پروژه‌های دیگران به نام دولت؛ سفر بی‌وزیر پزشکیان به تبریز

به گزارش مجله خبری نگار، سفر نیابتی معاون اجرایی رئیس‌جمهور به خاستگاه سیاسی مسعود پزشکیان، در حالی به‌عنوان بیست‌ودومین سفر استانی دولت معرفی شد که حتی یک وزیر نیز در آن حضور نداشت. فارغ از ابهامات موجود درباره ماهیت و سطح این سفر، نحوه معرفی پروژه‌های مورد بهره‌برداری و فهرست دستاورد‌های اعلام‌شده نیز با پرسش‌ها و انتقاداتی همراه است.

سفر تک‌نفره معاون؛ بدون وزرا!

جعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، بدون همراهی حتی یک وزیر یا رئیس سازمان‌های کلیدی دولت و صرفاً با حضور برخی مدیران مستقر در نهاد ریاست‌جمهوری و جمعی از رسانه‌های پایتخت، به تبریز سفر کرد؛ شیوه‌ای که از منظر منتقدان، با الگوی متعارف سفر‌های استانی دولت‌ها تفاوتی جدی دارد.

به اعتقاد برخی ناظران و تحلیلگران، حتی چهره‌های نزدیک به دولت نیز ممکن است این سفر را اقدامی کم‌سابقه برای مدیریت افکار عمومی پس از دست‌کم سه بار لغو و تعویق سفر نخست استانی رئیس‌جمهور تلقی کنند؛ سفری که این‌بار به‌جای شخص رئیس‌جمهور، با حضور معاون اجرایی وی انجام شد.

غیبت وزرا، رؤسای سازمان‌های کلیدی و مسئولان مرتبط با مطالبات اصلی و معوق آذربایجان شرقی، از جمله پرسش‌های مهمی است که درباره این سفر مطرح می‌شود. احتمالاً مدیریت عالی استان در روز‌های آینده درباره دلایل این غیبت توضیحاتی ارائه خواهد کرد؛ با این حال، پرسش اساسی همچنان پابرجاست: بر اساس کدام شاخص‌های حکمرانی، سفری بدون حضور وزرا و مسئولان اصلی دستگاه‌های اجرایی، در سطح کلان و راهبردی، به‌عنوان سفر استانی دولت به آذربایجان شرقی معرفی می‌شود؟

پروژه‌هایی که به نام دولت فاکتور شدند

این سفر در حالی جایگزین سفر وعده‌داده‌شده رئیس‌جمهور شد که تنها چند ساعت از اعلام رسمی لغو سفر پزشکیان گذشته بود. افکار عمومی، جامعه نخبگانی و رسانه‌های تبریز و آذربایجان شرقی از دو سال پیش در انتظار حضور رئیس‌جمهور بودند؛ انتظاری که با امید به طرح و پیگیری مطالبات، رفع مشکلات و کمبود‌ها و شنیدن خبر‌های امیدوارکننده درباره روند توسعه زیرساختی استان شکل گرفته بود.

با این حال، نه‌تنها این انتظار به حضور رئیس‌جمهور و پاسخ‌گویی مستقیم وی منتهی نشد، بلکه سفر جایگزین معاون اجرایی نیز، دست‌کم در فهرست پروژه‌های معرفی‌شده، با ابهاماتی درباره ماهیت دولتی برخی طرح‌ها همراه بود؛ طرح‌هایی که شماری از آنها متعلق به شهرداری یا بخش خصوصی بودند، پیش‌تر به بهره‌برداری رسیده بودند یا فاصله معناداری با مهم‌ترین مطالبات و نیاز‌های راهبردی استان داشتند.

پل قره‌داغ، به‌عنوان یکی از پروژه‌های زیرساختی شهرداری تبریز، در حالی هم‌زمان با این سفر بار دیگر افتتاح شد که این پل سه ماه پیش از آن توسط شهرداری افتتاح شده بود و از آن زمان، تردد مردم و وسایل نقلیه سبک و سنگین در مسیر تبریز به قره‌داغ جریان داشت.

