جنگل‌های هیرکانی زیر تیغ؛ به نام مقابله با سیلاب، به کام قطع درختان؟

به گزارش مجله خبری نگار، در پی افشای سلسله مکاتباتی میان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و شرکت آب منطقه‌ای مازندران درباره قطع درختان حاشیه رودخانه‌های سراسر مازندران به طول ۲۵۳ کیلومتر، این نگرانی در میان مردم و جوامع محلی ایجاد شده است که سازمان منابع طبیعی قصد دارد به بهانه مقابله با پدیده ال‌نینو بار دیگر بهره‌برداری چوبی از جنگل‌های شمال را این‌بار با کمک وزارت نیرو اجرایی کند. برخی دیگر نیز معتقدند هدف، تسویه بدهی ۳۰۳ هزار مترمکعبی منابع طبیعی به شرکت چوب و کاغذ مازندران است.

۲ مکاتبه عجیب درباره درختان هیرکانی

یک کنشگر منابع طبیعی و محیط‌زیست و کارشناس ارشد خاک و آب می‌گوید: شرکت آب منطقه‌ای به‌عنوان نهادی غیرتخصصی در حوزه منابع طبیعی طی مکاتبه‌ای رسمی علاوه بر درختان شکسته و افتاده از اصطلاح «درختان خطرآفرین ایستاده» در حاشیه رودخانه‌ها استفاده کرده است و سازمان و نهاد تخصصی متولی منابع طبیعی کشور با سابقه بیش از ۱۲۰ سال نه‌تنها در برابر این اصطلاح‌سازی نادرست موضع نگرفته، بلکه در پاسخ به نامه با تکرار اصطلاح درختان سرپای خطرساز، آمادگی خود را برای اعزام کارشناس اعلام می‌کند.

حنیف رضا گلزار در گفت‌و‌گو با همشهری می‌افزاید: پژوهش‌های انجام شده بیانگر این است که ریشه درختان در حاشیه رودخانه‌ها می‌تواند برخلاف تصور کارشناسان وزارت نیرو، موجب تثبیت خاک شود و از ریزش و لغزش خاک حاشیه و دیواره رودخانه‌ها جلوگیری کند.

او تصریح می‌کند: در مورد دیگری، شرکت بهره‌برداری چوب و کاغذ مازندران نیز به‌تازگی طی مکاتبه‌ای از استاندار مازندران درخواست کرده با هدف جلوگیری از تعطیلی این مجموعه و به بهانه تولید کاغذ کتاب‌های درسی با ترک تشریفات با جمع‌آوری درختان شکسته و افتاده از بستر هیرکانی موافقت کند.

بررسی حقوقی ماجرا

حقوقدان و مشاور سابق حقوقی و پارلمانی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به ماده۳۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت توضیح می‌دهد: شرکت‌های آب منطقه‌ای براساس قانون توزیع عادلانه آب، مسئولیت‌هایی در زمینه بستر و حریم رودخانه‌ها دارند، اما این مسئولیت به‌معنای اختیار صدور مجوز قطع درختان جنگلی نیست. مصطفی نوری در گفت‌و‌گو با همشهری می‌افزاید: اگر درختان موجود در بستر یا حریم رودخانه مانعی برای جریان آب ایجاد کنند یا احتمال بروز خطر وجود داشته باشد، شرکت آب منطقه‌ای باید موضوع را به سازمان منابع طبیعی اعلام کند تا این سازمان پس از بررسی‌های کارشناسی درباره ضرورت قطع درختان تصمیم بگیرد.

این حقوقدان با تفکیک درختان شکسته و افتاده از درختان ایستاده و خطرساز می‌گوید: وجود چوب‌های شکسته در جنگل لزوما به‌معنای ضرورت جمع‌آوری آنها نیست. بخشی از این چوب‌ها برای استمرار حیات جنگل ضروری هستند. اگر تجمع درختان در مسیر رودخانه خطر ایجاد سیلاب یا آسیب به جان و مال مردم را افزایش دهد، بررسی ضرورت پیدا می‌کند؛ حتی درباره درختان ایستاده نیز باید مشخص شود که آیا وجود آنها واقعا خطرساز است یا خیر.

رعایت تشریفات قانونی کافی نیست

نوری تصریح می‌کند: در موضوع مورد بحث، شرکت آب منطقه‌ای و سازمان منابع طبیعی اظهارنظر کرده‌اند و مکاتبات استانداری نیز در چارچوب رفع اختلاف میان دستگاه‌ها انجام شده است. از این منظر، تشریفات شکلی تا حدودی رعایت شده است، اما مسئله اصلی، نحوه اجرای مجوز و رعایت الزامات کارشناسی در مرحله عملیاتی است. او با تأکید بر ضرورت نظارت دقیق سازمان منابع طبیعی بر اجرای مجوز‌ها اظهار می‌کند: باید مشخص شود که آیا درختان مشمول مجوز واقعا خطرساز هستند و آیا قطع آنها مطابق ضوابط قانونی و با رعایت ملاحظات اکولوژیک انجام خواهد شد یا خیر.

نوری همچنین درباره احتمال ارتباط این موضوع با بدهی صنایع چوب و کاغذ مازندران به شرکت آب منطقه‌ای می‌گوید: صرف‌نظر از میزان بدهی، اگر چنین بدهی‌ای وجود داشته باشد، نمی‌توان حفاظت از منابع طبیعی و امنیت زیستی کشور را تحت‌تأثیر آن قرار داد. ضمن اینکه مطالبات شرکت چوب و کاغذ بعد از قانون ممنوعیت بهره‌برداری (طرح تنفس) محلی از اعراب ندارد.

حنیف رضا گلزار، کنشگر منابع طبیعی و محیط‌زیست:

پژوهش‌های انجام‌شده بیانگر این است که ریشه درختان در حاشیه رودخانه‌ها می‌تواند برخلاف تصور کارشناسان وزارت نیرو، موجب تثبیت خاک شود و از ریزش و لغزش خاک حاشیه و دیوار رودخانه‌ها جلوگیری کند

مصطفی نوری، مشاور سابق حقوقی و پارلمانی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور:

وجود چوب‌های شکسته در جنگل لزوما به‌معنای ضرورت جمع‌آوری آنها نیست. بخشی از این چوب‌ها برای استمرار حیات جنگل ضروری هستند. اگر تجمع درختان در مسیر رودخانه خطر ایجاد سیلاب یا آسیب به جان و مال مردم را افزایش دهد، بررسی ضرورت پیدا می‌کند

منبع: همشهری