیه برای به رسمیت شناختن استقلال «دونتسک» و «لوگانسک» پرداخت.

همانگونه که انتظار می‌رفت روسیه استقلال جمهوری‌های خودخوانده «دونتسک» و «لوگانسک» در شرق اوکراین را به رسمیت شناخت و این اقدام را گامی نهایی و ناگزیر برای جلوگیری از یک جنگ تمام عیار و خونین در منطقه اعلام کرد. این رویداد در فضای رسانه ا‌ی روسیه به عنوان اقدامی ناخواسته و اجباری تلقی می‌شود که هدف از آن حفاظت از مردم و غیرنظامیان است.

با این وجود، در حال حاضر به طور مطمئن نمی‌توان گفت که این اقدام «مسکو» تا کجا مورد حمایت قاطع خود مردم روسیه خواهد بود، ولی سابقه پشتیبانی از استقلال جمهوری‌های اوستیای جنوبی و آبخازیا و به خصوص الحاق «کریمه» به روسیه نشان می‌دهد که جمعیت این کشور در موارد مربوط به منافع مهم ملی از تصمیمات «کرملین» جانبداری کرده‌اند.

جامعه جهانی در مورد این اقدام روسیه واکنش‌های متفاوتی نشان داده است که ضمن آن برخی کشور‌ها (به ویژه کشور‌های اروپایی و غربی) روسیه را به شدت محکوم کرده و برخی (اوستیای جنوبی، آبخازیا و نیکاراگوئه) نیز از آن حمایت کردند.

اما در مجموع همان‌گونه که وجود جمهوری‌های جدید در قلمرو شوروی سابق از سوی جامعه جهانی به طور اساسی به رسمیت شناخته نشدند، «دونتسک» و «لوگانسک» نیز در نقشه جهان به صورت طولانی‎‎‎‎‎‎مدت در وضعیت تحت الحمایه روسیه باقی خواهند ماند. برای این جمهوری‌ها چنین وضعیتی تنها راه اجتناب از قرار گرفتن در معرض تهدیدات نظامی خواهد بود.

البته زمانی که تحولات جدی در فضای شوروی سابق رخ می‌دهد، جامعه جهانی به واکنش نزدیک‎ترین متحدان روسیه که عمدتا اعضای سازمان همکاری‌های شانگ‌های و سازمان پیمان امنیت جمعی است، توجه نشان می‌دهد.

در رابطه با این موضوع چین از خود موضع محتاطانه‌ای نشان داد و خواستار خویشتن داری و اجتناب از تشدید رویارویی‌ها و همچنین تداوم گفتگو و رایزنی‌ها شد. با این وجود، چین در راستای حمایت از تمامیت ارضی اوکراین صحبتی انجام نداد.

با توجه به نقش روسیه در سازمان پیمان امنیت جمعی، نمی‌توان به طور جدی انتظار واکنش‌هایی در رابطه با موضوع استقلال «دونتسک» و «لوگانسک» از سوی این سازمان را داشت.

همچنین بعید است سازمان همکاری‌های شانگ‌های به این زودی بیانیه‌ای پخش کند، هرچند با توجه به موضع یاد شده چین، ممکن است خواستار حفظ ثبات و ادامه رایزنی‌ها شود.

ایران نیز نسبت به این تحولات واکنش نشان داد و سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی گفت که «تهران» تمام طرف‌ها را به خویشتنداری و اجتناب از هر اقدامی که منجر به تشدید تنش شود، دعوت می‌کند.

احتمالا کشور‌های آسیای مرکزی نیز طی این روز‌ها نسبت به این موضوع واکنش نشان خواهند داد. به نظر می‌رسد قزاقستان به عنوان نزدیک‎ترین متحد روسیه قبل از دیگران اظهار نظر خواهد کرد. با این حال نمی‌توان این انتظار را داشت که قزاقستان در مسیر حمایت از تصمیم «کرملین» پیش برود بلکه موضعی مشابه به قضیه «کریمه» را خواهد گرفت.

هرچند نماینده رسمی وزارت امور خارجه قزاقستان اعلام کرد که موضع «نورسلطان» در آینده نزدیک ضمن نشست شورای امنیت کشورش تعیین خواهد شد، به نظر می‌رسد موضع قزاقستان بیشتر روی ضرورت انجام گفت ‎و گو تمرکز خواهد داشت.

به احتمال زیاد سایر کشور‌های آسیای مرکزی (به استثنای ازبکستان که همیشه موضع‎ گیری‌های نسبتا متفاوتی از خود نشان می‌دهد) نیز خط مشابهی با قزاقستان را دنبال خواهند کرد.

در مجموع می‌توان گفت که کشور‌های آسیای مرکزی به دلیل نگرانی از احتمال قرار گرفتن تحت تحریم‌های غرب، از تصمیم روسیه برای به رسمیت شناختن «دونتسک» و «لوگانسک» بی‌چون و چرا حمایت نکنند، بلکه سعی خواهند کرد به گونه‌‎ای موضع‎گیری داشته باشند که هم تعهدات خود در برابر روسیه به عنوان متحد مهمشان را لحاظ کرده باشند و هم ارتباط و تعاملات خود با کشور‌های غربی را در معرض مخاطره قرار ندهند.