افزون بر این، پروژه‌هایی همچون احیای واحد تولیدی فناوری جوش آذربایجان، چهار طرح توسعه‌ای در کارخانه تراکتورسازی ایران شامل نیروگاه خورشیدی ۱۰ مگاواتی، خطوط تولید رنگ پودری و مایع، خط جدید ریخته‌گری به روش لاست‌فوم و خط جدید ماشین‌کاری قطعات پوسته سنتر و گیربکس، همچنین کارخانه گلوکز و نشاسته شیرین‌عسل و نیروگاه ۱۲۰ مگاواتی منطقه آزاد ارس، در فهرست طرح‌های معرفی‌شده قرار داشتند.

بخشی از این پروژه‌ها پیش‌تر به بهره‌برداری رسیده بودند و بسیاری از آنها نیز با سرمایه‌گذاری و اجرای بخش خصوصی پیش رفته‌اند. از این رو، لازم است میان افتتاح پروژه‌های دولتی، طرح‌های بخش خصوصی و پروژه‌هایی که پیش‌تر افتتاح شده‌اند، تفکیک روشنی صورت گیرد تا سهم واقعی دولت از دستاورد‌های اعلام‌شده مشخص باشد.

در این میان، به‌جز طرح‌های نهضت ملی مسکن و بخشی از پروژه‌های آموزشی، پروژه‌های عمرانی و خدماتی دولتی شاخصی در فهرست اعلام‌شده به چشم نمی‌خورد؛ موضوعی که ضرورت شفاف‌سازی درباره ماهیت، میزان پیشرفت، منابع تأمین مالی و سهم دولت در اجرای این طرح‌ها را دوچندان می‌کند.

آقای رئیس‌جمهور، راضی هستید؟

اینکه رئیس‌جمهور، معاون اجرایی خود را مأمور سفر به تبریز و راهبری بیست‌ودومین سفر استانی دولت کرده است، طبعاً باید با اختیارات و مأموریت‌های مشخصی همراه بوده باشد؛ اختیاراتی که امکان پیگیری مطالبات انباشته‌شده آذربایجان شرقی و زمینه تصویب و ابلاغ مصوبات مؤثر و راهگشا برای مردم استان را فراهم کند.

مردم آذربایجان شرقی همچنان برای تعیین تکلیف بسیاری از مطالبات برحق خود از دولت و حاکمیت، چشم‌انتظار اقدام و عمل مسئولان هستند. از همین رو، ارزیابی موفقیت این سفر را نمی‌توان صرفاً به برگزاری جلسات، بازدید‌ها یا انتشار فهرستی از پروژه‌ها محدود کرد؛ بلکه باید دید این سفر چه میزان به حل مسائل اساسی استان، تصویب مصوبات عملیاتی و تعیین تکلیف مطالبات معوق منجر شده است.

در این میان، مشخص نیست مسعود پزشکیان از چه میزان دستاورد واقعی و متناسب با جایگاه آذربایجان شرقی در این سفر رضایت دارد؛ سفری که هم از نظر سطح حضور مسئولان دولتی و هم از منظر ماهیت برخی پروژه‌های معرفی‌شده، پرسش‌هایی جدی را برانگیخته است.

با توجه به تأکید‌های پیشین رئیس‌جمهور بر جایگاه تاریخی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و راهبردی تبریز و آذربایجان شرقی، دشوار است که بتوان چنین سطحی از برگزاری سفر و معرفی دستاورد‌ها را بدون ارزیابی دقیق و کارشناسی، متناسب با انتظارات عمومی دانست.

