ناامنی در دریای سیاه و فرصت تازه برای مسیر ترانزیتی ایران

به گزارش مجله خبری نگار، گسترش حملات به کشتی‌های تجاری در دریای سیاه نگرانی‌ها درباره امنیت کشتیرانی در این منطقه را افزایش داده است. تحولاتی که البته در کنار تهدید تجارت دریایی اوکراین می‌تواند اهمیت مسیر‌های جایگزین ترانزیتی را نیز پررنگ‌تر کند.

در این بین موقعیت جغرافیایی ایران و دسترسی آن به دریای خزر و شبکه‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای، فرصتی برای تقویت نقش کشور در ترانزیت کالا ایجاد می‌کند؛ فرصتی که تحقق آن به رفع موانع زیرساختی و افزایش رقابت‌پذیری مسیر‌های ایران وابسته است.

پنجم و ششم اکتبر سه کشتی تجاری در دو حادثه جداگانه در مناطق انحصاری اقتصادی رومانی و بلغارستان در دریای سیاه هدف حمله قرار گرفتند، حوادثی که به کشته شدن شماری از خدمه، آسیب جدی به کشتی‌ها و غرق‌شدن دو شناور انجامید.

در نخستین حادثه کشتی تجاری «رویاد ممدوف» که با پرچم سنت‌کیتس و نویس در حال حمل محموله ذرت از بندر ایزمائیل اوکراین به مقصد ایتالیا بود، در نزدیکی سواحل رومانی دچار آتش‌سوزی شد و غرق شد. اوکراین حمله پهپادی روسیه را عامل این حادثه دانست، اما مقام‌های رومانی منشأ حادثه را به‌طور رسمی تأیید نکردند.

یک روز بعد نیز ۲ کشتی تجاری «آلفا وطن» و «ایبل» در منطقه انحصاری اقتصادی بلغارستان هدف حمله پهپاد‌های هوایی و دریایی قرار گرفتند. کشتی آلفا وطن با پرچم توگو غرق شد و کشتی ایبل نیز دچار آتش‌سوزی و خسارت جدی شد.

این حوادث در شرایطی رخ داد که جنگ روسیه و اوکراین، امنیت مسیر‌های تجاری دریای سیاه را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. هرچند درباره عامل حملات گزارش‌ها و اتهام‌هایی مطرح شده، انتساب قطعی همه حوادث به یک طرف بدون نتایج روشن تحقیقات دقیق نیست. با این حال، گسترش محدوده حوادث به مناطق نزدیک به رومانی و بلغارستان، نگرانی‌ها درباره امنیت تردد کشتی‌های تجاری را افزایش داده است.

اهمیت این حوادث تنها به خسارت واردشده به چند کشتی محدود نمی‌شود. دریای سیاه یکی از مسیر‌های مهم تجارت منطقه‌ای، به‌ویژه در جابه‌جایی غلات و سایر کالا‌های فله‌ای است و هرگونه افزایش ریسک امنیتی در آن می‌تواند بر تصمیم مالکان کشتی‌ها، شرکت‌های بیمه و صاحبان کالا اثر بگذارد.

افزایش احتمال حمله، آسیب ناشی از عملیات نظامی، برخورد با مهمات عمل‌نکرده یا اشتباه در شناسایی شناور‌ها می‌تواند هزینه و پیچیدگی فعالیت تجاری در این منطقه را بالا ببرد. در چنین شرایطی شرکت‌های حمل‌ونقل ممکن است برای کاهش ریسک، مسیر‌های جایگزین را بررسی کنند. از این منظر ناامنی دریای سیاه می‌تواند زمینه توجه بیشتر به مسیر‌های زمینی و چندوجهی منطقه را فراهم کند. اما تبدیل این وضعیت به تغییر پایدار در جریان تجارت، نیازمند مزیت اقتصادی و عملیاتی قابل‌اندازه‌گیری است.