هوش مصنوعی در زندگی نوجوانان؛ از کمک به تکالیف تا نگرانی درباره اطلاعات شخصی!

به گزارش مجله خبری نگار/بهار،ساعت ۱۰ شب است و فردا باید تحقیق علوم را تحویل بدهید. هنوز چند صفحه از کتاب مانده و تکالیف مدرسه روی میز تلنبار شده؛ یک مسئله پیچیده ریاضی با یک انشای کلافه‌کننده. گوشی را برمی‌دارید، وارد هوش مصنوعی می‌شوید و می‌نویسید: «این فصل را در پنج‌خط خلاصه کن.» و جیرینگی، چند ثانیه بعد، خلاصه آماده است.

وقتی هوش مصنوعی هم‌کلاسی ما می‌شو د پژوهش «EU Kids Online» در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، تجربه‌های دیجیتال ۲۸ هزار و ۴۶۵ کودک ۱۰ تا ۱۶ساله را در ۱۹ کشور اروپایی بررسی کرده است. یافته‌های آن نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در کشور‌های مختلف، به‌ویژه برای کار‌های آموزشی، جای خود را میان نوجوانان بازکرده است. برای مثال، در استونی حدود دو سوم کودکان و نزدیک به چهار پنجم نوجوانان ۱۳ تا ۱۶ساله از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند. انجام تکالیف، توضیح مفاهیم دشوار، خلاصه‌کردن مطالب و گرفتن پیشنهاد، از کاربرد‌های رایج آن بوده است. البته زندگی دیجیتال نوجوانان فقط به هوش مصنوعی محدود نمی‌شود. در کل نمونه پژوهش، ۸۷ درصد هر روز به تلفن هوشمند دسترسی داشته‌اند؛ رقمی که در پژوهش سال ۲۰۲۰، ۸۰ درصد بود. ارتباط با دوستان، تماشای ویدئو و گوش‌دادن به موسیقی از فعالیت‌های روزمره آنهاست. اینترنت حالا هم محل سرگرمی است، هم ارتباط و هم یادگیری.

جواب سریع، لزوماً جواب درست نیست پژوهشگران به فاصله میان توانایی کار با ابزار‌های دیجیتال و توانایی ارزیابی اطلاعات اشاره کرده‌اند. ممکن است نوجوانی به‌راحتی باهوش مصنوعی کار کند، اما در تشخیص اطلاعات نادرست یا شناخت شیوه عملکرد این فناوری مهارت کافی نداشته باشد. پشت یک سؤال ساده، چه اطلاعاتی پنهان است؟ وقتی از یک ابزار هوش مصنوعی سؤال می‌پرسیم، ممکن است اطلاعات شخصی هم در اختیارش بگذاریم؛ از نام و مشخصاتمان گرفته تا جزئیاتی از زندگی روزمره. آیا می‌دانیم این اطلاعات چگونه نگهداری می‌شوند و چه استفاده‌ای از آنها می‌شود؟ در این پژوهش، فقط ۳۱ درصد کودکان و نوجوانان گفته‌اند به امن ماندن اطلاعات شخصی‌شان نزد برنامه‌ها و پلتفرم‌ها اعتماد دارند. ۴۰ درصد نیز نگران‌اند که انسان کنترل مؤثر خود را بر هوش مصنوعی و فناوری‌ها از دست بدهد. این نگرانی‌ها لزوماً فقط درباره هوش مصنوعی نیستند؛ اما نشان می‌دهند امنیت و کنترل فناوری برای نسل جوان مسئله‌ای جدی است.

فضای مجازی همیشه جای امنی نیس ت بخش دیگری از پژوهش به تجربه‌های ناخوشایند در اینترنت می‌پردازد؛ از آزار و نفرت‌پراکنی گرفته تا مواجهه با تصاویر خشونت‌آمیز، محتوای مرتبط با لاغری افراطی و محتوای نامناسب. هوش مصنوعی دستیار یا جایگزین فکر ما؟ هوش مصنوعی می‌تواند یک مفهوم دشوار را ساده کند، برای شروع تحقیق ایده بدهد یا کمک کند نکته‌های یک درس را مرور کنیم. اما اگر همیشه فقط پاسخ آماده بخواهیم، فرصت تمرین پرسیدن، تحلیل‌کردن و رسیدن به جواب را از دست می‌دهیم. مهم‌ترین مهارت در عصر هوش مصنوعی، پیداکردن سریع‌ترین پاسخ نیست؛ اینکه چه سؤالی بپرسیم، کدام پاسخ را بررسی کنیم و چه اطلاعاتی را نباید به‌سادگی در اختیار یک ابزار قرار دهیم مهارت استفاده از تکنولوژی است.