شاید ضروری باشد رئیس‌جمهور برای بررسی دقیق عملکرد دستگاه‌های اجرایی در این سفر، تیمی از کارشناسان و بازرسان بی‌طرف را مأمور کند تا ضمن صحت‌سنجی فهرست پروژه‌های اعلام‌شده، میزان تحقق مصوبات، سهم واقعی دولت در اجرای طرح‌ها و نسبت دستاورد‌های سفر با مطالبات اصلی استان را ارزیابی کنند.

چنین ارزیابی‌ای می‌تواند روشن کند که سفر معاون اجرایی رئیس‌جمهور تا چه اندازه به اهداف اعلام‌شده دست یافته و آیا دستاورد‌های معرفی‌شده، با انتظارات مردم و ظرفیت‌های راهبردی آذربایجان شرقی تناسب دارد یا خیر.

شفافیت؛ مطالبه‌ای که فعلاً تعطیل است

مسعود پزشکیان همواره کوشیده است خود را سیاستمداری صادق، شفاف و پایبند به صراحت و راست‌گویی در حکمرانی معرفی کند؛ ویژگی‌هایی که بخش مهمی از مقبولیت و اعتماد عمومی به او نیز بر همین مبنا شکل گرفته است.

رئیس‌جمهور از دوران انتخابات و تبلیغات ریاست‌جمهوری، بر پیوند اخلاق سیاسی با اخلاق دینی و انسانی تأکید داشته و تلاش کرده است تصویری از سیاستمداری صادق، صریح و به‌دور از فریب ارائه دهد.

از همین منظر، مردم آذربایجان شرقی انتظار دارند این رویکرد در عملکرد مدیران دولت نیز نمود عینی داشته باشد و اجازه داده نشود پروژه‌های متعلق به شهرداری یا بخش خصوصی، یا طرح‌هایی که پیش‌تر به بهره‌برداری رسیده‌اند، بدون تفکیک و توضیح کافی در قالب دستاورد‌های دولت معرفی شوند.

مسئله اصلی، مخالفت با معرفی پروژه‌های بخش خصوصی یا نادیده گرفتن نقش دولت در حمایت از تولید و سرمایه‌گذاری نیست؛ بلکه مطالبه، ارائه تصویری دقیق، مستند و شفاف از سهم واقعی هر بخش در اجرای طرح‌هاست. حمایت دولت از یک پروژه، تأمین مالی آن، مشارکت در اجرای آن و افتتاح رسمی پروژه، مفاهیمی متفاوت‌اند که نباید بدون توضیح روشن در هم آمیخته شوند.

مردم بار‌ها در ادوار مختلف دولت‌ها نشان داده‌اند که اقدام و عمل صادقانه و شفاف، حتی اگر با محدودیت‌ها و ناکامی‌های ناگزیر همراه باشد، بر فضاسازی‌های تبلیغاتی و ارائه تصویری غیرواقعی از عملکرد مسئولان ترجیح دارد.

اکنون نیز انتظار می‌رود در دولت وفاق ملی، شفافیت و صداقت صرفاً در حد شعار باقی نماند و در گزارش عملکردها، معرفی پروژه‌ها و پاسخ‌گویی به مطالبات عمومی، مبنای عمل قرار گیرد.

اگر دولت در این سفر نتوانسته است به همه انتظارات آذربایجان شرقی پاسخ دهد، بیان صریح محدودیت‌ها و اعلام برنامه‌ای روشن برای جبران کاستی‌ها، بسیار مؤثرتر از ارائه فهرستی از دستاورد‌هایی است که درباره ماهیت، میزان تحقق یا سهم واقعی دولت در آنها پرسش وجود دارد.

آقای پزشکیان! پرسش مردم آذربایجان شرقی روشن است: آیا از نحوه برگزاری این سفر، دستاورد‌های اعلام‌شده و میزان پاسخ‌گویی به مطالبات انباشته‌شده استان رضایت دارید؟ اگر پاسخ مثبت است، معیار این رضایت چیست و اگر نه، چه زمانی قرار است سهم واقعی دولت از وعده‌ها و مسئولیت‌هایش در قبال این استان، در میدان عمل مشخص شود؟