نوجوان پرخاشگر به تنبیه نیاز دارد یا درک شدن؟ پاسخ روان‌شناسی چیست؟

به گزارش مجله خبری نگار، نوجوانی یکی ازحساس‌ترین مراحل زندگی انسان است؛ دوره‌ای که فرد درمسیر شکل‌گیری هویت، استقلال‌طلبی و برقراری روابط اجتماعی قرارمی‌گیرد. دراین دوران، تغییرات جسمانی، هیجانی واجتماعی می‌توانند زمینه‌سازتعارض‌هایی میان نوجوان وخانواده، مدرسه وجامعه شوند. یکی ازنگرانی‌های جدی دراین مرحله، افزایش رفتار‌های پرخاشگرانه وخشونت‌آمیزاست. رفتار‌هایی که اگربه‌موقع شناسایی و مدیریت نشوند، ممکن است پیامد‌های فردی واجتماعی گسترده‌ای به همراه داشته باشند. نوجوان پرخاشگر، بیش ازآن‌که به سرزنش نیازداشته باشد، به درک شدن و آموزش مهارت‌های زندگی نیازدارد.

​​​​​​​چرا نوجوانان پرخاشگر می‌شوند؟

پرخاشگری نوجوانان معمولاً یک دلیل واحد ندارد. گاهی نوجوان به دلیل ناتوانی دربیان احساساتی مانند خشم، ترس، ناکامی، حسادت یا تحقیر، به رفتار‌های تند وپرخاشگرانه روی می‌آورد. دربرخی موارد، تنش‌های خانوادگی، خشونت والدین، تبعیض، تحقیرمکرر، فقدان گفت‌وگوی صمیمانه و نبود نظارت مناسب می‌توانند این رفتار‌ها را تشدید کنند.

ازسوی دیگر، تجربه قلدری درمدرسه، طرد شدن ازسوی همسالان، فشارگروه دوستان و مواجهه مکرربا محتوای خشونت‌آمیزدرفضای مجازی هم ممکن است در شکل‌گیری یا تقویت رفتار‌های پرخاشگرانه نقش داشته باشند. البته همه نوجوانانی که با این مشکلات روبه‌روهستند، پرخاشگرنمی‌شوند و نباید هررفتارتند یا مخالفتی را نشانه اختلال روان‌شناختی مرتبط به این دوران دانست.

خشم با خشونت تفاوت دارد

براساس نظریه اکمن، خشم هیجان طبیعی است؛ اما خشونت رفتاری است که می‌تواند به دیگران یا خود فردآسیب برساند. نوجوان باید بیاموزد که حق دارد عصبانی شود، اعتراض کند و ازخواسته‌های خود دفاع کند، اما حق ندارد برای رسیدن به خواسته‌هایش دیگران را تهدید، تحقیریا کتک‌کاری کند. یکی از اشتباهات رایج بزرگسالان، پاسخ دادن به پرخاشگری نوجوان با فریاد، تهدید و تنبیه تحقیرآمیزاست. چنین واکنشی ممکن است درکوتاه‌مدت رفتارنوجوان را متوقف کند، اما دربلندمدت می‌تواند این پیام را منتقل کند که برای حل اختلاف باید از قدرت و خشونت استفاده کرد.

خانواده، کلاس مدیریت خشم

خانواده نخستین محیط یادگیری شیوه مدیریت هیجان‌هاست. والدینی که هنگام اختلاف با گفت‌و‌گو، احترام وکنترل خشم رفتار می‌کنند، الگوی عملی مناسبی در اختیارفرزندان خود قرارمی‌دهند. درمقابل، نوجوانی که بار‌ها شاهد خشونت میان اعضای خانواده بوده یا خود درمعرض تحقیرقرارگرفته است، ممکن است این شیوه را درروابط خود تکرارکند. والدین بهتراست هنگام عصبانیت نوجوان، ابتدا ازتشدید درگیری جلوگیری کنند و پس ازآرام شدن شرایط، درباره اتفاق رخ‌داده گفت‌و‌گو کنند. جمله‌ای مانند «می‌فهمم خیلی عصبانی هستی، اما اجازه نمی‌دهم به کسی آسیب بزنی» هم احساس نوجوان را به رسمیت می‌شناسد و هم حدومرز روشنی تعیین می‌کند.

پیشگیری ازخشونت درمدرسه آموخته می‌شود

مدرسه تنها محل آموزش دروس نیست؛ بلکه محیطی برای یادگیری مهارت‌های زندگی واجتماعی، حل تعارض ومسئولیت‌پذیری نیزهست. آموزش مهارت‌های ارتباطی، کنترل خشم، همدلی و حل مسئله، همراه با مقابله جدی با قلدری وتحقیر دانش‌آموزان، می‌تواند به پیشگیری ازخشونت کمک کند. همچنین باید نوجوانان فرصت مشارکت درفعالیت‌های ورزشی، هنری، فرهنگی و اجتماعی را داشته باشند تا انرژی و هیجان خود را درمسیر‌های سازنده به کارگیرند. دسترسی به مشاوره روان‌شناختی وحمایت خانوادگی واجتماعی نیزبرای نوجوانان آسیب‌پذیراهمیت زیادی دارد.

زنگ خطر پرخاشگری

اگرپرخاشگری مکرر، شدید یادرحال افزایش باشد، با آسیب رساندن به دیگران، تهدید جدی، تخریب اموال یا افت محسوس عملکرد تحصیلی و اجتماعی همراه شود، ارزیابی توسط روان‌شناس بالینی ضروری است.

خشونت نوجوانان را نمی‌توان صرفاً با برچسب‌هایی مانند «بی‌ادب»، «لجباز» یا «نسل مشکل‌دار» توضیح داد. درپس هررفتارپرخاشگرانه ممکن است مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی وجود داشته باشد که نیازمند بررسی دقیق است. البته درک علت رفتاربه معنای توجیه خشونت نیست؛ نوجوان باید هم‌زمان با دریافت حمایت عاطفی، مسئولیت رفتار‌های خود را نیز بپذیرد. پیشگیری ازخشونت ازجایی آغاز می‌شودکه نوجوان بتواند بدون ترس ازتحقیر، احساسات خود را بیان کند.

منبع: خراسان-دکترحسین شرافتی | روانشناس و مدرس دانشگاه